İnfertil Çiftlerde Tüp bebek Dışı Tedaviler.

İnfertil Çiftlerde Tüp bebek Dışı Tedaviler. Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz

Bugün tüp bebek tedavileri dışında yapılabilecek tedaviler hakkında konuşalım istedik. Tüp bebek dışı tedaviler, genellikle ön tedavi ya da yan tedavi olarak değerlendirildiğinde, bazı hastalarda tüp bebeğe gerek kalmadan gebelik oluşmasına imkan sağlayabilir.

Bu aslında birçok hastanın istediği, arzuladığı ancak çoğu zaman dile getiremediği bir konudur. Hastalarla görüştüğümüzde öncelikle hem kadını hem erkeği değerlendireceğimizi ve doğal yolla gebelik oluşmamasının nedenlerini araştıracağımızı ifade ediyoruz. Eğer bu değerlendirme sonucunda doğal gebeliğe kesin engel bir durum yoksa, bazı düzeltmeler yaparak, uygun takviyeler vererek ve saptanan sorunlara yönelik tedaviler uygulayarak belirli bir süre doğal yolla gebelik için beklemeyi öneriyoruz.

Bu yaklaşım hastalara çoğu zaman şaşırtıcı gelmektedir. Çünkü tüp bebek merkezine başvurduklarında yalnızca tüp bebek yapılacağını düşünmektedirler. Ancak bu yaklaşımı anlattığımızda hem şaşırmakta hem de memnun olmaktadırlar. Pek çok hasta aslında önce doğal yolla denemek istediğini, ancak çoğu yerde doğrudan tüp bebeğe yönlendirildiğini ifade etmektedir.

Tüp bebek elbette uygulanabilen ve başarı şansı yüksek bir yöntemdir. Ancak her zaman ilk basamak olarak uygulanması uygun olmayabilir. Bazı hastalar küçük yaşam tarzı değişiklikleri ve basit tedavilerle doğal yolla gebelik elde edebilecek potansiyele sahipken, doğrudan tüp bebek tedavisine yönlendirilmeleri gereksiz olabilir. Bu durum hastaya hem fiziksel hem psikolojik hem de maddi yük getirebilir.

Bu yaklaşım her hasta için uygun değildir. Çiftler başvurduğunda detaylı değerlendirme yapılır. Kadın ve erkek açısından tüm testler, ultrason, hormon değerlendirmeleri, sperm analizi, varikosel araştırmaları ve sperm DNA hasarı gibi incelemeler tamamlandıktan sonra; yaş, evlilik süresi, daha önceki tedaviler ve doğal deneme süresi dikkate alınarak bir plan oluşturulur.

Bu süreçte sigara ve alkol bırakılır, gerekli vitamin ve destekler başlanır. Tiroid, şeker metabolizması, bağışıklık ve pıhtılaşma sistemi gibi alanlar değerlendirilir. Gerekli durumlarda destek tedavileri uygulanır. Ardından, tüp bebek hazırlığı amacıyla dahi olsa en az 3–4 aylık bir süreç önerilir ve bu süreçte çiftin doğal yolla denemeye devam etmesi istenir.

Bu süreçte her ay bir ya da iki hastada doğal gebelik elde edilebilmektedir. Hastalar genellikle adet gecikmesini farklı bir sorun olarak düşünse de yapılan gebelik testleri pozitif çıkabilmektedir. Bu durum hem hasta hem de hekim açısından son derece sevindiricidir.

Bu yöntem çoğu hasta grubuna uygulanabilmektedir. Ancak ileri yaş grubunda zaman kaybını önlemek adına süreç daha kısa tutulur. Özellikle 43 yaş ve üzeri hastalarda hazırlık süresi 1–2 ay ile sınırlı tutulur ve ardından tedaviye geçilir.

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan hastalarda da benzer şekilde, hasta genç ise en az 3 aylık hazırlık süreci uygulanır. Bu süreç tedavi başarısını artırmaktadır. Metabolik düzenin sağlanması, kilo kontrolü, düzenli uyku ve egzersiz bu dönemde önemli katkılar sağlar.

Bazı durumlarda ise doğal gebelik beklemek uygun değildir. Örneğin tüplerde genişleme (hidrosalpenks) varsa, bu durum gebeliği engelleyebilir. Bu durumda sorunlu tüp bağlanarak hem doğal gebelik hem de tüp bebek başarısı artırılabilir.

