Prof. Dr. Turgut Aydın ile Tüp Bebek Tedavileri
Prof. Dr. Turgut Aydın ile Tüp Bebek Tedavileri: Soru–Cevap
Soru: Yurt dışından gelen hastalar Türkiye’de tüp bebek tedavisini neden tercih ediyor?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yurt dışından gelen hastaların Türkiye’yi tercih etme nedenleri ülkelere göre değişmektedir. Avrupa’nın bazı ülkelerinde embriyolara yönelik genetik incelemeler konusunda çeşitli sınırlamalar bulunmaktadır. Bu uygulamalara ulaşamayan hastalar tedavi amacıyla Türkiye’ye gelebilmektedir.
Afrika ülkelerinden gelen hastaların bir kısmı, yaşadıkları bölgelerde yeterli sağlık hizmetine veya nitelikli tüp bebek merkezlerine ulaşamadıkları için Türkiye’yi tercih etmektedir. Amerika’dan gelen hastalar arasında İstanbul’u tanıyan ve kültürel yakınlık hisseden kişiler bulunmaktadır. Tedavi maliyetlerinin kendi ülkelerine göre daha uygun olması da tercih nedenlerinden biridir.
Avrupa’daki bazı hastalar ise uzun bekleme süreleriyle karşılaşmaktadır. Tedavi sürecinde yeterince ilgi görmediklerini düşünen veya olumsuz sonuçlar hakkında ayrıntılı bilgi alamayan hastalar da Türkiye’ye yönelmektedir. Balkan ülkeleri, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri, Irak ve Suriye’den gelen hastalar bulunmaktadır. İstanbul’a doğrudan ulaşımın kolay olması ve sağlık kuruluşlarının kurumsal yapısı da bu tercihte etkili olmaktadır.
Bununla birlikte, Türkiye’de son dönemde yaşanan maliyet artışları ve ekonomik belirsizlikler yabancı hastalar açısından dezavantaj oluşturabilmektedir. Konaklama ve ulaşım giderlerinin yükselmesi, toplam tedavi maliyetini artırmaktadır.
Soru: Gebeliğin 11. haftasında yoğun bulantı yaşanması normal midir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Gebeliğin bu haftalarında bulantı görülebilir. Şikâyetlerin yaklaşık bir hafta veya 10 gün içerisinde azalması beklenebilir.
Soru: 40 yaşındayım ve AMH değerim 0,23. Daha önce iki embriyo transferim olumsuz sonuçlandı. Dondurulmuş bir adet 4AA kalitesinde embriyom bulunuyor. Yeni transferden önce hangi incelemeler yapılmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
4AA kalitesinde bir embriyonun bulunması olumlu bir durumdur. Uygun şekilde takip edilen doğal döngüde gerçekleştirilecek iyi bir embriyo transferiyle yaklaşık yüzde 40 oranında gebelik ihtimali bulunabilir. Ancak hiçbir tedavide yüzde 100 başarıdan söz edilemez.
Kişinin kendi yumurtasının geliştiği doğal siklusta, uygun koşullar sağlandığında transfer başarılı olabilir. Bu aşamada çok sayıda ek inceleme yapılması gerekli görünmemektedir. Embriyo transferinde “embriyo glue” olarak adlandırılan transfer medyumu tercih edilebilir. Bunun dışında ek bir uygulamaya ihtiyaç olmayabilir.
Soru: Kronik endometrit tedavisi antibiyogram sonucuna göre mi belirlenmelidir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Kronik endometrit, tanısı ve infertiliteyle ilişkisi tartışmalı olan bir durumdur. İdrar yolu, kan veya vajinal enfeksiyonlarda antibiyogram yapılabilir. Ancak rahim içinden doğrudan antibiyogram yapılması pratik ve kolay uygulanabilen bir yöntem değildir.
Tanı amacıyla biyopsi alınabilir ve histeroskopi sırasında bazı bulgular değerlendirilebilir. Bununla birlikte bu yöntemlerin uygulanması ve sonuçlarının yorumlanması her zaman kolay değildir. Kronik endometritten şüphelenildiğinde çoğunlukla ampirik tedavi verilmektedir.
