Azosperm mi Kriptozosperm mi Ameliyat mı t?Tedavi mi? Op.Dr.Tansel Kaplancan

Bu bölümde, erkek infertilitesinin en çok karıştırılan iki durumu olan kriptozoospermi ve azospermi kavramları  ele alındı
Azospermi, farklı zamanlarda ve farklı laboratuvarlarda yapılan analizlerde ejakülatta hiçbir şekilde sperm hücresine rastlanmaması durumu olarak tanımlanıyor. Bu tanımın en önemli özelliği süreklilik göstermesidir; yani yapılan tüm testlerde sonuç değişmeden “sıfır” olarak kalır. Buna karşın, sperm hücresinin nadiren de olsa tespit edildiği durumlar azospermi değil, kriptozoospermi olarak değerlendirilmelidir dedi.

Kriptozoospermi, ejakülatta çok düşük sayıda sperm bulunması ile karakterizedir. Bu durum, milyon seviyesindeki düşük sperm sayılarından farklıdır; burada söz konusu olan sayı bazlı olarak birkaç adet sperm varlığıdır. Bu hastalarda sperm varlığı tek başına yeterli bir kriter değildir. Sperm morfolojisi (şekil) ve motilitesi (hareketi) gebelik başarısı açısından belirleyici faktörlerdir. Şekil bozukluğu ve hareket kusuru olan spermlerle yapılan tüp bebek uygulamalarında başarı oranının düşük olduğu özellikle vurgulanmıştır.

Bu nedenle klinik yaklaşımda, yalnızca sperm varlığına dayanarak tedaviye başlanması uygun görülmemektedir. Öncelikle ileri düzey laboratuvar incelemeleri ile mevcut spermlerin fertilizasyon potansiyeli değerlendirilmelidir. Eğer uygun sperm bulunamazsa, doğrudan tüp bebek uygulamasına geçmek yerine, hastaya yönelik bireyselleştirilmiş bir hazırlık süreci planlanmaktadır. Bu süreçte antioksidan tedaviler, beslenme düzenlemeleri, kilo kontrolü, egzersiz programları ve gerekli durumlarda hormonal tedaviler uygulanmaktadır. Tedavi süreci genellikle birkaç ay sürmekte ve bu süre zarfında düzenli sperm analizleri ile gelişim takip edilmektedir.

Soru/ Cevap

Soru: 38 yaşındayım. Gebelik oluştu ancak embriyo gelişmedi. Eşimin sperm testi daha önce normal denmişti. Yeniden sperm analizi yaptırmamız gerekir mi?
Cevap: “Normal” olarak değerlendirilen sperm testleri her zaman gerçekten normal değildir. Sadece sperm sayısının yüksek olması yeterli değildir; hareket ve morfolojinin de uygun olması gerekir. Morfolojinin düşük, hareketin yetersiz olduğu birçok “normal” rapor görülmektedir. Embriyo oluşmaması ya da anembriyonik gebelik durumlarında sperm kaynaklı problemler söz konusu olabilir ve bu durum standart sperm testi ile anlaşılamaz. Bu gibi durumlarda sperm DNA hasar testi, FISH testi ve ileri analizler gereklidir.

Soru: Azospermi hastasıyım. FSH ve LH yüksek, testosteron düşük. İki kez varikosel ameliyatı oldum ama hormon tedavisi almadım. Nasıl bir yol izlemeliyim?
Cevap: Azospermi hastalarında tedavi planlamasının ilk basamağı genetik değerlendirmedir. Genetik analiz yapılmadan cerrahi müdahale planlanması doğru değildir. Hormon profiline bakıldığında hormonal bir bozukluk olduğu görülmektedir. Bu durumda öncelikle hormon tedavisi planlanmalı ve hasta en az birkaç ay takip edilmelidir. Bu süreçte bazı hastalarda dışarıya sperm çıkışı sağlanabilir. Eğer bu mümkün olmazsa cerrahi yöntemler gündeme gelir. Geçirilmiş hastalıklar tek başına belirleyici değildir; esas olan mevcut hormon ve genetik durumun birlikte değerlendirilmesidir.

Soru: Şehir dışında yaşıyorum, tedaviyi online şekilde yürütemez miyiz?
Cevap: Tedavi sürecinin doğru planlanabilmesi için hastanın birebir değerlendirilmesi gereklidir. Fizik muayene, laboratuvar incelemeleri ve klinik gözlem olmadan sağlıklı bir tedavi planı oluşturulamaz. Ayrıca mevcut sağlık mevzuatına göre hastayı görmeden tedavi düzenlemek mümkün değildir. Bu nedenle hastaların en azından belirli aşamalarda merkeze gelmesi gerekmektedir.