Polikistik over sendromu olan hastalarda, özellikle genç yaşta ve sperm parametreleri iyi ise metabolik düzenlemeler sonrası doğal gebelik şansı yüksektir. Endometriozis hastalarında ise durum daha değişkendir ve hastaya özel değerlendirme gerekir.

Rahim içi polip, miyom veya yapışıklık gibi durumlar histeroskopi ile aynı seansta hem tanı hem tedavi edilerek giderilebilir ve sonrasında doğal gebelik şansı artırılabilir.

Aşılama tedavisi ise seçilmiş hastalarda uygulanır. Özellikle genç, ciddi problemi olmayan çiftlerde 6 aylık doğal deneme sonrası tercih edilebilir. Ancak başarı oranı yaklaşık %12,5 olduğu için bir kez denenmesi genellikle yeterlidir. Tekrarlayan aşılama denemeleri hem zaman kaybı hem de psikolojik yük oluşturabilir.

Soru Cevap Bölümüğ

1. Soru:

Neden boş yumurta olur?

Cevap:

Ultrasonda gördüğümüz yapılar aslında foliküllerdir. Bunlar içi sıvı dolu keseciklerdir ve içinde bir yumurta hücresi olduğunu varsayarız. Ancak bunu kesin olarak ultrasonla görmek mümkün değildir.

Yumurta toplama işleminde folikül içindeki sıvı çekilir ve bu sıvı laboratuvarda incelenir. Bazen bu sıvının içinde yumurta hücresi bulunmayabilir. Bu iki nedenle olabilir: ya yumurta sıvıyla birlikte gelmemiştir ya da folikül içinde hiç yumurta yoktur.

Bazı durumlarda yalnızca yumurtanın dış yapısı (zona) görülür ancak içi boştur. Buna “empty zona” denir. Bazen ise hiçbir yapı görülmez.

Bu durumlar yumurtaya özgüdür. Bir yumurtanın boş olması, tüm yumurtaların boş olacağı anlamına gelmez. Çok sayıda yumurta elde edilen hastalarda bu durum önem taşımaz. Ancak az sayıda yumurtası olan hastalarda kritik olabilir.

Bu durum tedavi hatasına bağlı değildir. Doğru doz ve doğru zamanlama ile yapılan tedavilerde dahi görülebilir. Ancak yanlış doz veya yanlış zamanlama olursa, yumurta erken olgunlaşıp kaybedilebilir ve bu da boş sonuçlara yol açabilir.

2. Soru:

5 embriyodan hiçbiri blastokist olmadı. Yaşım 43. Havuzlama yapmak istedik ama 5. güne gitmiyorlar. Ne önerirsiniz?

Cevap:

Embriyoların 5. güne ulaşamamasının birkaç nedeni olabilir. Bunlardan biri sperm kaynaklı sorunlardır. Sperm parametreleri normal görünse bile DNA hasarı yüksek olabilir. Bu nedenle sperm DNA hasarı testi ve detaylı değerlendirme önemlidir.

Ayrıca erkeğin yaşam tarzı, sigara, alkol kullanımı, mesleği (yüksek ısıya maruz kalma gibi) da sperm kalitesini etkileyebilir.

Diğer bir neden laboratuvar koşulları olabilir. Embriyoların geliştiği ortamda gaz dengesi, sıcaklık ve pH uygun değilse embriyo gelişimi olumsuz etkilenebilir.

Bu nedenle hem erkek faktörünün detaylı incelenmesi hem de laboratuvar koşullarının değerlendirilmesi gerekir. Hastanın eşiyle birlikte değerlendirilmesi ve tüm sonuçların birlikte ele alınması en doğru yaklaşım olacaktır.

3. Soru:

41 yaşındayım, AMH 0.04. Fitoterapi mi yapmalıyım yoksa tüp bebek mi?

Cevap:

Yumurta rezerviniz azalmış görünüyor. Ancak öncelikle ultrasonla değerlendirme yapılması gerekir. Eğer ciddi bir azalma söz konusuysa vakit kaybetmemenizi öneririz.

Fitoterapi destek olarak uygulanabilir. Ancak sadece buna zaman ayırıp süreci uzatmanızı doğru bulmam. Bu nedenle fitoterapiye başlayabilirsiniz, fakat eş zamanlı olarak tüp bebek değerlendirmeleriniz de yapılmalıdır.

