Op.Dr.Erbil Yagmur Tüp Bebek Tedavileri Sorularını Cevapladı.

Yumurta Sayısı ve AMH Değeri Düşüklüğü

Bazı hastalar, AMH değerinin düşük olması ve az sayıda yumurta bulunması nedeniyle umutsuzluğa kapılmaktadır. Dr. Erbil Yağmur, bu durumda özellikle yaş faktörünün belirleyici olduğunu vurgulamaktadır. Yaşın telafisi mümkün değildir, ancak düşük yumurta rezervi belirli yöntemlerle kısmen telafi edilebilir. Genç ya da orta yaşta az yumurtası olan bir hasta, ileri yaşta çok yumurtası olan bir hastaya göre gebelik şansı açısından daha avantajlı olabilir.

Hastaların AMH sonucuna gereğinden fazla takılmamaları gerektiğini belirten Dr. Yağmur, özellikle genç ve diğer parametreleri normal olan hastalarda bu değerin moral bozucu bir etki yaratmasının tedavi sürecine zarar verebileceğini ifade etmektedir. Bu nedenle, sadece laboratuvar değerlerine değil, hastanın genel klinik durumuna odaklanmak gerekir.

Embriyo Kalitesi ve Harf Sınıflamaları

Embriyo değerlendirmesinde kullanılan AA, BB gibi sınıflamaların hastalar tarafından yanlış yorumlandığını belirten Dr. Yağmur, harf notlarının tek başına belirleyici olmadığını, bazı BB embriyoların mikroskopta son derece kaliteli görünebildiğini aktarmaktadır. Önemli olan, embriyonun blastokist aşamasına ulaşmış olmasıdır. Bu aşama, embriyonun belirli bir gelişim eşiğini geçtiğini gösterir.

Embriyo kalitesi; yumurta, sperm, her ikisi birden veya laboratuvar koşulları gibi birçok faktöre bağlıdır. Ayrıca tedaviyi uygulayan doktorun doğru protokol seçimi de bu kaliteyi etkileyebilir. Dr. Yağmur, olumsuz bir gelişme yaşandığında önce kendi uygulamalarını ve laboratuvar kalitesini sorguladığını, ardından embriyologlarla birlikte sorunun kaynağını (yumurta mı, sperm mi) belirlemeye çalıştığını söylemektedir.

Yumurta ve Sperm Kalitesi ile İlişkili Dönemler

Dr. Yağmur, embriyo gelişiminde erken dönemin (ilk üç gün) daha çok yumurta kalitesiyle, üçüncü günden blastokist aşamasına kadar olan sürecin ise sperm kalitesiyle ilişkili olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle, embriyo gelişimindeki aksaklıkları değerlendirirken bu ayrım göz önünde bulundurulmalıdır.

Hasta Hikâyelerinin Önemi

İlk görüşmede hastanın hikâyesini bizzat dinlemenin çok önemli olduğunu belirten Dr. Yağmur, küçük bir detayın bile tedavi planını değiştirebileceğini ifade etmektedir. Bu nedenle, tecrübeli ekibine rağmen ilk değerlendirmeyi genellikle kendisinin yaptığını aktarmaktadır.

Blastokist Kalitesi ile İlgili Soru

Bir hasta, 5 üzerinden 5 kaliteye sahip bir blastokist ve 5 üzerinden 2,5 kaliteye sahip bir başka blastokisti olduğunu sormuştur. Dr. Yağmur, 5 üzerinden değerlendirme yerine blastokist derecelendirmesinin 1–6 arası yapıldığını, 5’in kabuğunu yırtmaya başlayan olgun bir blastokisti, 2,5’in ise erken dönem blastokisti ifade ettiğini açıklamaktadır. Her iki embriyo da blastokist aşamasına gelmişse, bu durum önemli bir gelişim göstergesidir ve tutunma şansı yüksektir. Asıl belirleyici faktör ise kromozomal sağlıktır.

42 Yaşında Tek Yumurta Çıkan Hastalar

42 yaşındaki bir hastanın “Yumurtam bir çıkıyor, halim duman” şeklindeki endişesine yanıt olarak Op. Dr.Erbil Yağmur, bu yaşın tedaviyi tamamen bırakma yaşı olmadığını ancak sonsuz sayıda denemenin de doğru olmadığını belirtmektedir. Çok sayıda başarısız denemenin hem maddi hem de ruhsal açıdan yıpratıcı olabileceğini, bazı durumlarda sağlık açısından riskler doğurabileceğini ifade etmektedir.

