Yumurta Kalitesi Sorunları ve Tüp Bebek Tedavileri.

Yumurta Kalitesi Sorunları ve Tüp Bebek Tedavileri.Prof.Dr.Ebru Çögendez

Prof. Dr. Ebru Çögendez’in canlı yayında verdiği bilgiler, yumurta kalitesi ve tüp bebek tedavilerindeki gelişmelere dair kapsamlı bir bakış sunarak şunları söyledi;

Kadın yaşının artışı ile birlikte yumurta kalitesi ve sayısı azalmaktadır. Özellikle 35 yaş sonrası belirgin bir düşüş gözlenmekte, 38 ve 40 yaş sonrasında bu azalma hızlanmaktadır. Bu nedenle, kadın yaşı tedavi planlamasında en önemli kriterlerden biridir.

Yumurta kalitesini etkileyen sadece yaş değildir. Genetik nedenler, çevresel faktörler (kemoterapi, radyoterapi), kötü yaşam alışkanlıkları (sigara, alkol, madde kullanımı), obezite ve beslenme tarzı da doğrudan etkilidir. Yumurtalık rezervinin değerlendirilmesi için en sık kullanılan test Antimülleryen Hormon (AMH) testidir. Ancak bu test sadece yumurta rezervini gösterir; kalite hakkında bilgi vermez.

Yumurta kalitesi, yumurtaların embriyologlar tarafından laboratuvarda değerlendirilmesiyle anlaşılır. Tedavi öncesi yapılan kan testleri ve folikül sayımı ile yumurta sayısı tahmin edilebilir. Ancak kalite, tedavi sürecinde ve sonrasında ortaya çıkar.

Olgun yumurta (M2) sayısının az olması, “kötü yumurtalık yanıtı” (poor ovarian response) olarak tanımlanır. AMH düzeyi iyi olan hastalarda bile bu durumla karşılaşılabilir. Bu da folikül sayısı ve estradiol düzeylerinin iyi olmasına rağmen kaliteli yumurta elde edilememesi anlamına gelir.

Sigara, yumurta DNA’sında oksidatif strese neden olarak kaliteyi bozabilir. Beslenme alışkanlıkları, kafein ve alkol alımı da bu süreci etkiler. Bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri oldukça önemlidir.

Antioksidan desteği, son 5 yılda özellikle düşük rezervi olan hastalarda yaygınlaşmıştır. Koenzim Q10, resveratrol, inozitol, nikotinamid gibi takviyeler kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak, bazı durumlarda büyüme hormonu, PRP (platelet rich plasma) ve egzom (exosome) gibi tedaviler de uygulanmaktadır.

PRP tedavisinde hastanın kendi kanından elde edilen zengin plazma, yumurtalıklara enjekte edilir. Bu tedavinin etkisinin görülmesi için genellikle 2-3 ay beklemek gereklidir. Etki kişiden kişiye değişebilir.

Egzom tedavisi ise moleküler düzeyde iletişimi ve kanlanmayı artırarak sessiz kalan folikülleri uyarmayı amaçlar. Ancak PRP ve egzom uygulamalarının etkinliği %100 ispatlanmış değildir; bu nedenle son çare olarak değerlendirilir.

Yumurta çıkmasa bile hormon salgılanması devam edebilir. Östradiol (E2) düzeyleri genellikle yumurta gelişimi ile orantılıdır. Ancak bu her zaman birebir sonuç vermez. Stres ve psikolojik faktörler de hormon dengelerini etkiler ve dolaylı olarak tedavi başarısını düşürebilir.

Vitaminlerin bir uzman önerisi ile alınması gerektiği, piyasada bulunan kombinasyonların içerik olarak farklı olduğu ve her birinin farklı etkileri olduğu vurgulanmıştır. D vitamini, folik asit ve omega-3 takviyeleri infertilite tedavisinde önemli rol oynamaktadır.

Yayında sorulan sorular ve cevapları

Soru: Yumurta çıkmasa bile yumurtalıklar hormon salgılamaya devam eder mi?