Sizi ve eşinizi birlikte değerlendirip gerekli hazırlıkları başlatmak gerekir. Doğal gebelik ihtimali vardır ancak zaman kaybı sonrasında “keşke daha önce başlasaydım” düşüncesi oluşabilir. Bu nedenle sürecin birlikte yürütülmesi en doğru yaklaşımdır.

4. Soru:

Tüp bebek sonrası 7 haftalık düşük yaptım. Kürtajdan sonra kendiliğinden hamile kalma ihtimalim var mı?

Cevap:

Elbette vardır. Ancak burada yalnızca kadın değil, erkek faktörü de önemlidir. Sperm parametreleri iyileştirilirse doğal gebelik şansı artar.

Bu nedenle vitaminler, destekler ve gerekli tedavilerle sürecin devam ettirilmesi önerilir.

5. Soru:

Bağışıklık baskılama tedavileri nelerdir? PGT oranlarınız hakkında bilgi verebilir misiniz?

Cevap:

Bağışıklık baskılama tedavilerini, yapılan testler sonucunda bağışıklık sisteminin aşırı aktif olduğu hastalarda uyguluyoruz. Özellikle antikor seviyeleri yüksek olan hastalarda tercih edilir.

Bu tedaviler genellikle transfer döneminde uygulanır. Ama bazı durumlarda yumurta geliştirme sürecinde de kullanılabilir.

Amaç, embriyonun vücut tarafından yabancı olarak algılanıp zarar görmesini engellemektir. Böylece tutunma ve gebeliğin devam etme şansı artırılır.

Tedavi; haplar, ilaçlar ve serumlar şeklinde uygulanabilir. Kullanım şekli ve dozu hastaya göre belirlenir.

PGT uygulamasını hastaların yaklaşık %50–55’ine öneriyoruz. Bu karar hastanın yaşı, önceki deneme sayısı ve düşük öyküsüne göre verilir.

Genetik olarak sağlıklı embriyo elde edildiğinde gebelik oranımız yaklaşık %90’dır. Devam eden gebelik oranı ise %85 civarındadır. 40 yaş altı grupta ise PGT olsun ya da olmasın gebelik oranı ortalama %80 civarındadır.

6. Soru:

Adetin 17. günü endometrium 5.4 mm. Estrojen kullandım. Yaşım 46, umut yok gibi.

Cevap:

Endometrium kalınlığının 5.4 mm olması tek başına çok kötü değildir. Eğer görüntü üç çizgi şeklindeyse transfer yapılabilir.

Ancak görüntü uygun değilse ve bu durum tedaviye rağmen düzelmiyorsa, histeroskopi yapılması gerekebilir. Rahim içinde yapışıklık ya da kronik bir sorun olup olmadığı değerlendirilmelidir.

7. Soru:

Rahim şekil bozukluğu gebeliğe engel midir?

Cevap:

Bu durum şekil bozukluğunun türüne göre değişir. Üç boyutlu ultrason ile detaylı değerlendirme yapılır.

Çoğu hafif şekil bozukluğu tedavi gerektirmez. Ancak ciddi perde (septum) gibi durumlarda histeroskopi ile düzeltme gerekebilir.

8. Soru:

Yumurta kalitesi beslenme ile değişir mi?

Cevap:

Evet, beslenme ile yumurta kalitesi etkilenebilir. Ancak burada yaş çok önemli bir faktördür.

Genç yaşta beslenme ve takviyelerin etkisi daha belirgindir. İleri yaşta ise bu etkinin azaldığını görüyoruz. Bu nedenle erken dönemde önlem almak daha etkilidir.

9. Soru:

12 haftalık gebeyim. Plasenta aşağıda denildi. Yukarı çıkma ihtimali var mı?

Cevap:

Evet, ihtimali yüksektir. Gebeliğin erken haftalarında plasenta aşağıda olabilir ancak rahim büyüdükçe yukarı doğru yer değiştirebilir.

Genellikle 20–24. haftalarda değerlendirme yapılır. Eğer yukarı çıkmazsa bu durum sadece normal doğuma engel olur. Sezaryen ile sağlıklı doğum yapılabilir.

Anne ve bebek için ciddi bir risk oluşturmaz. Deneyimli bir ekip ile takip edilmesi yeterlidir.

10. Soru:

Çatlatma iğnesinden sonra ne zaman gebelik testi yapılmalı?

Cevap:

Yaklaşık 2 hafta sonra gebelik testi yapılmalıdır.