Histeroskopide görülen bazı bulgular kronik endometrit olarak değerlendirilebilse de tanının kesinliği tartışmalıdır. İnfertiliteye neden olduğuna ve mutlaka tedavi edilmesi gerektiğine ilişkin kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle kronik endometrit tanısı ve tedavisi hekimler arasında farklı biçimlerde değerlendirilebilmektedir. Uzun süreli antibiyotik kullanımı, kronik endometrit için kesinleşmiş standart bir tedavi değildir.
Soru: 30 yaşındayım ve sigara kullanıyorum. Eşim 39 yaşında. Eşimde üçüncü derece varikosel ve reflü saptandı. HSG incelememde sol tüpümün kapalı olduğu belirtildi. Nasıl bir yol izlenmelidir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Kapalı olan tüpte hidrosalpinks bulunmuyorsa doğrudan tüp bebek tedavisine başlanabilir. Doppler ultrasonografide reflü görülmesi tek başına yeterli değildir. Varikoselin gözle görülüp görülmediği ve fizik muayenede saptanıp saptanmadığı da değerlendirilmelidir.
Varikosel ameliyatı her hastada sperm değerlerini olumlu yönde değiştirmeyebilir. Bazı hastalarda cerrahinin belirgin bir faydası olmayabilir. Bu süreçte yapılması gereken en önemli değişikliklerden biri sigaranın bırakılmasıdır.
Soru: Rahim filminde rahmimin tam üçgen olmadığı ve “I şeklinde” göründüğü söylendi. Ameliyat olmam gerekir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Bu konuda değerlendirme yapılabilmesi için rahim filminin görülmesi gerekir. “I şeklinde rahim” olarak tanımlanan standart bir durum bulunmamaktadır. Bazı rahimler geniş bir “T” görünümünde olabilir. Ancak yalnızca bu benzerliğe dayanılarak ameliyat kararı verilmemelidir.
“T şeklinde uterus” tanısı ve bu durumun cerrahi tedavisi de tartışmalıdır. Tüberküloza bağlı bir hasar veya ciddi rahim içi yapışıklık bulunmadığı sürece ameliyat konusunda acele edilmemelidir. Özellikle daha önce gebelik ve doğum yaşamamış kişilerde cerrahi karar çok dikkatli verilmelidir.
Rahim filmi birkaç farklı uzman tarafından değerlendirilmelidir. Gerekli incelemeler tamamlanmadan ve kesin bir gereklilik belirlenmeden ameliyat yapılmamalıdır.
Soru: 40 yaşındayım. Üç adet beşinci gün embriyom vardı. İki embriyo transferinden de olumsuz sonuç aldım. Endometriozis, adenomyozis ve miyom tanılarım bulunuyor. Yeni transferden önce ne yapılmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Adenomyozis ve miyomun birlikte bulunduğu bazı hastalarda cerrahi tedavi yararlı olabilir. Adenomyozis rahmin tamamına yayılmamışsa ve yalnızca belirli bir bölgede bulunuyorsa bu alanın çıkarılması gebelik ihtimalini artırabilir.
Lokal adenomyozis odağı bazen miyomla karıştırılabilir. Lezyon rahmin iç tabakasını belirgin şekilde etkiliyorsa cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. Yalnızca baskılama tedavisi her hastada yeterli olmayabilir.
Adenomyozisin yaygın mı yoksa sınırlı mı olduğunun belirlenmesi için ayrıntılı muayene yapılmalıdır. Ultrasonografi ve manyetik rezonans görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilmelidir. Cerrahi kararı, lezyonun yerleşimine ve rahim iç tabakasına etkisine göre verilmelidir.
Soru: İlk tüp bebek denemesi başarısız olduğunda ikinci denemede tedavi protokolü değiştirilmeli midir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Başarısız bir tüp bebek denemesinin ardından tedavi protokolünün değiştirilmesi yararlı olabilir. Bu konuda yayımlanan güncel bir çalışmada da tedavi protokolünün yeniden düzenlenmesinin gebelik ve canlı doğum oranlarını artırabileceği belirtilmiştir.
