Tüp Bebekte AMH, FSH ve Sperm Testlerinde Sınırlar

Tüp Bebekte AMH, FSH ve Sperm Testlerinde Sınırlar

AMH: Yumurta Rezervi ile İlişkisi ve Klinik Yorum

AMH, kanda ölçülen ve kadının yumurta havuzu hakkında fikir veren bir testtir. AMH değeri 1’in altındaysa yumurta rezervinin azaldığı kabul edilir; ancak bu ifade tek başına “menopoz” ya da “gebelik mümkün değil” anlamına gelmez. AMH 0,9 ile AMH 0,01 aynı klinik grupta değildir; her biri farklı düzeyde rezerv azalmasını düşündürür.

• 1–3,5 arası değerler genellikle normal rezerv olarak değerlendirilir.

• 3,5’un üzeri değerlerde sıklıkla polikistik over düşünülür.

AMH, gebeliğin olup olmayacağını tek başına belirlemez. Yumurtalık rezervi, yaşam boyunca azalır; menopoz yaşı ortalama 49–50 civarıdır. Bununla birlikte, klinik pratikte “doğurganlık menopozdan 10 yıl önce biter” şeklindeki kitap bilgisi her hastaya birebir uymaz.

AMH ile ultrason bulguları her zaman birebir örtüşmeyebilir. Bu nedenle antral folikül sayımı (ultrasonla yumurta sayımı) AMH ile birlikte değerlendirilmelidir.

FSH ve Östradiol: Tedaviye Başlama Kararında Birlikte Değerlendirme

FSH tüp bebek pratiğinde her hastada rutin istenen bir test değildir; daha çok yumurta rezervinin çok azaldığı, ultrasonda yumurta sayısının yok denecek kadar az görüldüğü hasta grubunda yol göstericidir.

FSH mutlaka östradiol (E2) ile birlikte değerlendirilmelidir. Çünkü E2 yükseldiğinde FSH’yı baskılayabilir ve FSH “normalmiş” gibi görünebilir. Bu durum bazen yumurtalık kisti gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle ölçüm adet döngüsünün 2., 3. veya 4. gününde yapılmalı ve birlikte yorumlanmalıdır.

• İdeal olarak E2’nin 85’in altında, FSH’nın 10’un altında olması beklenir.

• FSH’nın 40’ın üzerinde olması “menopozal değere yakın” kabul edilebilir.

• FSH 20’nin üzerindeyken çoğu zaman tedaviye başlamayı tercih etmemek anlaşılabilir; çünkü vücut zaten yumurtalıkları uyarabilmek için FSH’yı artırmış, ancak yumurta yanıtı oluşmamıştır.

 Sperm Parametreleri ve Sperm DNA Hasarı

Sperm analizi, kısırlık değerlendirmesinde temel testlerden biridir; sayı, hareketlilik ve morfoloji üzerinden değerlendirilir. Bunun yanında seçilmiş olgularda sperm DNA fragmentasyon testi gündeme gelebilir. Bu test, spermde DNA hasarı açısından bilgi verir; sonuçlar yönteme ve laboratuvara göre değişebilir.

• Sık kullanılan değerlendirmeye göre %15’in altı DNA hasarı yok/çok düşük kabul edilebilir.

• %30’un üzeri değerlerde DNA hasarı varlığı ifade edilir.

DNA hasarında olası katkıda bulunan faktörler arasında sigara kullanımı, oksidatif stres, kemoterapi öyküsü ve varikosel sayılabilir. Yaklaşım hastaya göre değişir; rutinde her hastaya istenen bir test değildir. Özellikle tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında değerlendirme kapsamına alınabilir.

Yayında sorulan sorular ve cevaplar

Soru 1: “Düzensiz adet oluyorum. Hamile kalamazsın dediler. Doğru mu?”

Cevap: Düzensiz adetin nedeni bulunmadan “hamile kalamazsın” demek doğru değildir. Düzensizlik premenopozal sürece bağlıysa gebelik zorlaşabilir; polikistik over gibi nedenlerle ise yaklaşım tamamen farklıdır. Prolaktin yüksekliği gibi nedenlerle döngü baskılanabilir; tedavi ile adet döngüsü düzelebilir ve gebelik oluşabilir. Tıpta hiçbir durum için kesin “0” ya da “100” denmez; yalnızca olasılıklar konuşulur.

Soru 2: “İki transfer yaptım, olumsuz. ‘Sebepsiz infertilite’ deniyor. 5 yıllık evliliğim var. Ne önerirsiniz?”