Cevap: Normalde biz E2 düzeyleriyle tedavi yanıtını takip ederiz. Bir olgun yumurta en az 200 pikogram östradiol salgılar. Çatlatma günü östradiol düzeyine bakarak kaç yumurta çıkacağını tahmin ederiz ama bu her zaman birebir doğru olmaz. Örneğin, 2000’lerde bir E2 düzeyi varsa 9-10 yumurta beklenir ama bu sayı değişebilir. Biz her folikülü aspire ederiz, gerekiyorsa yıkarız, yani “flushing” yaparız. Yüksek E2 düzeyleri embriyo transferi için uygun değildir, o yüzden adet görmesi beklenir ve transfer sonraki doğal döngüde yapılır.

Soru: Egzozom idrardan mı elde ediliyor?

Cevap: Hayır, egzozom idrardan elde edilmiyor. Eskiden bazı tüp bebek ilaçları menopozdaki kadınların idrarından elde edilirdi, onlara “PS” diyorduk. Ama artık teknoloji ilerledi, rekombinant ilaçlar ve egzozomlar kullanılıyor. Egzozomlar genellikle göbek kordonundan elde ediliyor.

Soru: PRP yaptırmıştım, doktor egzozom önerdi. Uygun mudur?

Cevap: Daha önce PRP yaptırmadıysa önce PRP denenebilir. Biz PRP’den yanıt alamadığımız hastalara egzozom yapıyoruz. Hatta son zamanlarda PRP + egzozom birlikte uyguluyoruz. Egzozom şu an güncel ve uygulanmasında sakınca yok.

Soru: İkinci ve üçüncü denememde ikişer yumurta çıktı ama sadece bir tanesi döllendi. Sağlıklı beslenme bu kadar etkili mi?

Cevap: Yaş çok önemli, sigara kullanımı önemli. Genetik faktörler olabilir. Genç yaşta da rezerv tükenmiş olabilir. Her yumurta döllenmez. %70–80 oranında döllenme olur. Döllenen embriyoların da yarısı beşinci güne ulaşır. Dolayısıyla bir tanesinin döllenmesi çok anormal değil. Ayrıca AMH değeri düşük olabilir. Diğer faktörlere de bakmak gerekir.

Soru: Hocam embriyolarım gelişmiyor, hep geriden geliyor. Sebebi yumurta kalitesi mi?

Cevap: Geriden gelen embriyo yumurta kalitesine bağlı olabilir. Olgun yumurta elde edilemiyor olabilir. Reseptör düzeyinde (FSH, LH) defekt olabilir. Bu polikistik overde de görülebilir. Gen araştırması ile reseptör defekti incelenebilir. Eğer varsa, ilaç dozu veya protokol ona göre düzenlenebilir.

Soru: 4 tüp bebek denemesi yaptım. İlkinde yumurta çıkmadı, diğerlerinde ikişer çıktı ama sadece biri döllendi. Sağlıklı beslenme etkiler mi?

Cevap: Büyük olasılıkla yumurta rezervi düşük. Sayı artmayabilir ama çıkan yumurtanın kalitesini artırmak mümkün. Beslenme, yaşam tarzı, sigarasız yaşam, antioksidan vitamin takviyesi ile döllenmeyi artırmak mümkündür. Sayı az olsa da çıkan yumurta “altın yumurta” olabilir. Sağlıklı yaşam, yürüyüş, stres yönetimi çok etkili. Bunlar toplamda %25–30 fark yaratabilir.

Soru: Vitaminlerin hepsini birden kullanabilir miyiz?

Cevap: Hepsini aynı anda değil, gün içine yayarak alınabilir. Her birinin etkisi farklı. Tüp bebek uzmanının önerdiği kombinasyonları kullanmak en doğrusudur. D vitamini, folik asit, omega-3 gibi destekler önemlidir. Kilo yapmazlar, ilaç değil takviye olarak düşünülmeli.

