Sekonder ve Sebepsiz İnfertilite Tedavileri. Prof.Dr.Ebru Çögendez

Sekonder ve Sebepsiz İnfertilite: Ortak Noktalar ve Farklılıklar

Canlı yayınımızda kadın doğum ve tüp bebek uzmanı tarafından “sekonder infertilite” ile “nedeni açıklanamayan infertilite” konuları kapsamlı şekilde ele alındı. İki farklı infertilite türü arasında hem önemli farklar hem de dikkate değer benzerlikler bulunmaktadır.

Sekonder İnfertilite Nedir?

Sekonder (ikincil) infertilite, daha önce doğal yolla bir doğum gerçekleştirmiş bir kadının yeniden hamile kalamaması durumudur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, önceki gebeliğin tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleriyle değil, doğal yollarla elde edilmiş olmasıdır.

Sekonder İnfertilite Nedenleri

En sık rastlanan neden enfeksiyonlardır. Özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıklar (örneğin klamidya, bel soğukluğu/gonore) kadınlarda tüplerde tıkanıklık, rahimde yapışıklıklar gibi ciddi sorunlara yol açabilir.

Doğum sonrası veya kürtaj gibi müdahaleler sonrasında gelişen enfeksiyonlar da benzer şekilde pelvik inflamatuar hastalığa (PID) neden olabilir. Bu hastalık tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpenks) yaparak embriyo tutunmasını engelleyebilir ya da düşüğe sebep olabilir.

Ayrıca miyomlar, polipler gibi rahim içi anatomik problemler de sekonder infertiliteye yol açabilir. Bu oluşumların cerrahi müdahaleyle temizlenmesi, gebelik şansını artırabilir.

Sebebi Açıklanamayan İnfertilite Nedir?

Tüm tetkikler normal olduğu halde çiftin gebelik elde edememesi durumuna “nedeni açıklanamayan infertilite” denir. Kadının yumurta rezervi normalse, tüpler açıksa, erkek sperm parametreleri normal ise ve yine de gebelik olmuyorsa bu tanı konur. Tüm infertilite vakalarının %20–40’ını oluşturur.

İki Durumda Ortak Değerlendirilmesi Gereken Faktörler

• Kronik Hastalıklar: Diyabet, tiroid hastalıkları (özellikle TSH yüksekliği) infertiliteyi etkileyebilir. TSH’nın 1–2.5 aralığında olması önerilir.

• Vitamin Desteği: D vitamini eksikliği infertilite ve düşüklerle ilişkilendirilmiştir. Tüm hastalarda folik asit gibi D vitamini de önerilir.

• Çölyak Hastalığı: Glutensiz beslenmenin nedeni açıklanamayan infertilite hastalarında fayda sağlayabileceği düşünülmektedir.

• Genetik Faktörler: Son yıllarda yapılan araştırmalarda BRCA1–2 gibi bazı gen mutasyonlarıyla infertilite arasında ilişki saptanmıştır. Bu oran %15–17 gibi önemli bir orana sahiptir.

• Endometriozis (Çikolata kisti): Her zaman ultrasonla tespit edilemez. Karın içinde, rahim ya da tüplerin etrafında gözle görülemeyen yapışıklıklara neden olarak infertiliteye yol açabilir.

• Progesteron Eksikliği: Endometriumun embriyoyu kabul etmesini sağlayan hormonun yetersizliği, gebelik oluşmamasına neden olabilir. Bu nedenle tüp bebek tedavisinde rutin olarak progesteron desteği verilir.

Soru – Cevap Bölümü

Soru 1: OPU sonrası ikinci adet gecikmesi normal mi?
Cevap: Eğer ikinci OPU farklı bir adet döngüsünde yapıldıysa, kullanılan çatlatma ilacına bağlı olarak adet gecikebilir. Gecikme varsa hekime bilgi verilmelidir.

Soru 2: 4 kimyasal, 1 boş gebelik yaşadım. Polikistik over var. Hormonlar normal, MTHFR A1298 homozigot. Tüp bebek şart mı?
Cevap: 5 biyokimyasal gebelik düşük sayılır. Bu nedenle bir sonraki gebeliğin preimplantasyon genetik tanı (PGT) ile elde edilmesi tavsiye edilir. Eş sigara içiyorsa bırakmalı, sperm DNA hasarı araştırılmalıdır. Kan sulandırıcı ve aspirin tedavisine başlanabilir.

