Kıbrısta Tüp Bebek Tedavileri

Kıbrısta Tüp Bebek Tedavileri
İleri Yaş Embriyo Laboratuvarı Tecrübeleri. Op.Dr.Erman Sever

Bu bölümde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde uygulanan tüp bebek tedavileri, ileri yaş hastalarda karşılaşılan zorluklar, embriyoloji laboratuvarının rolü ve sitoplazma transferi gibi özel uygulamalar ele alındı.
Kıbrıs’ta tüp bebek tedavilerinin yasal zemini, birçok ileri üreme tekniğinin uygulanabilmesine olanak tanımaktadır. Bu durum, laboratuvar pratiğinin çeşitlenmesine ve embriyologların yoğun vaka deneyimi kazanmasına katkı sağlamaktadır. Özellikle ileri yaş ve düşük yumurta rezervi olan hastalarla sık çalışılması, merkezlerin bu alanda ciddi bir uzmanlık geliştirmesine neden olmuştur.

Op.Dr.Erman Sever, kendi merkezlerinde en sık uygulanan tedavinin yumurta donasyonu olduğunu, vakaların yaklaşık %80’inin bu grupta yer aldığını belirtmektedir. Donasyon tedavilerinde, anne adayının fiziksel özellikleri ve kan grubuna uygun genç bağışçılar seçilmekte, embriyolar laboratuvar ortamında oluşturulmakta ve rahim doğru şekilde hazırlandığında yaş bağımsız olarak yüksek gebelik oranları elde edilebilmektedir.

Bu yaklaşımın temel dayanağı şudur: Yumurtalıklar yaşla birlikte fonksiyon kaybederken, rahim uygun hormon desteği ve zamanlama ile embriyoyu kabul edebilme kapasitesini büyük ölçüde korur.

Soru: Kıbrıs’ta tüp bebek tedavileri Türkiye’den hangi yönleriyle ayrılıyor?

Cevap: Kıbrıs’ta yumurta donasyonu, sperm donasyonu ve embriyo donasyonu yasal olarak uygulanabiliyor. Bu da tedavi seçeneklerini genişletiyor. Ayrıca laboratuvarlar çok daha fazla yumurtayla çalıştığı için embriyologların deneyimi artıyor. Bu deneyim, özellikle zor vakalarda başarıya doğrudan yansıyor.

Soru: İleri yaş hastalarda başarıyı en çok etkileyen faktör nedir: yumurta mı, embriyo mu, rahim mi?

Cevap: Yüzdelik olarak bakıldığında en belirleyici faktör yumurtadır. İnsan vücudu yeni yumurta üretmez. Yaş ilerledikçe hem yumurta sayısı hem de kalitesi düşer. 35 yaş sonrası bu düşüş belirginleşir, 40 yaş sonrasında çok daha keskin hale gelir. Rahim ve sperm sorunları daha nadir görülür; sperm her 64 günde bir yenilenebilir. Bu nedenle ileri yaş çiftlerde en sık karşılaştığımız problem yumurtadır.

Soru: Kıbrıs’ta ileri yaş hastalarla daha sık çalışmanız laboratuvar deneyimini nasıl etkiliyor?

Cevap: Donasyon tedavileri çok sayıda yumurta ile çalışmayı gerektirir. Bu durum embriyologların teknik becerisini artırır. Düşük yumurta rezervi olan hastalarda yakalanan başarıların önemli bir kısmı, bu yoğun laboratuvar pratiğinin sonucudur. Klinik protokoller kadar “işin mutfağı” dediğimiz embriyoloji süreci de belirleyicidir.

Soru: Sitoplazma transferi nedir ve hangi hastalara uygulanır?