Ancak protokol değişikliği her hastada başarıyı garanti etmez. Önceki tedavide kullanılan ilaçlar, yumurtalıkların verdiği yanıt, elde edilen yumurta sayısı ve embriyo gelişimi birlikte değerlendirilmelidir.
Soru: 38 yaşındayım ve AMH değerim 0,2. Dört başarısız transferim oldu. Son denememde genetik inceleme sonucu normal olan 4AA kalitesindeki embriyo transfer edildi ancak gebelik oluşmadı. Tanısal histeroskopide de rahim içinde sorun görülmedi. Yeniden tüp bebek tedavisi yapılabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
AMH değerinin 0,2 olması yumurtalık rezervinin çok düşük olduğunu göstermektedir. Buna rağmen bu değerle gebelik elde edilebilir. Çok daha düşük AMH değerlerinde bile gebelik oluşabilmektedir. Ayrıca 38 yaş, yeniden tedavi denenebilmesi açısından uygundur.
Dört başarısız transferin bulunması nedeniyle gözden kaçan başka bir sorun olup olmadığı araştırılmalıdır. Rahim filmi ve diğer değerlendirmeler normalse önceki tedaviler ayrıntılı olarak incelenmelidir. Gerekiyorsa yeni denemede tedavi protokolü değiştirilmelidir.
Tüp bebek tedavisi için sağlık kurulu raporu düzenlenmesine uygunluk da değerlendirilebilir. Bunun için hastanın tahlilleri, önceki tedavi protokolleri ve ayrıntılı tedavi öyküsü incelenmelidir.
Soru: İkinci tüp bebek denemesinde uzun protokol uygulanabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
İkinci denemede uzun protokol uygulanabilir. Önceki tedavide uzun protokol kullanıldıysa yeni denemede kısa protokole de geçilebilir. Protokolün değiştirilmesi her şeyin doğru ilerleyeceği anlamına gelmez. Bununla birlikte, bazı hastalarda uzun protokolle daha fazla yumurta ve embriyo elde edilebilir. Gebelik ve canlı doğum oranları da bir miktar daha yüksek olabilir.
Polikistik over sendromu bulunan ve ilaçlara aşırı yanıt veren hastalarda kısa protokol tercih edilmelidir. Yumurtalık yanıtı normal olan hastalarda ise uzun protokol iyi bir seçenek olabilir.
Soru: Uzun protokol ile kısa protokol arasındaki fark nedir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
İki protokol arasındaki temel fark, hipofiz bezinin baskılanma yöntemidir. Uzun protokolde baskılama tedavisine genellikle adet başlamadan önce başlanır. Kısa protokolde ise yumurtalıkları uyarıcı tedavi başlatılır ve daha sonra yumurtaların erken çatlamasını önleyen ilaçlar kullanılır.
Her iki protokolde de gonadotropin içeren ilaçlar kullanılabilir. Ancak hipofizi baskılamak amacıyla kullanılan agonist ve antagonist ilaçlar farklıdır. Uzun protokol daha uzun, kısa protokol ise daha kısa sürmektedir.
Soru: Embriyo beşinci güne ulaşmadı ve üçüncü gün transferi de tutmadı. Embriyo neden beşinci güne ulaşamamış olabilir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Embriyonun beşinci güne ulaşamaması gelişimle ilgili bir sorun bulunduğunu göstermektedir. Böyle bir durumda önceki tedavinin ayrıntıları değerlendirilerek yeni denemede tedavi protokolünün değiştirilmesi yararlı olabilir.
Soru: Transferin beşinci gününde hiçbir belirti hissetmiyorum. Bu durum embriyonun tutunmadığını mı gösterir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Embriyo transferinden sonra belirti görülmemesi, transferin başarısız olduğu anlamına gelmez. Bu dönemde belirtilere bakılarak gebelik hakkında karar verilemez. Sonucun öğrenilebilmesi için uygun zamanda gebelik testi yapılmalıdır.
Soru: Embriyo Glue nedir ve embriyonun tutunmasını destekler mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Embriyo Glue, hyalüronik asit içeren özel bir transfer medyumudur. Hyalüronik asit bağ dokularında ve eklemlerde de bulunan bir maddedir. Embriyonun rahim içinde hareketini sınırlandırarak tutunmaya bir miktar katkı sağlayabilir.