Embriyo Havuzu Yöntemi

Bu durumda uygulanabilecek iki yöntemden biri embriyo havuzu yöntemidir. Her seferinde tek embriyo transfer etmek yerine birkaç denemeden elde edilen embriyoların dondurularak biriktirilmesi ve ardından topluca değerlendirilmesi gebelik şansını artırabilir. Ancak bunun da mantıklı sınırlar içinde yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

2009 yılından beri uyguladığı bu yöntemle, her toplanan yumurta için yeniden baştan ücret ödemek yerine, embriyolar biriktirilip havuz ücreti üzerinden devam edilebilmektedir. Bu yaklaşım hem maliyeti düşürmekte hem de transfer başına gebelik oranını artırmaktadır.

Havuz Yönteminde Yanlış Uygulamalar

Dr. Yağmur, embriyo havuzunun gereksiz kullanıldığı iki durumu özellikle eleştirmektedir:

Genetik Test Planlanan Embriyolar: Eğer embriyoya kromozom testi yapılacaksa, havuz yapmaya gerek yoktur. Tek embriyo bile olsa biyopsi alınıp test edilebilir.
Transfer Planı Olmadan Aşırı Embriyo Toplamak: Bazı hastalarda transfer yapılmadan çok sayıda embriyo toplanması, genetik test veya farklı bir amaç olmadan mantıklı değildir.

Yayında sorulan sorular ve Cevapları

Soru 1: Hipo hipo hastasıyım, ikinci transferim başarısız oldu. Kortizon oranı embriyo tutunmasında önemli midir?

Cevap: Hipo hipo hastalarında sorun, beyindeki hormon salgılayan merkezden yumurtalık uyarıcı hormonların yeterince salgılanmamasıdır. Bu durumda dışarıdan verilen tüp bebek ilaçları bu eksikliği giderir. Ancak hipo hipo hastalarında dikkat edilmesi gereken başka noktalar vardır. Hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu da çoğunlukla düşük olur ve bu, yumurta gelişimini yavaşlatabilir. Doğru tahliller yapılmadan yüksek doz ilaç kullanmak yerine, eksik hormon tespit edilip tamamlandığında başarı sağlanabilir. Kortizon seviyesini rutin olarak takip etmiyoruz; sadece bağışıklık sistemi ile ilgili özel durumlarda kortizon tedavisi veriyoruz. Hipo hipo hastası olmak tek başına kortizon kullanma sebebi değildir.

Soru 2: Progesteron seviyem 10 iken tüp bebek transferi yapıldı. Fitil günde birer adet önerildi ama tutmadı. Progesteron kaç olmalı?

Cevap: Klinik pratiğimde transfer günü progesteron ölçümü yapmıyorum. Başlangıçtan itibaren güçlü bir progesteron desteği verdiğim için (fitil ve enjeksiyon) hastaların %99’unda seviyeler zaten yeterli oluyor. Alt sınır 10 ng/mL, ideal olarak 15 ng/mL’nin üzerinde olmasını tercih ederim. Progesteron eksikliğinin başarısızlığa yol açma ihtimali düşüktür; başarısızlık nedenini başka faktörlerde aramak gerekir.

Soru 3: Polip olması embriyo tutunmasını engeller mi?

Cevap: Her polip tutunmayı engellemez. 2–3 mm’lik küçük polipler genellikle sorun oluşturmaz. Ancak büyük polipler veya embriyonun tutunacağı bölgede yerleşmiş polipler alınmalıdır. Her polip için ameliyat gerekmez; yerleşim ve boyut önemlidir.

Soru 4: Embriyo transferinden önce embriyolog, embriyonun genetik olarak normal olup olmadığını görebilir mi?

Cevap: Hayır. Embriyolog sadece embriyonun gelişim sürecini ve bölünmelerinin düzgün olup olmadığını gözlemler. Kromozomal yapı ve genetik hastalıklar mikroskopla görülemez. Genetik olarak “normal” tanımı da dikkatle kullanılmalıdır; sadece hangi test yapıldıysa onun sonucuna göre yorum yapılmalıdır. Örneğin, kromozom analizi yapıldıysa “%98 oranında kromozomları normal” şeklinde ifade etmek en doğrusudur.

Soru 5: ROSI yönteminin başarı oranı nedir?

Cevap: ROSI yöntemi, sperm hücresinin olgunlaşmamış öncüllerinden genetik materyal kullanılarak döllenme sağlama tekniğidir. Başarı oranı düşüktür; Japonya’da bu yöntemi geliştiren Dr. Tanaka’nın sonuçlarında bile gebelik oranları zamanla azalmıştır. Doğan çocuklarda sakatlık oranı artmamış olsa da, başarı oranı %2–3 civarındadır. Uygulama öncesinde hastalara yazılı onam formu verilir ve olasılıklar detaylı şekilde anlatılır.

Soru 6: İki defa genetik test sonucu iyi gelmedi. Ne yapmalıyım?