Cevap: Sitoplazma transferi, genç bir bağışçı yumurtasından alınan hücre içi sıvının (ooplazma) anne adayının yumurtasına aktarılması işlemidir. Bu sıvı, özellikle mitokondri açısından zengindir ve hücreye enerji sağlar. Amaç, anne adayının kendi yumurtasının döllenme kapasitesini ve embriyonun 5. güne ulaşma ihtimalini artırmaktır. Genellikle ileri yaşta olan, yumurta rezervi düşük veya yumurta kalitesi bozulmuş hastalarda uygulanır.

Soru: Bu işlem bebeğin genetiğini değiştirir mi?

Cevap: Hayır. Genetik yapı hücre çekirdeğinde, yani DNA’da bulunur ve bu işlemle değişmez. Sitoplazma transferinde sadece yardımcı organeller aktarılır. Mitokondrinin kendine ait mesajcı RNA’sı vardır ancak bu, bebeğin kromozomal yapısını değiştirmez. Anne adayının genetiği korunur; işlem sadece embriyoyu destekleyici bir rol oynar.

Soru: Sitoplazma transferinin bilimsel dayanağı var mı?

Cevap: Literatürde bu konuyu destekleyen çalışmalar mevcut. 2020 yılında yayımlanan geniş bir seride, klasik IVF yapılan hastalarla IVF + sitoplazma transferi uygulanan hastalar karşılaştırılmış ve döllenme potansiyelinde yaklaşık %15 fark bulunmuştur. Bu oran, özellikle düşük yumurta rezervi olan hastalar için klinik açıdan anlamlıdır.

Soru: Klinik deneyiminize göre bu yöntem gerçekten işe yarıyor mu?

Cevap: Bilimsel yayınların yanında klinik tecrübeler de çok önemli. Özellikle 45 yaş üstü ve gebelik şansı çok düşük görünen bazı hastalarda gebelik elde ettiğimiz vakalar oldu. Bu nedenle, ileri yaş ve düşük rezerv grubunda sitoplazma transferini gönül rahatlığıyla önerilebilecek destekleyici bir yöntem olarak görüyorum.

Soru: Sitoplazma transferi çok pahalı bir işlem mi?

Cevap: Hayır. Düşük rezervli hastalarda zaten az sayıda yumurta olduğu için kullanılan ooplazma miktarı da sınırlı oluyor. Bu nedenle işlem çok yüksek maliyetli değildir ve genellikle yumurta sayısından bağımsız sabit bir ücretlendirme yapılır.

Soru: Kıbrıs sadece donasyon yapılan bir yer gibi algılanıyor. Bu doğru mu?

Cevap: Bu yaygın ama yanlış bir algı. Kıbrıs’ta klasik tüp bebek tedavileri de yoğun şekilde yapılır. Donasyon yasal olduğu için öne çıkıyor ama merkezler aynı zamanda standart IVF konusunda da oldukça tecrübeli.

Soru: Laboratuvarda farklı solüsyonlar, farklı uygulamalar veya yapay zekâ kullanımı var mı?

Cevap: Yapay zekâ kullanılmıyor. Çünkü yapay zekânın ürettiği verilerin henüz yeterince güvenilir olmadığı düşünülüyor. Bu nedenle değerlendirmede daha çok tecrübe ve gözleme dayalı yaklaşım tercih ediliyor.

Soru: Laboratuvarda “fark yaratan” şey sizce en çok ne?

Cevap: En temel fark embriyoloğun bilgi birikimi ve titizliğidir. Titizlik; inkübatörlerin pH ve ısı değerlerinin düzenli kontrol edilmesi, partikül ölçümlerinin doğru yapılması, laboratuvara giriş-çıkış düzeninin korunması, yarı steril alandan steril alana geçişin kurallara uygun yapılması gibi ayrıntıları kapsar. Ayrıca parfüm gibi koku içeren maddelerle laboratuvara girilmemesi de önemlidir. Bu ayrıntıların hepsi bir araya gelerek başarı oranına yansır.

Soru: Tek embriyo mu çift embriyo mu transfer edileceğine nasıl karar veriliyor?

