Sperm Normal Dediler Ama tüp bebek Başarısız oldu. Op.Dr.Tansel Kaplancan

Erkek İnfertilitesinde “Her Şey Normal” Yanılgısı ve Doğru Tanıya Giden Yol

Bu canlı yayında Op. Dr. Tansel Kaplancan, erkek infertilitesinde en sık yapılan hatalardan birinin yalnızca standart sperm parametrelerine bakılarak “normal” kabul edilen olgular olduğunu vurgulamıştır. Klinik pratikte sperm sayısı, hareket ve morfoloji değerleri sınırda ya da referans aralıkta olsa bile gebelik oluşmayan birçok hastada altta yatan ciddi patolojiler bulunabilmektedir.
Kadın tarafı detaylı şekilde araştırılırken erkek faktörü yüzeysel değerlendirilmekte, birkaç başarısız tüp bebek denemesinden sonra ancak androlojik incelemeye yönlendirme yapılmaktadır. Bu yaklaşım hem zaman kaybına hem de gereksiz tedavilere yol açmaktadır.

Dr. Kaplancan’a göre doğru yaklaşım, ilk değerlendirme aşamasında erkek hastanın ayrıntılı şekilde ele alınmasıdır. Sadece sperm sayısı değil; DNA hasarı, lökosit varlığı, hormonal profil (FSH, testosteron, prolaktin, tiroit), varikosel, geçirilmiş çocukluk hastalıkları, kullanılan ilaçlar, bağışıklık sistemi hastalıkları ve yaşam tarzı faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.

“Sebepsiz infertilite” olarak adlandırılan vakaların büyük bölümünde aslında sebep vardır; ancak yeterince araştırılmamıştır.

Bazı hastalarda sperm parametreleri kabul edilebilir görünmesine rağmen:

Yüksek DNA fragmentasyonu

Kronik prostatit veya gizli enfeksiyon

Varikosel

Hormonal bozukluklar

Prolaktin yüksekliği

Tiroit düzensizlikleri

İmmün sistemi etkileyen hastalıklar

Uzun süreli kortikosteroid kullanımı

gibi faktörler gözden kaçabilmektedir.

Özellikle prolaktin yüksekliğinin sadece üreme fonksiyonlarını değil, nadiren hipofiz tümörleriyle ilişkili olabileceği; bu nedenle “küçük hormon sapmaları”nın dahi ciddiyetle ele alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Op.Dr.Tansel Kaplancan, tüp bebek denemeleri tekrarlanırken erkek faktörünün yeterince araştırılmamasını önemli bir klinik eksiklik olarak değerlendirmekte ve şu yaklaşımı savunmaktadır:

Bir veya iki başarısız denemeden sonra mutlaka androlojik değerlendirme yapılmalı, hasta “aynı protokolle tekrar tekrar” ilerletilmemelidir.

Ayrıca mikro-TESE gibi cerrahi girişimlerin mutlaka tedavi sonrası ve uygun hazırlıkla yapılması gerektiği, deneyimsiz merkezlerde yapılan işlemlerin geri dönüşü olmayan doku kayıplarına yol açabileceği ifade edilmiştir.

Sperm dondurma sonrası “sıfır sperm” raporlanan olgularda ise olası nedenler şu şekilde sıralanmıştır:

Dondurulan hücrelerin sperm olmaması

Kalitesiz ve çok az sayıda sperm dondurulması

Çözme sürecinde laboratuvar kaynaklı kayıp

Teknik yetersizlik

Bu nedenle ameliyat raporları, embriyoloji notları, hormon testleri, genetik analizler ve tüm sperm sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yayında ayrıca DNA hasarının düzeltilebilir bir süreç olduğu; sigara, alkol, kilo fazlalığı, hareketsizlik gibi faktörlerin düzeltilmesiyle ve gerekirse medikal tedaviyle sperm DNA bütünlüğünün iyileştirilebildiği, bazı hastalarda bu iyileşme sonrası doğal gebeliklerin dahi görülebildiği paylaşılmıştır.

Temel mesaj şudur:
Amaç tüp bebek yapmak değil, gebelik elde etmektir.
Doğru tanı konulursa bazı hastalarda tüp bebeğe gerek kalmadan gebelik mümkün olabilir.

Soru -Cevaplar

Soru: İlk mikro-TESE’de sperm bulunup donduruldu, tüp bebek zamanı çözdüklerinde sıfır sperm dediler. Bu mümkün mü?