Ancak gelişimini sürdüremeyecek bir embriyonun yalnızca bu yöntemle sağlıklı gebelik oluşturması beklenmemelidir. Embriyo Glue yüzde 100 başarı sağlayan ve her hastada kullanılması gereken bir uygulama değildir.
Tekrarlayan başarısızlığı bulunan bazı hastalarda alternatif olarak düşünülebilir. Bu konuda olumlu yayınlar bulunmakla birlikte yöntemin etkinliği hâlen tartışmalıdır.
Soru: Rahim içine çizik atılması embriyonun tutunma ihtimalini artırır mı?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Rahim içine çizik atılması gibi uygulamaların etkinliği artık tartışmalıdır. Altta bu işlemi gerektiren bir neden bulunmuyorsa uygulanmasının anlamı yoktur. Yapılan bazı çalışmalar, bu işlemin gebelik başarısına fayda sağlamadığını göstermiştir.
Soru: Testislerde ağrı, hassasiyet veya sertlik bulunması durumunda ne yapılmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Bu durumda bir üroloji uzmanına başvurulmalıdır. Enfeksiyon veya orşit gibi bir durum bulunabilir. Muayene ve gerekli incelemeler yapıldıktan sonra tedavi gerekip gerekmediğine karar verilmelidir.
Soru: 40 yaşındayım ve AMH değerim 0,46. Daha önce doğal yolla gebelik yaşadım ve dört yaşında bir çocuğum var. Yakın zamanda kimyasal gebelik geçirdim. Klomifen ve letrozol tedavilerinde çok sayıda folikül gelişti ancak eşimde ileri derecede OAT bulunuyor. Nasıl ilerlemeliyiz?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
İleri derecede oligoasteno-teratozoospermi bulunması, yıllar içinde sperm kalitesinin bozulduğunu göstermektedir. Bazı erkeklerde sperm değerleri zamanla ileri derecede azalabilir, hatta sperm hücresi hiç bulunamayacak düzeye gelebilir.
Belirgin sperm problemi bulunduğunda klomifen veya letrozol ile yumurtlama tedavisine devam etmek uygun değildir. Yaşın 40 olması nedeniyle zaman kaybedilmeden tüp bebek tedavisine geçilmelidir.
Soru: 29 yaşındayım. Her ay adetimden yaklaşık 15 gün önce sağ veya sol yumurtalığımda doğum sancısına benzer şiddetli ağrı oluyor. Bunun nedeni ne olabilir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Her ay tekrarlayan ve yaklaşık 15 gün süren şiddetli ağrılar çikolata kisti, endometriozis veya bağırsaklarla ilgili bir sorundan kaynaklanabilir. Özellikle düzenli olarak tekrarlayan ağrılarda endometriozis olasılığı değerlendirilmelidir. Ayrıntılı jinekolojik muayene ve gerekli görüntüleme yöntemleri uygulanmalıdır.
Soru: Üç tüp bebek denemem başarısız oldu. Tedaviden sonra kasık ve bel ağrısı yaşıyorum. Bu ağrılar tedavinin başarısız olmasına neden olabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yumurta toplama işlemi sırasında yumurtalıklara iğneyle girildiği için işlem sonrasında kasık ve bel ağrısı oluşabilir. Çok sayıda yumurta toplanması da ağrıyı artırabilir. Ancak tedavinin başarısızlığını doğrudan bu ağrılara bağlamak doğru değildir.
Kasık ağrısına neden olan başka bir sorun aynı zamanda gebeliği de engelleyebilir. Örneğin hidrosalpinks hem ağrıya hem de gebelik başarısının azalmasına yol açabilir. Yakın zamanda rahim filmi çekilmediyse tüpler yeniden değerlendirilmelidir. Ultrasonografi ve jinekolojik muayene de yapılabilir.
Soru: Foliküller eş zamanlı gelişmiyor ve az sayıda olgun yumurta elde ediliyorsa nasıl bir tedavi uygulanmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Foliküllerde asenkron gelişim varsa agonist protokol uygulanabilir veya mevcut tedavi protokolü değiştirilebilir. Tedaviye daha erken başlanması da düşünülebilir.