Cevap: Kuzey Kıbrıs’ta tüp bebek tüzüğünün belirlediği transfer kuralları var. 35 yaş altı ve ilk denemede tek embriyo transferi isteniyor. Ancak merkezlere başvuran hastaların büyük bir kısmı daha önce tüp bebek denemeleri yapmış, yani “ilk deneme” hastası değil. Bu nedenle çoğu vakada iki embriyo transferi tercih ediliyor.

Soru: İki embriyo transferinin başarıya etkisi nedir?

Cevap: Özellikle yumurta donasyonunda iki embriyo transferi ile başarı oranı %75–80’lere çıkabiliyor. Tek embriyo transferinde bu oran daha çok %60’larda kalabiliyor. Mantık, bir embriyo tutunmazsa diğerinin tutunma şansı olması.

Soru: İki embriyo transferinin riskleri nelerdir?

Cevap: En önemli risk ikiz gebeliktir. İkiz gebeliklerde erken doğum riski ve gebelik komplikasyonları (hipertansiyon, diyabet gibi) daha sık görülebilir. Buna karşın iki embriyo transferinde ikiz gebelik oranı genellikle %10–30 civarındadır ve bu oran; embriyo ve endometrium durumu, hastanın vücut kitle indeksi gibi faktörlerle değişebilir.

Soru: “ROSI” yöntemi ile başarı şansı nedir?

Cevap: Bu merkezde ROSI yöntemi uygulanmıyor. Bilimsel karşılığının güçlü olmadığı düşünülüyor. Uygulayan merkezler olabilir ancak onlar adına yorum yapılmıyor.

Soru: Tedaviye başvuran hastalardan ilk aşamada hangi tetkikler isteniyor?

Cevap: Hastanın nerede yaşadığına bakılmaksızın üç temel tetkik özellikle isteniyor:
AMH (yumurtalık rezervini gösteren, döngünün herhangi bir günü yapılabilen test),
spermiyogram (sayı, hareket, şekil gibi parametreleri gösteren sperm analizi),
rahim içi boşluğu ve tüpleri değerlendiren bir görüntüleme (histerosalpingografi; mümkün değilse rahim içini değerlendiren alternatif görüntüleme yöntemleri).

Soru: Rahim filmi ve tüpler neden bu kadar önemli?

Cevap: Çünkü hidrosalpenks (tüplerde sıvı birikimi) varsa bu sıvı rahim içine akarak transfer sırasında ya da sonrasında embriyoya zarar verebilir. Böyle durumlarda tüplerin bağlanması veya alınması önerilebilir. Hastanın koşullarına göre bu işlemler planlanabilir.

Soru: Hastanın mutlaka Kıbrıs’a gelip ön görüşme yapması ve muayene olması şart mı?

Cevap: Zorunlu değil. Türkiye’de yaşayan hastalar tetkiklerini hızlı tamamlayabildiği için çoğu zaman telefon görüşmesiyle süreç başlatılabiliyor; öykü alınıyor, dosya açılıyor, eksikler tamamlanıyor ve kısa sürede planlama yapılabiliyor. Ancak sağlık hizmetine erişimin daha yavaş olduğu bazı ülkelerde (örneğin İngiltere gibi) hastalar çoğu zaman ilk görüşme için Kıbrıs’a gelip birkaç gün kalıyor; ultrason, kan tahlilleri ve gerekirse rahim filmi burada yapılarak planlama oluşturuluyor.

Soru: Tedavi için Kıbrıs’ta ne kadar kalmak gerekir?

Cevap: Tercihen bir hafta kalınması istenir. Tedavi adetin ikinci günü başlayıp yaklaşık 12–13 gün sürer. Kendi yumurtasıyla tedavi olacak hastalar genellikle yumurta toplama gününden bir gün önce gelir; yumurta toplama yapılır, embriyo 5. güne ulaştığında transfer gerçekleştirilir ve ertesi gün dönüş planlanabilir. Donasyonda da benzer şekilde bağışçının yumurta toplama zamanlamasına göre çiftin geliş planı yapılır.