Cevap: Teknik olarak kısa süreli dondurmalarda tamamen sıfır çıkması beklenmez. Ya bulunan hücreler sperm değildi, ya çok kalitesizdi, ya da laboratuvar sürecinde kayıp yaşandı. Ameliyat raporu, embriyoloji notları, hormon ve genetik testler birlikte görülmeden net yorum yapılamaz.

Soru: Varikosel kaynaklı sperm düşüklüğü varsa direkt tüp bebeğe geçilmeli mi?

Cevap: Hayır. Önce hormonlara bakılmalı, genetik değerlendirme yapılmalı. Sadece varikosel var diye tüp bebeğe yönelmek eksik yaklaşımdır. Nedeni netleştirmeden tedavi planı yapılmamalıdır.

Soru: DNA hasarı %17 çıktı. Düşüklerle bağlantısı olabilir mi?

Cevap: Normalde düşük DNA hasarı beklenir. %17 belirgin yüksektir ve düşüklerle ilişkili olabilir. DNA hasarı düzeltilebilir bir durumdur. Yaşam tarzı düzenlenir, gerekirse medikal tedavi uygulanır, sonra tüp bebeğe geçilmelidir.

Soru: Tedavisiz mikro-TESE önerildi. Doğru mu?

Cevap: Mikro-TESE mutlaka uygun hormonal ve medikal hazırlık sonrası yapılmalıdır. Tedavisiz yapılan cerrahiler sperm çıkma şansını düşürür ve testis dokusuna zarar verebilir.

Soru: Erkekte bağışıklık sistemi spermi etkileyebilir mi?

Cevap: Evet. FMF, kolit, böbrek nakli, immünsüpresif ilaç kullanımı gibi durumlar sperm fonksiyonlarını bozabilir. Bu nedenle detaylı hastalık öyküsü alınmalıdır.

Soru: Sperm değerleri yıllar içinde neden düşüyor?

Cevap: Varikosel, hormonal bozukluklar, kilo artışı, hareketsiz yaşam, uzun süre oturarak çalışma, çevresel faktörler ve yaş bu düşüşte rol oynar.

Soru: İkinci çocuk olmuyor, ilk çocuk var. Bu normal mi?
Cevap: Evet mümkündür. Zaman içinde sperm parametreleri düşebilir. Güncel testlerle yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

***********************

Op.Dr.Tansel Kaplancan başka bir örnek verdş.Başka bir örnek vereyim: Her şey normal dediler ama tüp bebek yaptık olmadı. Bu şekilde gelen hasta grubundan bir grup hasta azospermi, sıfır spermli ama tıkanıklık grubu ve sperm yol yokluğu grubu. Şimdi nasıl normal dediler? Evet, senin spermlerin sıfır ama her şeyin normal. “Biz sperm buluruz” dediler.

Mikro-TESE yaptılar. Yumurtalığı kesip içine girdiler, bizim yaptığımız gibi. Ameliyatla sperm de buldular ama bir türlü tutmadı. E çünkü senin yolların yok veya yolların tıkalı.

Yarın yapacağım, cuma günü yapacağım ameliyat… Çünkü sen MESA olmalısın; mikroskobik epididimal sperm aspirasyonu. Sen mikro-TESE olup yumurtanın içindeki spermlerle değil de kavitasyonu daha iyi olmuş, spermin kalitesi ve aktivitesi daha artmış, motil ve matürasyonu olmuş üstteki spermlerle olmalısın tüp bebeği.

Ne oldu? “Normal” dediler, “bulduk” dediler, olmadı. E geldin, MESA yaptık, çocuk yaptık. Sonuç: İkisi de sperm var, ikisi de normal. E ama MESA’da bulunan daha kaliteli ve daha normal. Çünkü o normal değil. Anlatabildim mi?

Bu da alın size aynı örnekten bir örnek: Ameliyat yaptılar, sperm buldular. Mesela ilk hastamız dedi ya “dondurdular çıkmadı.” E dondurdular çıkmadı. Nasıl çıkmıyor? Her bulunan sperm işe yarayacak sperm değildir.