11. Soru:

6 hafta 4 günlük gebelikte kalp atışı yeni duyuldu, normal mi?

Cevap:

Evet, bu haftalarda kalp atışı yeni görülmeye başlar. Bu durum normaldir ve genellikle sağlıklı bir sürecin başlangıcıdır.

12. Soru:

46 yaşındayım, bir tüp bebek denemem negatif oldu. Tekrar denemeli miyim?

Cevap:

Bu karar size aittir. Ancak kendinize şu soruyu sormalısınız: “İleride keşke bir kez daha deneseydim der miyim?”

Eğer cevabınız evetse, şu an denemek daha doğru olacaktır. Çünkü zaman ilerledikçe yumurta elde etme şansı azalabilir.

13. Soru:

İki tüp bebek denemesinde yumurtalar olgun çıkmadı. Ne yapmalıyım?

Cevap:

Bu durum genellikle ilaç dozları, ilaç seçimi ve çatlatma iğnesinin zamanlaması ile ilişkilidir.

Yumurta gelişimi doğru yönetilmediğinde olgunlaşmamış yumurtalar elde edilebilir. Bu nedenle tedavi planının yeniden düzenlenmesi gerekir.

Ayrıca sperm faktörü de mutlaka değerlendirilmelidir. Doğru planlama ile bu hastalarda yüksek sayıda embriyo elde etmek mümkündür.

14. Soru:

Beta HCG 46’dan 58’e çıktı. Normal mi?

Cevap:

Beta HCG takibi iki günde bir yapılmalıdır. Artışın devam etmesi gebeliğin sağlıklı ilerlediğini gösterebilir.

Belirli bir seviyeye ulaştığında ultrason ile gebelik kesesi değerlendirilir.

15. Soru:

AMH 0.18, yumurtalar büyüyor ama gebelik oluşmuyor. Neden?

Cevap:

Yumurtlama olması tek başına yeterli değildir. Gebelik; yumurtanın döllenmesi, embriyonun oluşması, rahme ulaşması ve tutunması gibi birçok aşamaya bağlıdır.

Bu nedenle detaylı çift değerlendirmesi yapılmadan kesin neden söylenemez.

Ancak yumurta gelişimi olması olumlu bir durumdur ve doğal gebelik şansı vardır. Gerekirse tüp bebek tedavisine geçilebilir.

16. Soru:

KIR testi yüksek çıktı, aşı yapıldı ama tutmadı. Faydası var mı?

Cevap:

KIR testine göre yapılan müdahaleleri çok gerekli görmüyoruz. Bu hastalarda genellikle gözden kaçan başka bir sorun bulunmaktadır.

Sadece bu tedavilere odaklanmak yerine altta yatan asıl sebebin araştırılması gerekir.

17. Soru:

Lokal endometriozis transferi etkiler mi?

Cevap:

Endometriozisin yeri çok önemlidir. Tüpler, yumurtalıklar veya rahim etkilenmiş olabilir.

Adenomyozis eşlik ediyorsa embriyo tutunmasını azaltabilir. Bu nedenle detaylı değerlendirme ve kişiye özel planlama gereklidir.

18. Soru:

46 yaşındayım, transfer olmadı. Doktorum tekrar denemeyin dedi. Neden?

Cevap:

İleri yaşta yumurtalarda kromozomal bozukluk oranı artar. 46 yaş civarında bu oran %90–95’e kadar çıkabilir.

Bu durum gebelik şansını düşüren temel faktördür. Yumurta sayısından çok kalite etkilenir.

Tekrar deneme kararı hastaya aittir ancak başarı ihtimalinin düşük olduğu bilinmelidir.

19. Soru:

Genç yaşları kaçırdık. İleri yaş için ne yapmalıyız?

Cevap:

İleri yaş grubunda hastalarla bireysel bir süreç yürütüyoruz. Amaç, elde edilebilecek en sağlıklı yumurtaları elde etmek ve bu yumurtalarla tedavi sürecine devam etmektir.

20. Soru:

Makrofaj aşısının gerçekten faydası var mı?

Cevap:

Makrofaj aşısının etkinliğine inanmadığımız için uygulamıyoruz. Eğer belirgin bir faydası olsaydı, uygun hastalarda kullanırdık.

Bilimsel olarak net fayda gösterilmiş bir yöntem olsaydı, tüm merkezler yaygın şekilde kullanırdı. Bu nedenle bu tedavinin zorunlu olduğunu düşünmüyoruz.