Soru: Sigaram, alkolüm yok, doğal besleniyorum ama yumurta kalitem düşük, olgunlaşmayan yumurta problemim var.

Cevap: Tüm faktörlere dikkat edildiği halde olgun yumurta gelişmiyorsa genetik nedenler olabilir. Kullanılan ilaç dozu fazla gelmiş olabilir. PRP gibi farklı yöntemler denenebilir. İstanbul’daysanız Ebru Hanım’la ücretsiz ön görüşme yapabilirsiniz.

Soru: Yumurta toplama işleminden sonra yumurtaların sağlıklı olup olmadığı hastaya söyleniyor mu?

Cevap: Evet. Toplama günü olgun yumurta sayısı, işlem yapılanlar ve döllenme sonucu ertesi gün bildirilir. 3. gün embriyo gelişimi ve hücre sayısı hakkında bilgi verilir. Dondurma işleminden önce de mutlaka bilgi verilir.

Soru: 3 tüp bebek denemesinde 1–2 yumurta toplanıyor ama çoğu boş çıkıyor. AMH 0.6.

Cevap: AMH kötü değil ama yumurta cevabı zayıf. Yaşam tarzı değişiklikleri, sigarasız yaşam, antioksidanlar, beslenme önemli. Genetik nedenler de gözden geçirilmeli.

Soru: AMH 1.35, diğer değerler normal. Yumurtam çatlıyor. Normal yolla gebelik şansım var mı?

Cevap: AMH sınırda ama kötü değil. Yaş önemli. 35 yaş üstüyse 6 ay deneyebilir. Ama eşin sperm analizi, tüplerin açıklığı gibi durumlar da değerlendirilmeli.

Soru: 2. tüp bebek tedavim 23 gün sürdü. 5 yumurta toplandı, biri boş çıktı, biri döllendi ama tutmadı. Bu kadar uzun sürmesi normal mi?

Cevap: Hayır, normalde 9–12 gün sürer. 23 gün çok uzun. Belki iki siklus üst üste yapıldı, double stimülasyon olabilir. Detaylı bilgi gerek. Lütfen tüm bilgilerle yazın, birlikte değerlendirelim.

Soru: TSH 0.66, anti TPO yüksek, AMH 0.84, HSG normal ama hamile kalamıyorum.

Cevap: TSH normalse anti TPO’nun çok önemi yok. AMH düşük ama çok kötü değil. Eşin sperm analizi de normalse, ultrasonla değerlendirme yapılabilir. İnfertilite süresine göre tüp bebek önerilebilir.

Soru: AMH değeri özel ve devlet hastanesinde çok farklı çıktı. Bu doğru mu?

Cevap: Hayır. Fark 3–5 birim olabilir ama 0.5 bir yerde, 1 başka yerde çıkmaz. Ciddi fark varsa testin yapıldığı yerin güvenilirliği sorgulanmalı.

Soru: Rahim kalınlaşması ve yoğun kanama varsa mutlaka kürtaj gerekir mi?

Cevap: 40 yaş üzerindeyse, uzun ve yoğun kanama varsa doktor kürtajla parça alıp biyopsiye göndermeyi önerebilir. Ama bu kararı muayene eden doktor verir.

Soru: Bir tüpüm kapalı, diğerinde sıvı var. Önce laparoskopi mi yoksa embriyoları mı donduralım?

Cevap: Genellikle önce tüp bebek yapılıp embriyo dondurulur. Sonra laparoskopiyle sıvı olan tüp alınır. Daha sonra transfer yapılır.

Soru: 44 yaşındayım, geçen ay histeroskopi oldum. Embriyom dondurulmuş. Genetik tarama gerekir mi?

Cevap: 40 yaş üzerindeyseniz genetik inceleme önerilir. 5. gün embriyoları varsa PGT yapılması sağlıklı embriyo seçimini sağlar.

Vermiş olduğu değerli bilgiler için Prof.Dr.Ebru Çögendez’e çok teşekkür ederiz.

******