Soru: Erkek faktöründe ROSI yöntemi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Cevap: ROSI (yuvarlak spermatid enjeksiyonu) yöntemi ile ilgili yapılan denemelerde istenilen başarı oranları elde edilememiştir. Embriyo oluşumu sağlansa dahi gebelik oranları düşüktür. Bu nedenle klinik pratikte öncelik, kuyruklu ve daha olgun sperm hücrelerinin kullanılmasıdır. Mevcut veriler doğrultusunda bu yönteme yaklaşım temkinlidir.

Soru: İlk muayeneye gelirken hangi testler yapılmış olmalı?
Cevap: Hastaya yaklaşım tamamen bireyseldir ve standart bir test listesi her hasta için geçerli değildir. Ancak genel olarak hormon profili (FSH, LH, total testosteron, prolaktin, östrojen), varikosel değerlendirmesi ve en az iki farklı merkezde yapılmış sperm analizi başlangıç için gereklidir. Eğer azospermi söz konusuysa genetik testler mutlaka eklenmelidir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında ise sperm DNA hasar testleri gibi ileri tetkikler planlanmalıdır.

Soru: Testisler küçük, büyütmenin bir yolu var mı?
Cevap: Atrofiye uğramış, yani küçülmüş testis dokusunun yeniden büyütülmesi mümkün değildir. Ancak testis boyutu tek başına sperm üretimini belirleyen bir kriter değildir. Küçük testislerde de sperm elde edilebilirken, büyük testislerde sperm bulunamayabilir. Bu nedenle önemli olan fonksiyonel değerlendirmedir, boyut değil.

Soru: Mikrocerrahi ile elde edilen üçüncü gün embriyoları transfer edildi ancak gebelik oluşmadı. Sebebi ne olabilir?
Cevap: Üçüncü gün embriyoların transfer edilmesi yerine mümkünse beşinci güne ulaşan embriyoların tercih edilmesi daha doğru bir yaklaşımdır. Üçüncü gün embriyoların gelişim potansiyeli belirsizdir ve çoğu zaman beşinci güne ulaşamaz. Bu durum sperm kalitesi ile doğrudan ilişkilidir. Beşinci güne ulaşamayan embriyoların transfer edilmesi başarı şansını düşürür.

Soru: Sperm sayım 1 milyondan 6 milyona çıktı. Tedaviyi bırakırsam tekrar düşer mi?
Cevap: Sperm sayısındaki artış, altta yatan neden çözülmeden kalıcı değildir. Uygulanan tedaviler geçici bir iyileşme sağlayabilir. Tedavi kesildiğinde, temel sorun devam ediyorsa sperm parametreleri zamanla tekrar eski seviyelere dönebilir. Bu nedenle esas hedef, sayıyı artırmak değil, altta yatan nedeni tespit edip kalıcı çözüm üretmektir.

Soru: Azosperminin nedeni doğuştan mı yoksa sonradan gelişmiş olabilir mi?
Cevap: Azospermi hem doğuştan hem de sonradan gelişmiş nedenlere bağlı olabilir. Varikosel, hormonal bozukluklar, genetik problemler veya geçirilmiş hastalıklar bu duruma yol açabilir. Ancak kesin nedenin belirlenebilmesi için hormon testleri, genetik analizler ve diğer ileri tetkiklerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Soru: MikroTESE ile elde edilen spermlerin morfolojisi neden bozuk olur? Dondurulmuş spermlerle nasıl devam etmeliyim?
Cevap: MikroTESE ile elde edilen spermlerin her zaman morfolojik olarak bozuk olacağına dair bir kural yoktur. Aynı hastada elde edilen farklı örnekler arasında kalite değişkenlik gösterebilir. Dondurulmuş sperm örnekleri arasında da farklılık olabilir; bir örnekte düşük kalite varken diğerinde daha iyi spermler bulunabilir. Bu nedenle mevcut dondurulmuş örneklerin tamamı değerlendirilmelidir. Eğer bu denemeler başarısız olursa, daha kaliteli sperm elde etmek amacıyla yeniden cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir. Ayrıca farklı merkezlerde deneme yapılması da laboratuvar ve embriyoloji kalitesini karşılaştırmak açısından bir seçenek olabilir.

Embriyo gelişiminin beşinci güne ulaşamaması durumunda üç temel faktör üzerinde durulması gerektiği belirtilmiştir: sperm kalitesi, laboratuvar koşulları ve embriyolog deneyimi. Bu üç faktör tek başına veya birlikte başarısızlığa neden olabilir. Bu nedenle tedavi süreci yalnızca hasta faktörü ile değil, uygulayıcı ekip ve laboratuvar altyapısı ile birlikte değerlendirilmelidir.

