Erkek Infertilitesi Hakkında bilinmesi Gerekenler.Op.Dr.Tansel Kaplancan

Canlı yayının başında Op. Dr. Tansel Kaplancan, özellikle tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında erkek infertilitesinin ve sperm incelemesinin önemine dikkat çekti. Yurt dışından da çok sayıda hastanın başvurduğunu belirten Kaplancan, uzun yıllardır özellikle zor erkek infertilitesi vakaları üzerinde çalıştıklarını ifade etti.

Doktor, erkek infertilitesi alanında en çok karşılaştıkları yanlış inanışlardan birinin “sperm ilerletme tedavileri” olduğunu vurguladı. Günümüzde dünyada hiçbir merkezde, hiçbir tedavi yöntemiyle yuvarlak spermlerin gelişip kuyruklu sağlıklı sperme dönüştürülemediğini söyledi. Özellikle bazı merkezlerde “sperm ilerletme”, “SC-SD oluşumu” gibi ifadelerle hastalara umut verildiğini ancak bunun bilimsel bir karşılığı olmadığını belirtti.

Yuvarlak spermatid enjeksiyonu (ROSI – Round Spermatid Injection) dışında, yuvarlak hücreleri olgun sperme dönüştüren kanıtlanmış bir yöntem olmadığını ifade eden Kaplancan, bu konuda hastaların gereksiz yere yıllarca bekletildiğini ve maddi-manevi yıpratıldığını söyledi.

Ayrıca “sebepsiz infertilite” kavramının da çoğu zaman eksik değerlendirmeden kaynaklandığını anlattı. Bazı hastalarda hormon bozuklukları veya testis problemleri olmasına rağmen detaylı inceleme yapılmadığı için “sebep bulunamadığı” söylendiğini belirtti. Hormonal değerlerin sadece referans aralığında olmasının yeterli olmadığını, üst sınıra yakın değerlerin bile önemli olabileceğini vurguladı.

Canlı yayında özellikle yanlış tanı ve eksik muayene nedeniyle yıllarca gereksiz tedavi gören hastalara da değinildi. Bir hastanın bir yıl boyunca sperm artırma tedavisi aldığını ancak aslında sperm yollarının tıkalı olduğunun sonradan anlaşıldığını anlattı. Böyle durumlarda ilaç tedavisinin sonuç vermeyeceğini, doğru muayenenin ve doğru tanının çok önemli olduğunu ifade etti.

Patoloji Raporları Erkek İnfertilitesinde Ne Kadar Önemli?

Op. Dr. Tansel Kaplancan’ın en dikkat çektiği konulardan biri de mikroTESE ameliyatlarında alınan patoloji örnekleri oldu. Özellikle azospermik hastalarda patoloji alınmasının çoğu zaman hastaya fayda sağlamadığını söyledi.

Patolojinin kanser ve hücresel hastalıklar açısından önemli olduğunu ancak erkek infertilitesinde testisin sadece küçük bir bölümünden örnek alındığını belirtti. Testisin tamamını temsil etmeyen bu örneklerin yanıltıcı sonuçlar verebildiğini ifade etti.

Bazı hastalarda ameliyatta sperm bulunduğunu, hatta sperm dondurulduğunu; ancak patoloji raporunda “Sertoli Cell Only” veya “hiç hücre yok” şeklinde sonuç çıktığını anlattı. Bunun hastalarda ciddi kafa karışıklığına neden olduğunu söyledi.

Op.Dr.Tansel Kaplancan şu ifadeleri özellikle vurguladı:

• “Patoloji raporunda sperm yok yazması umut olmadığı anlamına gelmez.”
• “Sertoli Cell Only, germ hücre aplazisi veya spermatosit arrest raporları kesin umutsuzluk değildir.”
• “MikroTESE ameliyatının nasıl yapıldığı ve ameliyat raporu daha önemlidir.”

Ayrıca bazı durumlarda sperm içeren dokuların yanlışlıkla patolojiye gönderildiğini ve kullanılabilecek spermlerin kaybedildiğini belirtti. Bu nedenle, ameliyatına güvenen bir cerrahın rutin olarak patoloji almaması gerektiğini savundu.

Hasta Soruları ve Doktor Yanıtları

Soru:

“Hocam merhaba. Eşimin sperm sayısı 1.8 milyon. Hareketlilik çok düşük. Benim de FSH 12, prolaktinim 33. Destinox kullanıyorum. Hangi doktora gittiysek tüp bebek önerdiler. Doğal yolla gebelik imkânsız mı?”

Cevap:

“1.8 milyon sperm sayısı ciddi düşüklüktür. Dünyanın her yerinde 5 milyonun altındaki değerlerde tüp bebek önerilir. Doğal gebelik tamamen imkânsız değildir ama mucize düzeyinde düşük ihtimalli olur. Burada önemli olan iyi bir laboratuvar ve kaliteli embriyo gelişimidir. Asıl başarı laboratuvar tecrübesine bağlıdır.”

Soru:

“Kök hücre tedavisi başladı mı? PRP’nin faydası olur mu?”