Normal olsa da, mikro-TESE olsa da o iyi şekilde laboratuvarda ayıklanmalı. Ben laboratuvarı özellikle tembih ediyorum. Şimdi belki dinliyorlardır beni. “İyi, kaliteli, morfoloji normal sperm var mı? Varsa bunu not olarak yazın” diyorum. Dosyaya işleyeceğim.

O spermiyogram sonucunun altında yazıyor: “Motil, hareketli, şekli normal spermler gözlendi.” Veya “çoğunlukla morfoloji bozuk, hareketsiz spermler var.” Fakat bazı yerlerde “normale yakın spermler gözlemlendi” diye not düşüyor aslında embriyologlar.

Ne demek bu? Tüp bebek yapabilirsin demek.

Bazı hastada da morfoloji normal olmadığından, motilite gözükmediğinden dondurulamadı. Bitti. Bu hasta tedavi görecek. Böyle tüp bebeğe diye giremez. Tedavi görüp de bir türlü değiştiremiyorsak 3 ay, 6 ay o zaman bir şansımızı deneyebiliriz. Ama önce tedaviyle bizim o normal morfolojide, normal hareketli spermi bulmamız gerekiyor. Sonuçta buna da “normal dediler ama olmadı”nın cevaplarından bir tanesi de bu.

Ezgi arkadaşım atmıştım, size dönüş yaparsanız sevinirim demişsiniz arkadaşlar. Bize gönderdiğiniz bütün formları ben doktorlara gönderiyorum, sırayla bakıyorum dedi Aziz Bey de. Günde 6 kişi tabii kendi muayeneleri falan var; 6 kişi ya da 10 kişi bakıyor. Sırayla yapacak. Çok fazla form geldi çünkü, onu da belirteyim. Mutlaka ve mutlaka arıyorlar.

——
Soru Cevap :

Soru: Rahim duvarı inceliği gebeliğe engel mi?
Cevap: Bu kadın infertilitesi ile ilgili bir sorun. Yarın Erbil Bey’e ya da Aziz Bey’e gönderip sorabiliriz. Bana mesaj at, halledelim.

Soru: Eşimde Klinefelter sendromu var. Mikro-TESE’de sperm bulundu, yumurta toplandı, 3 embriyo oluştu, PGD’ye gönderildi. Sonuçları bekliyoruz. Y delesyonu yok denmiş. Ne olur?
Cevap: Y delesyonu olmaz, Klinefelter 47XY olduğu için y delesyonu olmaz. Mikro-TESE’de sperm bulunmuş, çok güzel. Klinefelter olduğundan dolayı babada genetik bozukluk olduğu için oluşturulan embriyolarda mutlaka genetik yaparız. Genetik sonucundan sonra transfer yaparız. Genetik sonuçları gelecek, inşallah güzel gelir; transfer olur. Transfer sonrasında hamilelik haberini alırsınız. Bu işler doğru yapılmış. Ama ilk ne kadar sperm bulundu, donmuş var mı, onlar önemli. Şu an genetik sonuç çıksın. Güzel gelirse transfer yapılır, hamile kalırsınız. Olumsuz gelirse didik didik didiklemeliyiz, çünkü bir yerlerde sorun var. Dondurulanlarla ilgili hepsini gözden geçirmek zorundayız. Bize mesaj atın, burada kalmasın. Biz takip edelim başından sonuna kadar; ne olmuş, ne bitmiş. Olumlu olumsuz mutlaka yazın. Üçü de bozuk geldiyse “ne yapalım hocam” diye sorun. Saplanıp kalmayın. Başarılarınızı da duyuralım, olmadıysa da bildirin.

Soru: 2015’te sağ ve sol varikosel ameliyatı oldum, ardından mikro-TESE’de hücre bulunamadı. Uzun aradan sonra 2 ay önce “uzatılmış sperm analizinde” hücre bulundu, donduruldu. Bu iyi bir şey mi?
Cevap: Nerede donduruldu? O testleri bana yolla. “Uzatılmış sperm analizi” diye bir şey yok. Muhtemelen ardışık test kastediliyor ya da yıkanmış sperm kastediliyor olabilir. “Sperm bulundu, 3-5-7-10 dondurduk” deniyorsa, gözünle görüp tane hesabının yazdığı kağıtları yolla; ben göreyim, ona göre bilgi vereyim. Çünkü iki tüp dondurup çözdüğünde sıfır çıkanları da görüyoruz. 2015’teki ameliyat yetersiz olabilir; ya da o zaman yoktu, sonrasında tedaviyle çıktı; ya da bulunan sperm değildir, dondurulan da sperm değildir. Testleri yollayacaksın. “İyi bir şey mi?” Tabii ki iyi bir şey. Ama hastayı sadece tutmak için sperm çıkmayan hastaya bile “sperm çıktı” denilen merkezler gördüm. Hâlâ bunu yapanlar var. O yüzden testlerini yolla, ben sana söyleyeceğim.