Soru: Dondurulmuş sperm veya embriyolar başka bir merkeze nasıl taşınır?
Cevap: Dondurulmuş örneklerin taşınması, merkezler arası koordinasyon ile gerçekleştirilen standart bir prosedürdür. Özel taşıma tankları kullanılarak, örnekler güvenli şekilde transfer edilir. Bu süreçte ilgili kliniklerle iletişim kurulmakta, taşıma planı oluşturulmakta ve örnekler mühürlenerek taşınmaktadır. Taşıma süresi genellikle kısa tutulmakta ve uygun koşullarda gerçekleştirilmektedir.

Soru: Tüp bebek tedavisine başlamadan önce sperm DNA hasar testi sonucu beklenmeli midir?
Cevap: Eğer bir test istenmişse, sonucu beklenmeden tedaviye başlanması doğru değildir. Özellikle sperm DNA hasarı gibi tedavi planını doğrudan etkileyen bir parametrede, acele karar vermek başarısızlık riskini artırır. Yaş veya zaman baskısı olmadığı sürece, bir aylık bekleme süresi tedavi sonucunu olumlu yönde etkileyebilir. Test sonucu bilinmeden başlanan tedaviler, gereksiz ilaç kullanımı ve başarısız denemelere yol açabilir.

Soru: Varikosel ameliyatından sonra tekrar varikosel oluşabilir mi?
Cevap: Varikosel ameliyatı sonrası nüks görülebilir. Bunun nedeni ameliyat sırasında bazı damarların atlanması ya da hastanın damar yapısının ilerleyici bozukluk göstermesi olabilir. Bu tür durumlarda yeniden cerrahi müdahale veya alternatif olarak embolizasyon yöntemi değerlendirilebilir. Uygun tedavi seçeneği, hastanın mevcut test sonuçlarına göre belirlenmelidir.

Soru: Sperm parametrelerinde bozukluk varsa tedavi nasıl planlanır?
Cevap: Tedavi yaklaşımı tamamen bireyseldir. Hormon testleri, sperm analizi, genetik incelemeler ve gerekirse ileri testler birlikte değerlendirilerek hastaya özel bir yol haritası oluşturulur. Aynı bulgulara sahip iki hastada bile farklı tedavi yöntemleri uygulanabilir. Bu nedenle standart bir tedavi protokolü yerine kişiye özel planlama esastır.

Soru: TESE ve mikroTESE işlemleri kaç defa yapılabilir?
Cevap: TESE ve mikroTESE işlemlerinin sayısı için sabit bir sınır yoktur. Aynı hastada tek bir cerrahi ile sperm bulunabileceği gibi, bazı hastalarda birden fazla girişim gerekebilir. Ancak bu durum tamamen hastaya ve cerrahın deneyimine bağlıdır. Uygun teknikle ve doğru doku yönetimi ile aynı hastada birden fazla cerrahi işlem yapılabilirken, yanlış uygulamalar ilk girişimde bile hastaya zarar verebilir. Bu nedenle işlem sayısından çok, cerrahinin kalitesi ve tecrübesi belirleyicidir.

Cerrahi sırasında alınan doku miktarının dengeli olması gerektiği özellikle vurgulanmıştır. Fazla doku alınması hastaya zarar verirken, yetersiz doku alınması da sperm bulunamamasına yol açabilir. Bu dengeyi sağlayabilmek, mikroskop kullanımına hâkimiyet ve cerrahi deneyim gerektirir. Bu nedenle mikroTESE, yalnızca teknik bir işlem değil, aynı zamanda yüksek düzeyde deneyim gerektiren bir uygulamadır.

Soru: İkinci TESE sonrası cinsel sorun yaşanır mı?
Cevap: Tekrarlayan cerrahiler sonrasında cinsel fonksiyonlarda etkilenme riski olabilir. Bu risk, yapılan işlemin kapsamına ve alınan doku miktarına bağlıdır. Deneyimli bir cerrah tarafından yapılan, dokuya zarar vermeyen işlemlerde bu risk minimize edilebilir. Ancak kontrolsüz ve tekrarlayan müdahalelerde komplikasyon ihtimali artmaktadır.