Soru: Bir hafta kalamayan hastalar için seçenek var mı?

Cevap: Donasyon tedavisinde seçenek sunulabiliyor: Beyefendi uygun olduğu zamanda gelip sperm örneği verip dondurabilir. Embriyo oluşturulur; transfer için çift daha sonra kısa süreli bir geliş planlayabilir. Kendi yumurtasıyla tedavilerde de yumurta toplama sonrası transfer farklı bir tarihe planlanabilir.

Soru: Transfer sonrası yatak istirahati gerekli mi?

Cevap: Bilimsel olarak transfer sonrası dinlenmenin gebelik oranını artırdığına dair güçlü kanıt olmadığı belirtiliyor. Ancak psikolojik açıdan rahatlatıcı olabildiği için 24 saat “hafif dinlenme” öneriliyor. Bu; ağır egzersiz yapmamak, aşırı uzun yürüyüşlerden kaçınmak gibi bir öneri. Sonrasında günlük yaşama dönülebilir.

Soru: Bazı hastalar daha uzun kalmak isterse mümkün mü?

Cevap: Evet. Yaşam koşulları ve izin durumuna göre kalış süresi uzayabilir. Örneğin uzak ülkelerden gelen ve uzun yolculuk yapan bazı hastalar tüm süreci (yaklaşık 3 hafta) Kıbrıs’ta geçirip tedaviyi tatille birleştirebiliyor.

Soru: Başarı oranları için genel bir çerçeve söyleyebilir misiniz?

Cevap: Donasyonda başarı oranları %70–80’e çıkabiliyor. Kendi yumurtasıyla tedavilerde ise oranlar hastadan hastaya değişir. Kabaca 35 yaş civarında genel başarı oranının %30–35 bandında olabildiği; merkez deneyimine göre 35 yaş ve üzeri grupta ortalama başarının yaklaşık %45 civarında görülebildiği ifade ediliyor. Ancak AMH düzeyi, rahim filmi bulguları, sperm kalitesi, genetik test uygulanıp uygulanmaması gibi faktörler oranları ciddi biçimde değiştirir.

Soru: İleri yaş hastalarda genetik test zorunlu mu? Donasyonda mecbur mu?

Cevap: Zorunlu değil; ancak 35 yaş ve üstü hastalara öneriliyor. Çünkü ek bir maliyet getirdiği için her hasta bunu karşılayamayabiliyor. Riskler anlatılıp hasta ile ortak karar verilerek süreç yönetiliyor.

Soru: Hangi genetik testlerden bahsediyorsunuz?

Cevap: En temel olarak “5 kromozomu tarayan” test önerilebiliyor. Bu tarama ile belirli kromozom bozuklukları açısından önemli bir eleme yapılmış oluyor. Daha kapsamlı seçenek ise NGS’dir; NGS 46 kromozomun sayısal ve yapısal anomalilerini tarayan daha geniş bir analizdir.

Soru: NGS ile daha basit tarama arasındaki pratik fark nedir?

Cevap: Daha sınırlı taramada aynı süreç içinde sonuç alınabildiği için tedavi takvimi çok değişmeyebilir. NGS’de ise süreç uzayabildiği ve bazı durumlarda hastanın iki kez gelmesi gerekebildiği belirtiliyor. Bu nedenle maliyet, zamanlama ve planlama hasta ile birlikte değerlendirilerek karar veriliyor.

Soru: Cinsiyeti öğrenmek için kaçıncı haftada bakılır?

Cevap: 10. haftadan itibaren fetal DNA testleri cinsiyetle ilgili veri verebilir. Ultrasonla ise çoğunlukla 13. hafta ve sonrasında cinsiyet görülebilir.

Soru: Cinsiyet seçimi yapıyor musunuz?

Cevap: Merkez prensibi olarak cinsiyet seçimi yapılmıyor. 38 yaş üstünde yapılan testler, cinsiyet seçimi amacıyla değil; risk ve genetik sağlık değerlendirmesi amacıyla uygulanıyor.