Özellikle yumurtalık rezervi düşük hastalarda dominant folikül, adet başlamadan önce gelişmeye başlayabilir. Tedavi adet döneminde başlatıldığında bu folikül diğerlerinden daha hızlı büyüyebilir. Bu durum foliküllerin eş zamanlı gelişmemesine, olgun yumurta sayısının azalmasına ve beşinci güne ulaşan embriyo sayısının düşmesine neden olabilir.
Bu hastalarda tedaviye mutlaka adet döneminde başlanması gerekmez. Foliküller uygunsa tedaviye adetten üç veya dört gün önce başlanabilir. Ancak taze embriyo transferi planlanıyorsa tedavinin adet döneminde başlatılması gerekir.
Soru: Beşinci ve altıncı gün embriyolarım transfer edildi. İlk beta-hCG sonucum 22,6, üç gün sonraki sonucum ise 27 çıktı. Bu artış embriyolardan birinin gelişimini durdurmasına bağlı olabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Beta-hCG değerindeki artış yeterli değildir. Bu bulgular sağlıksız bir gebeliği düşündürmektedir ve gebeliğin devam etmeme ihtimali yüksektir. Tek bir embriyo gelişmeye devam ediyor olsaydı da beta-hCG değerinin ve artış hızının daha yüksek olması beklenirdi. Bu durum kimyasal gebelikle uyumludur.
Soru: Dengeli translokasyon taşıyıcısıyım. PGT uygulanmamış 3CB kalitesindeki embriyonun transfer edilmesine değer mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Embriyonun morfolojik kalitesi gebelik ihtimalini etkiler ancak düşük kaliteli olarak değerlendirilen bir embriyonun kesinlikle gebelik oluşturamayacağı söylenemez. AA kalitesindeki bir embriyoda gebelik ihtimali daha yüksekken BB kalitesindeki bir embriyoda bu oran daha düşük olabilir. CB kalitesindeki bir embriyoda ise yaklaşık yüzde 10–15 oranında gebelik elde edilebilir. Bu oranlar hastanın yaşına göre değişmektedir.
CB kalitesindeki embriyo canlılığını sürdürüyor ve gelişim gösteriyorsa transfer edilebilir. Görüntüsü düşük kaliteli olsa bile sağlıklı hücrelerin gelişimini sürdürmesi ve diğer hücrelerin yerini alması sonucunda sağlıklı bir çocuk dünyaya gelebilir. Bu nedenle yalnızca embriyonun morfolojik derecesine bakılarak transferden vazgeçilmesi uygun değildir.
Soru: 24 yaşındayım, polikistik over sendromum var ve ilk tüp bebek denemem başarısız oldu. Nasıl bir yol izlenmelidir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Tedavinin yeniden planlanması gerekir. Uygun ilaç dozu kullanılarak yeterli sayıda yumurta elde edilmelidir. Yumurtaların olgunlaşması için farklı bir çatlatma yöntemi uygulanabilir. Embriyolar oluşturulduktan sonra transferin mümkünse doğal döngüde yapılması düşünülebilir.
Genç yaş önemli bir avantajdır. Başarısızlığın tedavi sürecinin doğru yönetilememesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirilmelidir.
Soru: Embriyo transferinin dördüncü gününde çok üzüldüm ve uzun süre ağladım. Bu durum embriyonun tutunmasını olumsuz etkiler mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yaşanan üzüntü ve ağlama embriyonun tutunmasını olumsuz etkilemez. Tedavi olumsuz sonuçlanırsa bu durum üzüntüye bağlanmamalıdır. Sonuç üzerinde embriyonun gelişim potansiyeli ve kalitesi daha belirleyicidir.
5BB kalitesindeki bir embriyonun yaklaşık yüzde 40 gebelik ihtimali bulunabilir. CC kalitesindeki bir embriyonun gebelik ihtimali ise daha düşüktür ve yaklaşık yüzde 5–10 arasındadır.
Soru: Adenomyozis ve 1,5 santimetrelik çikolata kistim var. Son zamanlarda karnımda baskı şeklinde ağrı hissediyorum. Bunun nedeni hastalığın ilerlemesi olabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Baskı şeklindeki ağrılar adenomyozise bağlı olabilir. Adenomyozis; karında ve makata doğru baskı hissine, sırt ağrısına ve bel ağrısına neden olabilir.