Cevap: Beş yıllık infertilite uzun bir süredir. Açıklanamayan infertilite, sebebi net olmadığı için daha zor bir gruptur. Yaşa göre yaklaşım değişir. Rahim faktörü ve embriyo kalitesi mutlaka değerlendirilmelidir. Aynı hastada bir siklusta embriyo kalitesi kötü iken başka bir siklusta çok iyi olabilir; bu nedenle embriyoya göre karar vermek gerekir.

Soru 3: “Tüp bebekte başarı kaçıncı denemede artar?”

Cevap: Tüp bebekte başarı oranları çoğu zaman kümülatif olarak ifade edilir. Tek denemeden çok, belirli sayıdaki deneme/transfer sonunda oluşan toplam başarı üzerinden değerlendirilir. Yaş ve ek faktörlere göre değişmekle birlikte deneme sayısı arttıkça kümülatif başarı şansı artar.

Soru 4: “Adetin 3. günü 7 yumurta görüldü. Gonal-F kullanıyorum. Yumurta sayısı yükselir mi?”

Cevap: Adetin 3. gününde görülen foliküllerin büyük kısmı büyür; bazen daha azı da büyüyebilir. Yedi folikül kötü değildir. Önemli olan toplam sayıdan çok olgun yumurta sayısıdır. Genellikle 14 mm ve üzeri foliküllerden olgun yumurta gelir.

Soru 5: “32 yaşındayım. Dört aşılama, iki tüp bebek denedim. PCOS var. AMH 13,52. Dondurulmuş embriyolarım var. Nasıl yol izlemeliyim?”

Cevap: Yaş gençtir; karamsar olmamak gerekir. Değiştirilebilir faktörler (kilo fazlası varsa kilo vermek, sigara kullanıyorsa bırakmak) önemlidir. Rahimle ilgili sorun olmadığı teyit edilmelidir. Dondurulmuş embriyoların kalitesi iyiyse gebelik şansı vardır; bu hasta için aceleyle genetik tanılı tüp bebeğe geçmek gerekli olmayabilir.

Soru 6: “FSH 9, E2 17, AMH 0,79. Ultrasonda 6 yumurta görünüyor. Son 3 aydır E2 düşük. Ne yapabilirim?”

Cevap: E2’nin düşük olması tek başına bir kriter değildir. Tedavi başlandığında foliküller büyürse östrojen zaten yükselir. Yumurtalar görülüyorsa tedaviye başlanabilir.

Soru 7: “Morfoloji %1. Gebe kalınır mı?”

Cevap: Gebe kalınabilir. Morfoloji tek başına gebelik olup olmamasını belirleyen tek kriter değildir.

Soru 8: “Tüp bebek başarısını artırmak için tek bir öneriniz var mı?”

Cevap: Tüp bebek başarısını tek bir öneriyle artırmak mümkün değildir; sihirli bir test veya tek bir vitamin yoktur. Temelde sağlıklı kiloda olmak, sigara/alkol kullanmamak önemlidir. Bunun dışındaki öneriler kişiye özeldir.

Soru 9: “Genetikte birden fazla kromozom anormalliği çıkan 5. gün embriyo transfer edilmedi. 37 yaşındayım. İkinci denemede sağlıklı embriyo bulunur mu?”

Cevap: Bulunabilir. Genetik sonucu anormal gelen embriyo transfer edilmez. 37 yaşında sağlıklı embriyo elde etmek mümkündür.

Soru 10: “Yarın taze transfer olacağım, bu akşam regli olacakmışım gibi sancım var. Normal mi?”

Cevap: Normal değildir; mutlaka hekiminizle iletişime geçin. Belirgin ağrı beklenmez. Kanama olursa transfer iptal edilebilir.

Soru 11: “Doğuştan yarım rahim var. Üç tüp bebek yaptık. İki tane 5. gün embriyo transfer edildi. Bu doğru mu?”

Cevap: Yarım rahimde iki embriyo transferi uygun değildir; ikiz gebelik ihtimali bu hasta grubunda kabul edilebilir değildir. Bu durumda genetik tanılı yaklaşımla sağlıklı embriyo seçilerek tek embriyo transferi daha uygun olabilir.

Soru 12: “Adetin 3. günü sadece bir yumurta bulundu. Gonal-F ile takip edilir mi, gelişir mi?”

Cevap: Eğer gerçekten bir folikül/yumurta ise gelişebilir. Tüp bebekte desteklemek amacıyla kullanılır; ancak gerçek bir folikülse kendiliğinden de büyüyebilir.

Soru 13: “Sperm sayısı 59 milyon, ileri hareket %23. Sonuç nasıl?”