Soru: Tüp bebek yaptırdık, 6. gün embriyosuydu. Hormonlarımı da düzelttiler. Her şey normaldi ama tutmadı.
Cevap: Tahlillerinizi göndereceksiniz. Eşinizle birlikte sperm tahlillerinizi gönderin. Gerçek neyse ortaya çıksın. “6 gün” diyorsun, “her şeyi düzelttiler” diyorsun; nerede çocuk? Demek ki bir yerde sıkıntı var, pas geçiliyor. 6 gün diyorsun; embriyo kalitesi ne? AA mı, BC mi, AB mi, CC mi? A kalite embriyonun tutma şansıyla C kalite embriyonun tutma şansı bir olmaz. Yolla bize, detaylı olarak bilgilerini veririz. Biz kimseden bilgiyi esirgemiyoruz. Sen testlerini yolla, ben müsait zamanda bakarım.

Soru: İki tüp bebek negatifimiz var. Varikosel vardı. Ameliyat olmadan tüp bebek denedik. Negatifler varikoselden olabilir mi?
Cevap: Tüp bebeğe girmeden evvelki sperm testlerin, girdiğin zamanki sperm testlerin, hormon testlerin ve ultrason raporunu yollayacaksın. Onları göreceğim, ona göre bilgi vereceğim. Varikosel ameliyatı olmadan tüp bebeğe girip muvaffak olan varikoselli hastalar var; ihtimal yaklaşık %40–%60 arasında değişti. Negatif olanları aldık, varikosel ameliyatı yaptık, daha sonra tüp bebeğe yolladık; bu hastaların iki hastadan bir tanesi gebe kaldı. Oran artmış oluyor. O nedenle belki ilk baştan varikosel ameliyatı yapılıp tüp bebeğe girseydin şu an evlat sahibiydin veya ameliyat olup tüp bebeği beklerken normal yoldan gebe kalabilirdin. Bu ihtimaller denenmemiş. Denenmeyen bir şey başarılamaz. O yüzden testleri yollayacaksın, ben bakacağım. “Her şey normal dediler, olmadı” işte.

Verdiği bilgiler için Op.Dr.Tansel Kaplancan a tesekkür ederiz.

****

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.

yukardaki konuları okuyanlar aşağıdaki konuları da  incelediler;

Düşük Yumurta Rezervinde Yeni Yaklaşımlar
Tüp Bebek Tedavisinde Testler ve Önemi
Sperm DNA Hasarı ve Tedavisi. Op.Dr.Tansel KAPLANCAN
Yumurta ve Sperm Kalitesini Artırma Yöntemleri.
Yumurta Canlandırma Tedavileri. Dr.Emin Haqverdiyev
Düşük  Over Rezervi İle İlgili Yeni Çalışmalar.
Erken Yumurta Yetmezliği. Op.Dr.Erbil Yağmur
Tüp bebek Tedavilerinin Başarısında Hasta Doktor iletişimin Önemi.Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz
Yumurta ve Embriyo Ne Zaman Dondurulmalı? Op.Dr.Enver Kurt
Tüp Bebekte Embriyo ve Tutunma Sorunları – Doç. Dr. Nadiye Köroğlu
Dondurulmuş Embriyo ve Taze Embriyo Hangi Durumlarda Başarılı? Prof.Dr.Turgut AydınSperm Sıfır ise Tedavi Olur mu? Op.Dr.Tansel Kaplancan
Tüp Bebek Tedavileri. Soru Cevap Yayınımız
Op. Dr. Selen Ecemis’ten Tüp Bebekte Başarının Sırları
Tüp Bebek Tedavisinde Son Çalışmalar. Prof.Dr.Gökalp ÖNER
Tüp Bebek Başarı Hikayesi ; Mucize mi? İnanç mı? Aliye Sibel Tuzcu

Tüp Bebek Tedavileriniz için Çocuk İstiyorum Formu ile bize ulaşabilirsiniz.