Soru: 32 yaşındayım ve AMH değerim 1,8. Embriyolarım beşinci güne ulaşamadı ve üçüncü gün transfer edildi. Bunun nedeni ne olabilir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
AMH değerinin 1,8 olması iyi bir değerdir. Bu değerde uygun bir tedaviyle 10’dan fazla yumurta elde edilebilir. Yeterli sayıda yumurta elde edilmesine rağmen embriyolar beşinci güne ulaşmıyorsa tedavi sürecinde ciddi bir sorun bulunabilir.
Yalnızca bir veya iki embriyo varsa üçüncü gün transferi yapılabilir. Ancak çok sayıda yumurta ve embriyo bulunmasına rağmen embriyolar beşinci güne ulaşamıyorsa tedavi protokolü yeniden değerlendirilmelidir. Aynı protokolde ısrar edilmemeli ve gerekli görülürse farklı bir protokole geçilmelidir.
Soru: Tedavi protokolünün değiştirilmesi embriyoların beşinci güne ulaşmasını sağlayabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Tedavi protokolünün değiştirilmesi bazı hastalarda embriyo gelişimini belirgin biçimde etkileyebilir. Bir hastada ilk tedavide 15 yumurta elde edilmesine rağmen hiçbir embriyo beşinci güne ulaşmamıştır. Tedavi agonist protokolle tekrarlandığında iki tam blastosist gelişmiştir.
Daha sonra kısa protokol uygulandığında yine 14–15 olgun yumurta elde edilmiş ancak embriyolar beşinci güne ulaşamamıştır. Agonist protokole yeniden geçildiğinde ise beş tam blastosist gelişmiştir. Toplam yedi embriyo genetik incelemeye gönderilmiş, sağlıklı embriyolar belirlenmiş ve gebelik elde edilmiştir.
Laboratuvardaki diğer hastaların embriyoları normal şekilde gelişirken yalnızca bir hastanın embriyoları beşinci güne ulaşamıyorsa hastaya özgü tedavi süreci gözden geçirilmelidir. Aynı protokolün tekrar uygulanması yerine tedavinin yeniden düzenlenmesi gerekir.
Soru: Kapalı tüpte şişlik veya sıvı birikimi olup olmadığı ultrasonografiyle anlaşılabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Tüpteki şişlik ve sıvı birikimi ultrasonografiyle görülebilir. Yumurtalıkların uyarıldığı tedavilerde birkaç gün ilaç kullanıldıktan ve östrojen seviyesi yükseldikten sonra hidrosalpinks bulunan tüpte sıvı birikimi daha belirgin hâle gelebilir.
Daha önce normal görünen bir tüpte zaman içerisinde tıkanıklık ve hidrosalpinks gelişebilir. Bu nedenle birkaç yıl önce yapılan inceleme güncel durumu göstermeyebilir. Hidrosalpinks ultrasonografiyle değerlendirilebilse de bu konuda HSG, yani rahim filmi, altın standarttır.
Soru: Agonist ve antagonist protokoller birbirinden farklı mıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Her iki protokolde de yumurtalıkları uyarmak amacıyla gonadotropin içeren ilaçlar kullanılır. Ancak tedavi protokolleri ve hipofiz bezinin baskılanma yöntemleri farklıdır.
Agonist protokolde hipofiz bezi baskılanarak foliküllerin daha eş zamanlı gelişmesi amaçlanır. Antagonist protokolde ise antagonist ilaca foliküller yaklaşık 13–14 milimetreye ulaştığında başlanır.
Bu ilaçların etki mekanizmaları yumurta ve embriyo gelişimini etkileyebilir. Agonist protokol, özellikle yumurtalık rezervi düşük bazı hastalarda yumurtalıkları fazla baskılayabilir ve o ay yumurta gelişmemesine neden olabilir. Bu nedenle protokol seçimi hastanın yumurtalık rezervine ve önceki tedavi yanıtına göre yapılmalıdır.