Cevap: Toplam ileri hareketli sperm sayısı 5 milyonun üzerindeyse sayı ve hareketlilik yönünden sıkıntı yok denebilir. İleri hareket oranı %32’nin üzerinde beklenir; bu açıdan bir miktar düşük olabilir. Ancak değerlendirme yalnız sayı ve hareketlilikten ibaret değildir; morfoloji gibi ek parametreler de önemlidir.

Soru 14: “AMH 10,16; FSH 5. PCOS’um. Bu yükseklik gebeliğe engel olur mu?”

Cevap: AMH’nin yüksek olması tek başına engel değildir. Asıl önemli olan yumurtlamanın olup olmadığıdır. Sperm değerlendirilmelidir ve kanalların açık olması da doğal gebelik için gereklidir.

Soru 15: “5. gün 4AA embriyo transfer edildi ama gebelik olmadı. Neyi düzeltmeliyiz, genetik yaptırmalı mıyız?”

Cevap: Tek bir transfer başarısız olduysa ek test yaptırmak gerekmez; diğer embriyolarla tekrar denenebilir. Her embriyo gebelik oluşturacak diye bir kural yoktur. Üç denemenin sonunda sonuç alınamazsa yeniden değerlendirilir.

Soru 16: “38 yaşındayım, AMH 0,43. Klomen kullandım, yumurta kendiliğinden çatlamış. Gebelik olur mu?”

Cevap: Sperm normalse, kanallar açıksa ve başka bir sebep yoksa olabilir. Yumurta sayısı azaldığında yumurta erken çatlayabilir. Klomen bazı merkezlerde yumurta sayısı azalmış hastalarda maliyet amacıyla kullanılabilir; klomen ya da gonadotropin kullanımının yumurta kalitesini kötüleştirici bir etkisi olmadığı ifade edilmiştir.

(3. Bölüm Soruları)

Soru 17: “Yumurta azsa Gonal-F gibi iğneler yumurtaları baskılar mı? Klomen/Femara daha mı iyi olur?”

Cevap: Standart yaklaşımda gonadotropinler (Gonal-F benzeri ilaçlar) kullanılır; amaç daha fazla folikül elde edebilmektir. Klomen dolaylı yolla FSH salınımını artırır ve genellikle 2–3 yumurta büyütür; çok sayıda folikülü olan hastada klomen tercih edilmez çünkü tüp bebek şansını azaltabilir. Yumurta sayısı 1–3 olan hastalarda ilaç maliyetini azaltmak amacıyla klomen tercih edilebilir. Gonal-F’in yumurta kalitesini kötüleştirici bir etkisi olmadığı belirtilmiştir.

Soru 18: “Transfer sonrası tuvalete gitmek mi, yatakta kalmak mı tutunmayı artırır?”

Cevap: Tuvalete gitmenin tutunma şansıyla bir ilgisi yoktur. Tuvalete gidilebilir; yatakta kalmaya gerek yoktur.

Soru 19: “Folik asit ve D vitamini için öneriniz nedir?”

Cevap: Folik asitte genellikle 400 mikrogram olan preparatlar önerilir. D vitamini hastaya bağlıdır; günlük kullanım ya da haftalık (10.000–20.000 ünite gibi) kullanım ihtiyaç ve tercihe göre planlanabilir. D vitamini takviyesi önerilmektedir.

Soru 20: “Sperm vermeden önce cinsel perhiz kaç gün olmalı?”

Cevap: Sperm vermeden önce genellikle 2–3 günlük cinsel perhiz uygundur.

Soru 21: “Üreaplazma/Gardnerella için antibiyotik söyleyebilir misiniz? Kronik endometrite sebep olur mu?”

Cevap: Antibiyotik ismi canlı yayında söylenmez; hasta ekibiyle/hekimle iletişime geçmelidir. Gardnerella vajinal florada bulunabilir. Kronik endometrit düşünülüyorsa antibiyotik tedavisi planlanabilir; tedavi kararı ve antibiyotik seçimi hekimin değerlendirmesiyle yapılır. Enfeksiyonlarda duyarlılık/antibiyogram bilgisi önemli olabilir.

Soru 22: “FSH kaç olursa menopoza girerim?”

Cevap: Menopoz geriye dönük bir tanımdır; tanı için bir yıl adet görmeme gerekir. FSH’nın 40’ın üzerinde olması menopozal sürecin başladığını düşündürür; ancak FSH 40 olsa bile kişi sonraki ay adet görebilir. “Şu an menopoz” denemez.

Soru 23: “Asenkron folikül gelişimi var. Kısa protokol ile benzer sonuç aldım. Düşük doz Pergoveris mi, ne yapılabilir?”