Soru 3: Sağ yumurtalık görülemedi, sol tüp tıkalı. Normal yolla gebelik mümkün mü?
Cevap: Tek tüp açıksa ve diğer yumurtalık çalışıyorsa, doğal gebelik mümkündür. Ancak eşin spermiyogramı ve kadının yumurtalık rezervi de bu kararda belirleyicidir.

Soru 4: Transfer günü progesteron değeri kaç olmalı?
Cevap: Transfer günü progesteron seviyesi 10 ng/ml ve üzerinde olmalıdır.

Soru 5: 37 yaşındayım, eşim 51, iki kez yumurta toplandı ama genetik olarak sağlıklı embriyo çıkmadı. Şansım var mı?
Cevap: Evet, yaşınız henüz ileri değil. Sigara içilmiyorsa, embriyo havuzu yapılarak sağlıklı embriyo seçilebilir. Şans %10’un üzerindedir.

Soru 6: 46 yaşındayım, embriyo oluştu ama dirençli olmadı. Tekrar denemeli miyim?
Cevap: 46 yaş ileri yaş grubudur. PGT ile bile gebelik şansı %5–10’dur. Yumurta sayısı az, embriyo gelişimi zayıfsa başarı düşük olabilir. Ama denemek isteyen hastalar için süreç devam edebilir.

Soru 7: 19 Temmuz’da 3. kez çift embriyo transferi yapıldı, progesteron 14.6 çıktı. Doğal siklus ile transferdi. Yine negatif sonuç alırsam ne yapmalıyım?
Cevap: Öncelikle sonucu görmek gerek. Negatif beklenti içinde olmamak önemli. Yaşınızı da belirtmeniz faydalı olur. Eğer sonuç negatifse, çölyak hastalığı açısından gastroenteroloji kontrolü ve embriyolara genetik inceleme (PGT) önerilebilir.

Soru 8: 28 yaşındayım, AMH 0.429. FSH 5, LH 17. Adetim düzenli ama doktorum erken menopoz dedi. 9 yıldır gebelik oluşmadı.
Cevap: Yaşınıza göre AMH değeri oldukça düşük. Bu durum yumurtalık rezervinin azaldığını gösteriyor. Düzenli adet görmek, mutlaka iyi rezerv olduğu anlamına gelmez. Henüz tüp bebek yapılmamış, vakit kaybetmeden tüp bebek tedavisine başlanması önerilir.

Soru 9: 44 yaşındayım. Genetik olarak sağlıklı embriyom var. Yurt dışına taşınacağım için bu ay transfer planlanıyor. Kaç embriyo transfer edilmeli?
Cevap: Türkiye’de yasal olarak 35 yaş üstü hastalarda en fazla iki embriyo transferine izin verilmektedir. Genetik olarak sağlıklı embriyo olsa bile, transfer şansını artırmak amacıyla iki embriyo transfer edilebilir. Eğer sağlık açısından risk yoksa, doktoruyla görüşerek iki embriyo talep edebilir.

Soru 10: Şiddetli endometriozisin rahim içi yapıya etkisi tüp bebek şansını tamamen ortadan kaldırır mı?
Cevap: Şiddetli endometriozis, rahim içi mikroçevrede bozulmalara yol açabilir ve embriyo tutunmasını zorlaştırabilir. Ancak bu, gebeliği tamamen imkânsız hale getirmez. Başarı şansı azalsa da, gebelik mümkündür.

Soru 11: Art arda boş yumurta çıkmasının sebebi nedir?
Cevap: İleri yaş, yumurta kalitesinde bozulma, sigara, alkol, obezite, diyabet ve bazı genetik nedenler boş yumurtaya yol açabilir. Tüm bu faktörler dışlandıysa genetik araştırma yapılmalıdır.