Soru: İleri yaşta “umutlu vaka” ile “zor vaka” arasındaki fark nedir?

Cevap: Bu ayrım hem tıbbi verilerle hem de hastanın kararıyla ilgilidir. İleri yaşta yumurta rezervi çok düşük olan bir hasta yumurta donasyonunu kabul ederse vaka umutlu hale dönüşebilir. Öte yandan 39 yaşında olup AMH’sı iyi düzeylerde olan biri de umutlu vaka sayılabilir. Buna karşılık 45–46 yaşında AMH’sı 0.1 gibi çok düşük olan hastalar “zor vaka” grubuna girer.

Soru: Sitoplazma transferi hangi hastalara öneriliyor?

Cevap: Özellikle 45 yaş ve üzeri, gebelik olasılığı çok düşük olan ve donasyonu kabul etmeyen hastalarda “umut artırıcı” destek olarak gündeme gelebilir. Bu yaş grubunda IVF ile gebelik olasılığının çok düşük seviyelere indiği, bu nedenle donasyonun öncelikli seçenek olduğu; ancak hasta donasyonu kabul etmiyorsa sitoplazma transferinin alternatif bir destek yaklaşımı olarak değerlendirildiği ifade ediliyor.

Soru: 3. gün embriyosu transfer ediyor musunuz?

Cevap: Hayır. Merkez yaklaşımı olarak 3. gün embriyosu transferi tercih edilmiyor; 5. gün embriyosu hedefleniyor. Çünkü 5. güne ulaşmak embriyo için bir “dayanıklılık testi” gibi görülüyor; 3. güne ulaşan her embriyo 5. güne ulaşamaz. Doğal gebelik sürecini daha iyi simüle ettiği için 5. gün transferinin daha doğru bir yaklaşım olduğu belirtiliyor.

Soru: Yaşım 51. Rahim filmim normal, spermiyogramda sorun yok. Ne kadar şansım var?

Cevap: 51 yaşında kendi yumurtasıyla gebelik şansı yok kabul edilir. Ancak yumurta donasyonu ile, rahimle ilgili bir sorun yoksa ve spermiyogram uygunsa, standart bir donasyon hastasıyla benzer şekilde yaklaşık %75–80 gebelik şansı ifade edilebilir. Çünkü rahim menopoza girmez; yumurtalıklar girer.

Soru: Yaşım 43. AMH 0.05. FSH 4.45. E2 29. Yumurtalar görünüyor. İmkânsız mı?

Cevap: Bu hasta grubu donasyonun en akla yatkın seçenek olduğu gruptur. Ancak hasta kendi yumurtasıyla gebelik konusunda ısrarcıysa, sitoplazma transferi önerilebilir. Uzak ülkelerden gelen hastalar için ek olarak “tandem” yaklaşımı da seçenek olarak sunulabilir.

Soru: Tandem tedavi nedir?

Cevap: Tandemde iki paralel plan yürütülür: Donör yumurtası ile embriyo oluşturulur, aynı zamanda hastanın kendi yumurtalarıyla da embriyo elde edilmeye çalışılır. Elde edilen sayı ve kaliteye göre transfer planı yapılır. Örneğin hastanın kendi embriyosu varsa, buna donörden elde edilen embriyo eklenip iki embriyo transfer edilerek başarı olasılığı artırılmaya çalışılır.

Soru: Donör yumurtaları kaç yaş aralığından seçiliyor? Genetik tarama yapılıyor mu?

Cevap: Donörler belirli yaş aralığında kabul edilir ve bir donör yılda sınırlı sayıda bağış yapabilir. Donörlere genetik taramalar yapılır; sık görülen kalıtsal hastalıklar açısından geniş bir panel taraması uygulanabilir. Amaç, olası taşıyıcılıkların belirlenmesi ve eşleştirmede riskin azaltılmasıdır.