Cevap: Asenkron folikül gelişimi varsa kısa protokoldense uzun protokol tercih edilebilir. Asenkron problem daha çok kısa protokollerde görülebilir; uzun protokol planlanabilir.

Soru 24: “16 yumurta toplandı ama 3’ü olgundu. Neden olgun yumurta az çıkar?”

Cevap: Bazı sikluslarda önde giden foliküller olabilir; arkadan gelenler daha küçük kalabilir. Bazen folikül boyutları iyi görünse bile olgun yumurta sayısı az çıkabilir. Bazı hastalarda yumurta olgunlaşma problemi görülebilir. Siklus takibi ayrıntıları bilinmeden kesin yorum yapılamaz.

Soru 25: “AMH 0,1; yaş 35. 3 yumurta toplandı, 2 orta kalite embriyo 3. gün donduruldu. Transfer uygun mu, toplamaya devam mı?”

Cevap: Dondurma yapılacaksa hedefin mümkünse 5. güne gitmek olması tercih edilir; ancak her 3. gün embriyosu 5. güne ulaşmaz. Transferle ilgili karar embriyo kalitesi ve klinik değerlendirme ile hekimle birlikte verilmelidir.

Soru 26: “3 aylık gebelikten sonra kürtaj oldum, parça kaldı denildi, tekrar kürtaj yapıldı. Sonra adet göremedim. Menopoz olabilir mi?”

Cevap: Kürtaj sonrası parça kaldıysa, tekrar küretaj yerine histeroskopi ile parçanın olduğu bölgenin hedefli alınması gerekir. Tekrarlayan kürtajlar rahim içinde yapışıklık riskini artırır. Adet görememenin nedeni rahim içi yapışıklık olabilir. Menopoza bağlı olsaydı hormon ilaçlarıyla kanama beklenirdi; bu durumda menopozdan çok rahim içi yapışıklık düşünülür. Rahim filmi ile durum değerlendirilebilir.

Soru 27: “Yumurta dondurmadan önce eşim sperm vermeden önce boşalması gerektiği söylenmedi. Sakıncası var mı?”

Cevap: Sakıncası yoktur. Buradaki amaç, daha yeni spermleri elde edebilmek için perhizin düzenlenmesidir.

Soru 28: “PCR verdim; antibiyogram kesin gerekli mi?”

Cevap: Kronik endometrit düşünülüyorsa profilaktik olarak antibiyotik tedavisi verilebilir ya da hekim değerlendirmesine göre planlanır. Tedavi yaklaşımı hekimin kararına göre şekillenir.

Soru 29: “Yaş 48. 5 yıldır tüp bebek tedavisi oldum. Üç transfer tutmadı. FSH 37,6… Devam etsem umut var mı?”

Cevap: Yaş 48 için tedaviyle devam edilmesi uygun görülmemektedir. Yaş faktörüyle birlikte FSH’nın yüksek olması nedeniyle gebelik şansı çok zordur.

*******

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.

Tüp Bebek Soru ve Cevap  konusunu okuyanlar aşağıdaki konuları da  incelediler;

Düşük Yumurta Rezervinde Yeni Yaklaşımlar
Tüp Bebek Tedavisinde Testler ve Önemi
Sperm DNA Hasarı ve Tedavisi. Op.Dr.Tansel KAPLANCAN
Yumurta ve Sperm Kalitesini Artırma Yöntemleri.
Yumurta Canlandırma Tedavileri. Dr.Emin Haqverdiyev
Düşük  Over Rezervi İle İlgili Yeni Çalışmalar.
Erken Yumurta Yetmezliği. Op.Dr.Erbil Yağmur
Tüp bebek Tedavilerinin Başarısında Hasta Doktor iletişimin Önemi.Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz
Yumurta ve Embriyo Ne Zaman Dondurulmalı? Op.Dr.Enver Kurt
Tüp Bebekte Embriyo ve Tutunma Sorunları – Doç. Dr. Nadiye Köroğlu
Dondurulmuş Embriyo ve Taze Embriyo Hangi Durumlarda Başarılı? Prof.Dr.Turgut AydınSperm Sıfır ise Tedavi Olur mu? Op.Dr.Tansel Kaplancan
Tüp Bebek Tedavileri. Soru Cevap Yayınımız
Op. Dr. Selen Ecemis’ten Tüp Bebekte Başarının Sırları
Tüp Bebek Tedavisinde Son Çalışmalar. Prof.Dr.Gökalp ÖNER
Tüp Bebek Başarı Hikayesi ; Mucize mi? İnanç mı? Aliye Sibel Tuzcu

Tüp Bebek Tedavileriniz için Çocuk İstiyorum Formu ile bize ulaşabilirsiniz.