Soru 12: 8 haftalık gebelik sonrası kürtaj oldum, kanamam az oldu, hâlâ adet görmedim. İçeride parça kaldı denildi. Bu durum zararlı mı?
Cevap: Küçük gebeliklerde parça kalması ciddi sorunlara yol açmaz. Büyük gebeliklerde risk artar. Doktorunuzun önerdiği ilaçlarla rahmin temizlenmesi sağlanabilir. Gerektiğinde ultrasonla tekrar kontrol edilmelidir. Genellikle ikinci kürtaja gerek kalmaz.

Soru 13: Kromozom bozukluğum var. PGD ile tüp bebek yapılması önerildi. Uygulanıyor mu?
Cevap: Evet, bu durumda tüp bebek tedavisi PGD (preimplantasyon genetik tanı) ile birlikte uygulanmalıdır. Amaç sağlıklı embriyonun seçilerek genetik hastalığın bebeğe aktarılmasının önlenmesidir.

Soru 14: Sitogenetik analiz raporu temizse, embriyoya genetik test yaptırmak gerekir mi?
Cevap: Karı-kocaya yapılan karyotip analizi normalse, embriyoya genetik test her zaman şart değildir. Ancak tekrarlayan düşükler varsa veya kadın yaşı 38–40’ın üzerindeyse, embriyoya PGT yapılması önerilir.

Soru 15: 3. günden sonra embriyo gelişimini sperm mi etkiler? Sperm DNA hasarı hangi aşamada fark edilir?
Cevap: Embriyo gelişimi hem yumurta hem sperm kalitesine bağlıdır. Sperm DNA hasarı döllenme sonrası embriyo gelişimini etkileyebilir. Sperm DNA hasarı, doğrudan gözle görülemez, özel testlerle (DNA fragmentasyon testi) belirlenir. Sigara başta olmak üzere çevresel faktörler bu hasarı artırır.

Soru 16: İki defa embriyo genetik olarak anormal çıktı. Üçüncü denemede de aynı durum olur mu?
Cevap: Daha önce genetiği anormal çıkan embriyolar olsa da her yeni denemede sağlıklı embriyo elde edilebilir. Bu nedenle ümitsizliğe kapılmamak gerekir. Yeni denemede genetik olarak normal embriyo çıkma olasılığı vardır.

Soru 17: Deprem bölgesindeyiz, hava kirliliği kısırlığı etkiler mi? Sigara kullanmıyoruz.
Cevap: Deprem gibi zorlu koşullar enfeksiyonlara ve çevresel toksinlere maruz kalma riskini artırabilir. Ancak doğrudan kısırlık nedeni olduğu net olarak söylenemez. Sigara içilmemesi büyük avantajdır.

Vermiş olduğu degerli bilgiler için Prof.Dr.Ebru Çögendez’ e teşekkür ederiz.

—-

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.

Sekonder ve Sebepsiz İnfertilite Tedavileri konusunu okuyanlar aşağıdaki konuları da incelediler;

Yumurta Canlandırma Tedavileri. Dr.Emin Haqverdiyev
Tüp Bebek Tedavisinde Başarı Oranları. Prof.Dr.Ebru Çöğendez
Tüp bebek Tedavilerinin Başarısında Hasta Doktor iletişimin Önemi.Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz
Yumurta ve Embriyo Ne Zaman Dondurulmalı? Op.Dr.Enver Kurt
Tüp Bebekte Embriyo ve Tutunma Sorunları – Doç. Dr. Nadiye Köroğlu
35 Yaş Üstü Tüp Bebek Tedavileri. Prof.Dr.Ebru Çöğendez
Dondurulmuş Embriyo ve Taze Embriyo Hangi Durumlarda Başarılı? Prof.Dr.Turgut AydınSperm Sıfır ise Tedavi Olur mu? Op.Dr.Tansel Kaplancan
Tüp Bebek Tedavileri. Soru Cevap Yayınımız
Op. Dr. Selen Ecemis’ten Tüp Bebekte Başarının Sırları
Tüp Bebek Tedavisinde Son Çalışmalar. Prof.Dr.Gökalp ÖNER
Tüp Bebek Başarı Hikayesi ; Mucize mi? İnanç mı? Aliye Sibel Tuzcu
Erkek İnfertilitesinde Doğru Bilinen Yanlışlar .

Tüp Bebek Tedavileriniz için Çocuk İstiyorum Formu ile bize ulaşabilirsiniz.