21. Soru:

Vajinada yeşil akıntı normal mi?

Cevap:

Hayır, normal değildir. Bu durum genellikle enfeksiyon belirtisidir ve tedavi edilmesi gerekir.

22. Soru:

33 yaşındayım, her şey normal deniliyor ama 4 negatif denemem var. AMH 0.08.

Cevap:

Bu hasta grubu aslında şanslı bir gruptur. Yaş gençtir ve yumurta elde edilebilmektedir.

Ancak doğru tedavi yaklaşımı uygulanmamış olabilir. Uygun planlama ile sağlıklı gebelik elde etme ihtimali yüksektir. Bu tür hastaların detaylı değerlendirilmesi gerekir.

23. Soru:

Tüp bebek tedavisi öncesi meme kanseri açısından ne yapılmalı?

Cevap:

Tüm hastalara meme görüntüleme sorgulaması yapıyoruz.

40 yaş altına meme ultrasonu
40 yaş üstüne mamografi öneriyoruz

Son 1–2 yıl içinde yapılmamışsa mutlaka tekrar istenir. Şüpheli bir durum varsa genel cerrahiye yönlendirilir.

Gerekli kontroller tamamlandıktan sonra tedaviye başlanır. Meme kanseri öyküsü olan hastalarda da uygun ilaçlarla güvenli şekilde tüp bebek tedavisi yapılabilir.

24. Soru:

Borderline tümör geçirdim, yumurtalarım donduruldu ama gelişmedi. AMH 0.01, ne yapmalıyım?

Cevap:

Mevcut durumda en az bir yumurta dondurulmuş görünüyor. Ancak daha fazla yumurta elde edilmesi gerekebilir.

Yumurta rezervinin detaylı değerlendirilmesi gerekir. Uygun hazırlıkla daha fazla yumurta elde etme ihtimali olabilir. Bu hastalar bireysel olarak değerlendirilmelidir.

25. Soru:

Erken menopozdayım. Duphaston ile menopozdan çıkabilir miyim?

Cevap:

Hayır. Duphaston menopozu geri döndürmez. Sadece adet görmenizi sağlar.

Yumurta üretimi devam ediyorsa zaman kaybetmeden uygun tedavi planı yapılmalıdır. Özellikle yumurta dondurma açısından gecikmemek önemlidir.

26. Soru:

Embriyo kaliteli olmasına rağmen transfer sonrası tutmadı. Sebebi ne olabilir?

Cevap:

Embriyo kalitesi tek başına yeterli değildir. Tutunma süreci birçok faktöre bağlıdır.

Rahim, bağışıklık sistemi, sperm faktörü ve diğer birçok parametre birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle bireysel analiz yapılmadan kesin neden söylenemez.

Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz a teşekkür ederiz

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.

Yukardaki konuları okuyanlar aşağıdaki konuları da incelediler;

Düşük Yumurta Rezervinde Yeni Yaklaşımlar
Tüp Bebek Tedavisinde Testler ve Önemi
Sperm DNA Hasarı ve Tedavisi. Op.Dr.Tansel KAPLANCAN
Yumurta ve Sperm Kalitesini Artırma Yöntemleri.
Yumurta Canlandırma Tedavileri. Dr.Emin Haqverdiyev
Düşük Over Rezervi İle İlgili Yeni Çalışmalar.
Erken Yumurta Yetmezliği. Op.Dr.Erbil Yağmur
Tüp bebek Tedavilerinin Başarısında Hasta Doktor iletişimin Önemi.Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz
Yumurta ve Embriyo Ne Zaman Dondurulmalı? Op.Dr.Enver Kurt
Tüp Bebekte Embriyo ve Tutunma Sorunları – Doç. Dr. Nadiye Köroğlu
Dondurulmuş Embriyo ve Taze Embriyo Hangi Durumlarda Başarılı? Prof.Dr.Turgut Aydın Sperm Sıfır ise Tedavi Olur mu? Op.Dr.Tansel Kaplancan
Tüp Bebek Tedavileri. Soru Cevap Yayınımız
Op. Dr. Selen Ecemis’ten Tüp Bebekte Başarının Sırları
Tüp Bebek Tedavisinde Son Çalışmalar. Prof.Dr.Gökalp ÖNER
Tüp Bebek Başarı Hikayesi ; Mucize mi? İnanç mı? Aliye Sibel Tuzcu