Soru: 30 yaşındayım ve AMH değerim 0,58. Dört adet 5AA, bir adet 4AA kalitesinde blastosistim var. Gebelik ihtimalim nedir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Bu yaşta 5AA kalitesindeki bir embriyoyla yaklaşık yüzde 70 oranında gebelik elde edilebilir.
Soru: Tüp bebek tedavisinden sonra doğal yolla hamile kaldım ancak gebeliğin sekizinci haftasında bebeğin kalbi durdu. Bunun nedeni nedir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Aynı kayıp tüp bebek tedavisiyle oluşan bir gebelikte de yaşanabilirdi. Tüp bebek tedavisi gebeliğin mutlaka sağlıklı şekilde devam edeceğini garanti etmez. Bir kadın sağlıklı doğumlar yapmış olsa bile gebeliklerinden birinde düşük yaşayabilir.
Erken gebelik kayıpları çoğunlukla yaşamla bağdaşmayan bir gebeliğin kendiliğinden sonlanmasıdır. Bunun nedeni genetik bir problem veya gebeliğin gelişimini engelleyen başka bir durum olabilir.
Gebelik bazen yalnızca kimyasal gebelik şeklinde sonlanabilir. Bazen gebelik kesesi oluşmasına rağmen embriyo gelişmez ve boş gebelik görülür. Bazı gebeliklerde embriyo görülür ancak kalp atışı başlamaz. Kalp atışı başladıktan sonra da ilerleyen haftalarda durabilir. Erken dönemde gebelik kaybı ihtimali, ilerleyen gebelik haftalarına göre daha yüksektir.
Soru: Tüp bebek tedavisinden sonra herkes doğal yolla hamile kalabilir mi?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Tüp bebek tedavisinden sonra herkesin doğal yolla hamile kalacağına ilişkin bir kural yoktur. Tüplerin kapalı olması veya ciddi sperm problemi bulunması gibi durumlarda doğal gebelik oluşması beklenmez.
Tedaviden sonra doğal gebelik, tüp bebek uygulanan her 100 hastanın yaklaşık 5–10’unda görülebilir. Bu durumla özellikle nedeni açıklanamayan infertilitesi bulunan çiftlerde karşılaşılmaktadır. Önceden gebeliği engelleyen belirgin bir neden saptanmamışsa daha sonra doğal gebelik oluşabilir.
Soru: 25 yaşındayım, AMH değerim 9 ve polikistik over sendromum var. Adetlerim düzenli, tüplerim açık. Üç ay letrozol kullandım ancak gebelik oluşmadı. Ne yapılmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yumurtlama gerçekleşiyorsa ve eşin sperm değerleri normalse bir süre daha doğal gebelik beklenebilir. Gebelik oluşmazsa tüp bebek tedavisi düşünülebilir.
AMH değerinin yüksek olduğu polikistik over sendromlu hastalarda gonadotropinlerle kontrollü biçimde tek bir yumurta geliştirmek zor olabilir. İki, üç veya dört folikül geliştiğinde östrojen düzeyi çok yükselebilir ve çoğul gebelik riski ortaya çıkabilir.
Günümüzde çoğul gebeliklerin önemli nedenlerinden biri tüp bebek tedavisi değil, yumurtlama tedavileri sırasında birden fazla folikülün gelişmesidir. Uygun şekilde tek folikül geliştirilemiyorsa tüp bebek tedavisiyle embriyo oluşturulması ve tek embriyo transferi yapılması daha uygun olabilir.
Soru: Sekizinci haftada gebelik kaybı yaşadım. Gebelik kesesi 2,5 santimetre. İlaçlarımı bıraktım. Kendiliğinden düşmesini mi beklemeliyim, yoksa kürtaj mı olmalıyım?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Gebelik kesesinin 2,5 santimetre olması nedeniyle kürtaj yapılması daha uygun olabilir. Daha küçük bir gebelik materyali vücut tarafından kendiliğinden atılabilir. Ancak sekiz haftalık gebelikte plasenta dokusu daha büyüktür. Bekleme sürecinde ne kadar kanama olacağı önceden bilinemez. Bu nedenle müdahalenin geciktirilmemesi gerekir.