Cevap: Genetik test sonucunun anormal çıkması çoğu zaman bizim müdahale edebileceğimiz bir durum değildir; bu, yumurta ve spermin genetik yapısıyla ilgilidir. Örneğin, 6 yumurtadan 3 kaliteli blastokist elde edip hepsinin anormal çıkması, laboratuvar ve uygulama açısından başarılı bir süreç geçirdiğimizi, ancak genetik olarak şanssız bir sonuç aldığımızı gösterir. Böyle bir durumda, başarılı olan protokolü değiştirmeden tekrar denemek en doğru yoldur. Burada önemli olan, iyi çalışan bir sistemin devam ettirilmesidir.

Soru 1: Embriyonun genetiğe gönderilmesi için AA kalitede olması mı gerekir? 5 günlük mü olması şart?

Cevap: Hayır, embriyonun AA kalitede olması şart değildir. BB, BC hatta CC kalite embriyolar da uygun koşullarda genetik teste gönderilebilir. Harflerin ilk kısmı embriyoyu oluşturacak hücre kitlesini, ikinci harf ise plasentayı oluşturacak hücre tabakasını temsil eder. Önemli olan embriyonun blastokist aşamasına ulaşmış olmasıdır. Bu aşamaya gelen bir embriyo, zayıf görünse bile biyopsi alınıp dondurulduktan sonra çözüldüğünde canlılığını koruyabiliyorsa test yapılabilir. CC kaliteden sağlıklı bebek doğumları da olmuştur. Ayrıca 6. gün, hatta 7. güne kadar bölünmeye devam eden embriyolar da test edilebilir.

Soru 2: Duo Stim (Çift Hasat) protokolü nedir? AMH düşükse maliyet açısından avantajlı mı?

Cevap: Duo Stim, aynı adet döngüsü içinde iki kez yumurta toplama işlemidir. Özellikle toplanan yumurta sayısı az olup, aynı dönemde küçük folikülleri bulunan hastalarda uygulanabilir. İlk toplama sonrası kalan küçük foliküller için birkaç gün içinde yeniden ilaç başlanır ve ikinci bir toplama yapılır. Böylece kısa sürede daha fazla yumurta elde edilebilir. Ancak her AMH’sı düşük hastada uygulanması doğru değildir; uygun hasta seçimi çok önemlidir. Doğru hastada ciddi fayda sağlayabilir, fakat foliküller yeterince küçük değilse ikinci hasat planı başarısız olabilir.

Soru 3: Blastokist aşamasındaki embriyoda PGD sonucu “Trizomi 15” çıkarsa transfer edilmeli mi?

Cevap: Trizomi 15 bir kromozom bozukluğudur ve genellikle gebeliğin tutmamasına veya erken dönemde düşükle sonuçlanmasına yol açar. Bu nedenle transfer edilmesi önerilmez. Mozaik embriyolarda farklı değerlendirmeler yapılabilir, ancak kesin trizomi 15 tanısı varsa bilinçli olarak transfer yapılmamalıdır.

Soru 4: AMH’sı düşük hastalarda PGD (genetik test) yaptırmadan transfer yapmak mantıklı mı?

Cevap: Genetik test yaptırmak bir tanı yöntemidir, embriyonun genetik yapısını düzeltmez. PGD yapılmadan transfer yapmak tıbbi olarak yanlış değildir. Ancak kaliteli blastokist elde edilmişse, kromozom testinin yapılması ileride başarısızlık nedenini anlamak açısından faydalıdır. Bazı hastalar süre kaybı yaşamamak için testi tercih etmeyebilir; bu, kişisel bir seçimdir.

Soru 5: İlk transfer başarısız olursa sonraki adımlar neler olmalı?

Cevap: İlk transfer genç çiftlerde genellikle “kapalı kutu” gibidir; yumurta ve sperm hakkında yeterli veri yoktur. Başarısızlık sonrası, eğer ilk denemede yapılmamışsa kromozom testi istenebilir. Transfer hazırlık protokolü değiştirilebilir (yapay hazırlık yerine doğal hazırlık gibi). Ayrıca olası yapısal veya hormonal sorunlar araştırılmalıdır.

Soru 6: Embriyoya genetik test yapmak embriyoya zarar verir mi?

Cevap: Doğru teknikle ve deneyimli ellerde yapıldığında embriyoya zarar vermez. Blastokist biyopsisi ile genetik test (CGH) 2013’ten beri güvenle uygulanmakta ve bu yöntemle binlerce sağlıklı bebek dünyaya gelmiştir.

Vermiş olduğu değerli bilgiler için Op.Dr.Erbil YAğmur’a teşekkür ederiz.

******

Bizi instagram ve Facebook tan da takip edebilirsiniz.