Soru: 47 yaşındayım. AMH 0.31. Almanya’da tedavi oldum, iki embriyo 5. güne gelmeden dağıldı. Ne önerirsiniz?

Cevap: İlk etapta donasyon önerilir. Hasta kendi yumurtasıyla ısrar ediyorsa sitoplazma transferi veya sitoplazma ile birlikte tandem yaklaşımı değerlendirilebilir. Tekrarlayan hayal kırıklıklarını azaltmak ve başarı ihtimalini güçlendirmek için tandem seçenek olarak öne çıkarılabilir.

Soru: Sitoplazma tandem tedavi kaç gün sürer? Süre uzar mı?

Cevap: Süre olarak standart tüp bebek tedavisine göre belirgin bir fark olmadığı ifade edilmektedir. Fark daha çok laboratuvar aşamalarındadır. Kıbrıs’ta kalış süresi genel olarak yine yaklaşık bir haftadır.

Soru: Üç tüp bebek denememde 5A embriyo oldu. PGD’de kromozom bozuk çıktı. 44 yaşındayım, AMH 0.44. Doktorum Kıbrıs’ı önerdi. Bu ne anlama gelir?

Cevap: Kıbrıs önerisi çoğu zaman “donasyon seçeneğini değerlendir” anlamına gelir. Çünkü embriyonun şeklen iyi görünmesi genetik olarak sağlam olduğu anlamına gelmez. Bu deneyim, genetik kalitenin yaşla birlikte temel sorun haline geldiğine örnektir.

Soru: Bu hasta için tandem uygun olur mu?

Cevap: Evet, uygun bir hasta olarak değerlendirilir. Tandem + genetik analiz kombinasyonu düşünülebilir. Kendi yumurtasıyla oluşan embriyolara genetik tarama yapılarak sağlam embriyolar seçilir; aynı zamanda donörden elde edilen embriyo da transfere eklenerek başarı olasılığı artırılabilir.

Soru: Azerbaycan’dan hasta kabul ediyor musunuz?

Cevap: Evet, kabul ediliyor ve Azerbaycan’dan hastaların olduğu belirtiliyor.

Soru: 33 yaşındayım. 2 aşılama + 5 tüp bebek yaptım. 8 tane 5. gün embriyom negatif oldu. Genetikte sorun yok denildi. Sebepsiz infertilite dendi. Ne önerirsiniz?

Cevap: Bu vaka için NGS yapılıp yapılmadığı kritik bir sorudur. Bu tip tekrarlayan başarısızlıklarda NGS değerlendirmesi özellikle önem kazanır. Ayrıca çiftin her ikisine karyotip analizi ve ileri genetik incelemeler (geniş gen taraması gibi) önerilebilir. Olası taşıyıcılık veya daha nadir genetik nedenler araştırılmalıdır. Ayrıntılı karar için testlerin ve raporların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Soru: Yumurta donasyonunda kaç yumurta veriliyor? Kaç embriyo dondurulabiliyor?

Cevap: Donasyonda hastaya en az 10 yumurta verildiği ifade ediliyor. Bu yumurtaların önemli bir kısmı döllenebilir. Laboratuvarda 5. güne ulaşma oranları üzerinden kabaca 4 civarında blastokist elde edilebileceği belirtiliyor. Genellikle 2 embriyo transfer edilir; geriye kalan 2–3 embriyo dondurulabilir. Bu sayılar donör verimliliğine ve laboratuvar sonuçlarına göre değişir.

Soru: Eşimin spermi iyi ama iki oğlu var; ikincisi otizmli. Yeni bebekte de olur mu? Genetik test bunu engeller mi?

Cevap: Otizmin genetik altyapısı net şekilde ortaya konmuş değildir ve embriyo üzerinden otizmi taramak çoğu durumda mümkün değildir. Otizm multifaktöriyel kabul edildiği için çevresel etkenler de rol oynar. Buna karşılık, yapılan temel kromozomal taramalarla bazı sık görülen kromozom bozuklukları açısından risk azaltılabilir; ancak otizm için “embriyodan kesin dışlama” yaklaşımı mümkün değildir. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme için sonuçların görülmesi ve hastaya özel danışmanlık gerekir.