Soru: Tüp bebek tedavisinde kullanılan yüksek doz ilaçlar yumurta kalitesini bozar mı?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yüksek doz ilaçların yumurta kalitesini bozduğu düşüncesi güncel bilgilerle desteklenmemektedir. Polikistik over sendromlu bir hastada düşük doz ilaçla 27–28 yumurta elde edilmiş ancak yalnızca bir adet 4B kalitesinde embriyo gelişmiş ve gebelik oluşmamıştır.
Aynı hastanın sonraki tedavisinde ilaç dozu artırılmış, tek yumurtalıktan 48 yumurta toplanmış ve yedi tam blastosist gelişmiştir. Embriyolardan birinin transferiyle doğum gerçekleşmiş, kalan altı embriyo ise dondurularak saklanmıştır.
Polikistik over sendromlu hastalarda düşük doz ilaç kullanılması, bazı foliküllerin gelişiminin durmasına ve bazı yumurtaların gonadotropin yetersizliği nedeniyle gelişim özelliğini kaybetmesine yol açabilir. Bu nedenle uygun hastalarda yeterli ilaç dozu kullanılarak mümkün olan en yüksek sayıda yumurta elde edilmesi amaçlanabilir.
Soru: Çok sayıda yumurta geliştirildiğinde ovaryan hiperstimülasyon sendromu nasıl önlenebilir?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Geçmişte yumurtaların olgunlaştırılması için gebelik hormonu olarak bilinen hCG kullanılıyordu. hCG’nin yarılanma ömrü uzun olduğu için yumurtalıkları uyarmaya devam edebilir. Bunun sonucunda damar geçirgenliğini artıran faktörler salgılanabilir ve karın ile akciğerlerde sıvı birikimi oluşabilir. Ağır vakalarda sıvının boşaltılması veya yoğun bakım tedavisi gerekebilir.
Günümüzde uygun hastalarda hCG yerine agonist ilaçla çatlatma yapılabilmektedir. Bu ilaç hipofiz bezinden kısa süreli hormon salınımı oluşturur. Etki süresi daha kısa olduğu için ağır ovaryan hiperstimülasyon sendromu gelişme riski azalır.
Soru: Tüp bebek gebeliğinde CRP değeri 120’ye yükseldi. Rahim ağzına dikiş atılmasına rağmen ikizler beşinci ayda erken doğdu. Dikiş neden gebeliği koruyamadı?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
CRP değerinin yükselmesi vücutta bir enfeksiyon veya yoğun inflamasyon bulunduğunu düşündürür. Enfeksiyon doğum sürecini başlatabilir. Böyle bir durumda rahim ağzına dikiş atılması gebeliğin devamını sağlamayabilir.
Vücut enfeksiyonla karşılaştığında gebeliği sonlandırmaya yönelik bir süreç başlatabilir. Şiddetli idrar yolu enfeksiyonlarında da erken doğum sancıları görülebilir. Doğumu başlatan temel sorun enfeksiyonsa yalnızca rahim ağzına dikiş atılması yeterli olmayabilir.
Soru: 29 yaşındayım ve polikistik over sendromum var. Dört tüp bebek denemem başarısız oldu. Histeroskopide rahim içinde sorun görülmedi. AMH değerim 12 ancak yumurta ve embriyo kalitemin düşük olduğu söylendi. Nasıl bir tedavi uygulanmalıdır?
Prof. Dr. Turgut Aydın:
Yeni tedavide yeterli ilaç dozu kullanılarak mümkün olan en yüksek sayıda yumurta elde edilmelidir. Çok sayıda yumurta arasından kaliteli embriyolar gelişebilir.
Embriyolar dondurulduktan sonra transfer ayrı bir siklusta yapılmalıdır. Gonadotropin kullanılarak bir veya iki folikül geliştirilebilir ve embriyo transferi modifiye doğal döngüde gerçekleştirilebilir. Bu yöntemle benzer özelliklere sahip hastalarda gebelik elde edilebilmektedir.
Vermiş olduğu değerli bilgiler için Prof.Dr.Turgut Aydın’a teşekkür ederiz.
*********************************
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KONULAR
ZİYARETÇİ YORUMLARI
BİR YORUM YAZ