Klinik veriler doğrultusunda, ilk cerrahinin başarı açısından en kritik aşama olduğu belirtilmiştir. Özellikle Klinefelter sendromlu hastalarda yapılan değerlendirmelerde, ilk cerrahide sperm bulma oranının belirgin şekilde daha yüksek olduğu, sonraki cerrahilerde ise bu oranın anlamlı şekilde düştüğü ifade edilmiştir. Bu durum, ilk müdahalenin doğru planlanmasının ve deneyimli ekipler tarafından yapılmasının önemini ortaya koymaktadır.

Yaş faktörünün de cerrahi başarı üzerinde etkili olduğu vurgulanmıştır. Özellikle belirli bir yaşın üzerindeki hastalarda sperm bulma olasılığının azaldığı, daha genç hastalarda ise başarı şansının daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bu nedenle zamanlama, tedavi planlamasında önemli bir kriter olarak değerlendirilmelidir.

Soru: Online ortamda tedavi ve danışmanlık süreci nasıl yürütülmektedir?
Cevap: Hastaların gönderdiği test sonuçları üzerinden değerlendirme yapılabilmekte ve yönlendirme sağlanabilmektedir. Ancak bu süreç tanı koyma ve tedavi başlama anlamına gelmez. Yazışmalar ve ön değerlendirmeler ücretsiz olarak yapılabilmekte, ancak kesin tedavi planı için hastanın klinik olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Hastaların tedavi sürecinde aktif rol alması ve bilinçli hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Doktor seçimi, merkez seçimi ve uygulanacak tedavi yöntemleri konusunda araştırma yapılması, farklı görüşlerin değerlendirilmesi ve tecrübeye önem verilmesi önerilmektedir. Tek bir görüşe bağlı kalmadan, sürecin sorgulanarak ilerletilmesi başarı ihtimalini artırmaktadır.

Ayrıca infertilite tedavisinde her zaman mutlak başarı sağlanamayabileceği, tüm doğru adımlar atılsa bile bazı durumlarda sonucun olumsuz olabileceği ifade edilmiştir. Bu nedenle yaklaşımın “önce gerekli tüm önlemleri almak, ardından süreci kabullenmek” şeklinde olması gerektiği belirtilmiştir.

Soru: Sperm DNA hasarı tespit edilirse tedavi edilebilir mi?
Cevap: Sperm DNA hasarı büyük oranda tedavi edilebilir bir durumdur. Uygun tedavi yaklaşımları ile hastaların önemli bir kısmında iyileşme sağlanabilmektedir. Ancak tedavi planı, hasarın derecesine ve altta yatan nedenlere göre belirlenmelidir.

Son olarak, gelecekte yapay zekâ destekli sperm seçimi teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte özellikle azospermi ve kriptozoospermi gibi zor hasta gruplarında başarı oranlarının artabileceği öngörülmektedir. Ancak mevcut durumda bu teknolojiler henüz klinik olarak yeterli düzeye ulaşmamıştır. dedi

Vermiş Olduğu değerli bilgiler için Op.Dr. Tansel Kaplancan’a teşekkür ederiz

********

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.

Yukardaki konuları okuyanlar aşağıdaki konuları da  incelediler;

Düşük Yumurta Rezervinde Yeni Yaklaşımlar
Tüp Bebek Tedavisinde Testler ve Önemi
Sperm DNA Hasarı ve Tedavisi. Op.Dr.Tansel KAPLANCAN
Yumurta ve Sperm Kalitesini Artırma Yöntemleri.
Yumurta Canlandırma Tedavileri. Dr.Emin Haqverdiyev
Düşük  Over Rezervi İle İlgili Yeni Çalışmalar.
Erken Yumurta Yetmezliği. Op.Dr.Erbil Yağmur
Tüp bebek Tedavilerinin Başarısında Hasta Doktor iletişimin Önemi.Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz
Yumurta ve Embriyo Ne Zaman Dondurulmalı? Op.Dr.Enver Kurt
Tüp Bebekte Embriyo ve Tutunma Sorunları – Doç. Dr. Nadiye Köroğlu
Dondurulmuş Embriyo ve Taze Embriyo Hangi Durumlarda Başarılı? Prof.Dr.Turgut AydınSperm Sıfır ise Tedavi Olur mu? Op.Dr.Tansel Kaplancan
Tüp Bebek Tedavileri. Soru Cevap Yayınımız
Op. Dr. Selen Ecemis’ten Tüp Bebekte Başarının Sırları
Tüp Bebek Tedavisinde Son Çalışmalar. Prof.Dr.Gökalp ÖNER
Tüp Bebek Başarı Hikayesi ; Mucize mi? İnanç mı? Aliye Sibel Tuzcu

Tüp Bebek Tedavileriniz için Çocuk İstiyorum Formu ile bize ulaşabilirsiniz.