Soru: Eşimle bende genetik analiz yapıldı; taşıyıcılığımız üst üste düştü. Tedavi edebilir misiniz?

Cevap: Öncelikle hangi hastalık/taşıyıcılık söz konusu, bunun görülmesi gerekir. Eğer anne ve baba adayında aynı hastalığa yönelik taşıyıcılık varsa, embriyo üzerinden tek gen hastalık taraması yapılabilen özel yöntemlerle sağlıklı embriyo seçimi planlanabilir. Bunun için çiftin genetik raporları değerlendirilir, laboratuvar hazırlığı yapılır, embriyo biyopsileri analiz edilir ve hastalık taşımayan embriyolar transfer edilir.

Soru: Yaş 43, AMH 0.55. Birinci tedavide transfer tutmadı. İkinci tedavide yumurta büyümedi ve tedavi iptal oldu. Ne yapılabilir?

Cevap: Bu hasta profili donasyonun başarı oranı yüksek ve akla yatkın seçenek olduğu gruptur. Hasta kendi yumurtasıyla devam etmek istiyorsa tandem yaklaşımı veya sitoplazma transferi seçenekleri konuşularak ortak karar verilebilir.

Soru: “Her şey normal, PGD olumlu, eşimle benim genetiğimde sorun yok.” Buna rağmen sürekli negatif. Kader mi, stres mi?

Cevap: “Kader” demeden önce sistematik bir doktor değerlendirmesi gerekir. Çoğu hastada “genetik normal” ifadesine rağmen bazı ileri testler yapılmamış olabilir. Rahim değerlendirmesi (rahim filmi, gerekirse histeroskopi), sperm analizi ve ileri sperm testleri (örneğin DNA hasarı/fragmentasyon), karyotip analizi, laboratuvarda sperm seçimi teknikleri gibi birçok değişken yeniden gözden geçirilmelidir. Net yanıt için hastanın tüm raporlarıyla ayrıntılı görüşme gerekir.

Soru: Embriyolarda genetik sorun çıktı ama anne-baba genetikte sorun yok denildi. Ne yapmalıyız?

Cevap: Önce embriyoda saptanan genetik sorunun ne olduğu ve hangi testle bulunduğu netleşmelidir. Embriyolara NGS mi, sınırlı tarama mı, tek gen analizi mi yapıldı? Sonuçlar tanımlanıp raporlar görüldükten sonra, hangi adımların atılacağı planlanabilir.

Soru: 32 yaşındayım. İki tüp bebek yaptım; ilkinde tutunacak gibi oldu ama tutmadı, ikincide hiç embriyo oluşmadı. Ne yapmalıyım?

Cevap: AMH ve yumurtalık rezervi, rahim değerlendirmesi ve çiftin kromozom analizi öncelikli olarak sorgulanmalıdır. Genç yaşta tekrarlayan olumsuzluklarda “eksik bir basamak” olma ihtimali yüksek görülür. Bu nedenle raporların bütüncül incelenmesiyle eksik tetkikler belirlenmelidir.

Soru: 12 ayda iki kez çatlatma/aşılama gibi tedavi denedim; biri kimyasal oldu. Şimdi rahim filmi istendi. Çektirmeli miyim? PCOS hastasıyım.

Cevap: Daha önce rahim filmi çekilmediyse çekilmesi önerilir. Biyokimyasal gebelik durumunda genetik nedenler de gündeme gelebileceğinden, çift için karyotip analizi gibi ek değerlendirmeler de anlamlı olabilir.

Soru: Donasyonda kan grubu aynı mı olmalı?

Cevap: Donör seçiminde, anne adayının kan grubu ile donörün kan grubunun aynı olması gerektiği ifade ediliyor.