Cevap:

“PRP’nin erkek infertilitesinde bilimsel olarak gösterilmiş bir faydası yoktur. Kadın infertilitesinde bazı alanlarda kullanılabiliyor ama erkekte etkisi gösterilemedi. Kök hücre çalışmaları devam ediyor ancak Sağlık Bakanlığı onayı olmadığı için rutin uygulama yok. Egzozom ve kök hücre üzerine deneysel çalışmalar sürüyor.”

Soru:

“Eşim azospermik. Üç sperm testinde de sperm çıkmadı. MikroTESE yapıldı, sperm bulunamadı. Patoloji sonucunu bekliyoruz.”

Cevap:

“Patoloji sonucunun tedaviye katkısı sınırlıdır. Önemli olan ameliyatın nasıl yapıldığıdır. MikroTESE gerçekten mikroskopla mı yapıldı? Kaç büyütme kullanıldı? Operasyon süresi ne kadardı? Bunlar önemlidir. Ameliyat raporunun detaylı incelenmesi gerekir.”

Soru:

“Üroloji doktoru 6 ay dolmadan tekrar mikroTESE yapılmaz dedi. Şu an tedavi uygulanmaz dedi. Hâlâ umut var mı?”

Cevap:

“6 ay, testisin ameliyat sonrası iyileşme sürecidir. Ancak bu süreçte tedavi uygulanabilir. Ayrıca her hastaya tekrar ameliyat yapılması gerekmez. Önemli olan ilk ameliyatın nasıl yapıldığıdır.”

Soru:

“Spor yapan erkeklerin kullandığı kas geliştirici ilaçlar sperm üretimini etkiler mi?”

Cevap:

“Evet, ciddi şekilde etkiler. Özellikle testosteron ve steroid içerikli kas geliştirici ilaçlar sperm üretimini baskılar. Bazı hastalarda milyonlarca sperm varken bu ilaçlar sonrası sperm tamamen sıfırlanabiliyor. Bazı kişiler ilaçları bırakınca toparlıyor ama geri dönüşümsüz hasar oluşan hastalar da var. Bu nedenle bilinçsiz kullanım çok risklidir.”

Bu bölümde özellikle erkek infertilitesinde doğru değerlendirme, deneyimli laboratuvar seçimi, ameliyat tekniği ve bilimsel olmayan tedavilere karşı dikkatli olunması gerektiği vurgulandı.

Soru:

“Eşim hipoazospermik. Bir yıllık tedavi sonunda pellette 34 sperm çıktı. Bu spermlerle sağlıklı embriyo oluşur mu? Tüp bebek yapılabilir mi?”

Cevap:

“Burada önemli olan sadece sperm sayısı değildir. O spermlerin şekli nasıl? Baş yapısı nasıl? Kuyruk yapısı nasıl? Hareket var mı? Bunlar bilinmeden yalnızca ‘34 sperm bulundu’ denmesi yeterli değildir.”

Doktor, bazı hastalarda sperm bulunmasına rağmen şekil bozukluğu nedeniyle embriyo gelişiminin başarısız olabileceğini anlattı. Bu nedenle yalnızca sperm çıkmasına güvenerek acele tüp bebek yapılmaması gerektiğini söyledi.

Şu ifadeyi özellikle vurguladı:

• “3–5 tane bile olsa önemli olan hareketli ve normal yapıda sperm bulunmasıdır.”

Kaplancan ayrıca, sperm değerlendirmesinin doktor değil embriyolog tarafından yapıldığını belirterek laboratuvar ekibinin önemine dikkat çekti.

Soru:

“Testosteron azlığı için Nebido veya testosteron ilaçları kullanılmalı mı?”

Cevap:

“Bu ilaçlar herkese verilmez. Bazı hastalarda fayda sağlayabilir ama sperm üretimi devam eden bir hastaya kontrolsüz testosteron verilirse üretim tamamen baskılanabilir.”

Ayrıca testosteron tedavisinin mutlaka hormon testleri değerlendirilerek planlanması gerektiğini, bilinçsiz kullanımın prostat sorunları gibi ciddi riskler taşıyabileceğini belirtti.

Op.Dr.Tansel Kaplancan, üç kez başarısız tüp bebek denemesi geçiren bir hastadan örnek verdi. Hastanın dışarıdan bakıldığında normal görünen spermleri olduğunu ancak embriyoların gelişmediğini anlattı.

Bu hastada farklı bir yaklaşım uygulandığını söyledi:

• Yumurtaların bir kısmı dışarı çıkan spermlerle döllendi.
• Diğer kısmı ise testisten alınan spermlerle döllendi.

Sonuçta dışarı çıkan spermlerle oluşan embriyoların blastokist aşamasına ulaşamadığını, testis spermiyle oluşan embriyodan ise gebelik elde edildiğini anlattı.

Cevap:

“Testis spermleri daha yeni üretilmiş spermlerdir. DNA hasarı dışarı çıkan spermlere göre yaklaşık 5–6 kat daha düşüktür.”

Doktor, özellikle şu durumlarda sperm DNA hasarı ve FISH testi yapılmasının çok önemli olduğunu söyledi:

• Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları
• Embriyoların 3. günden 5. güne gidememesi
• Kaliteli embriyolara rağmen gebelik oluşmaması
• Tekrarlayan düşükler
• Genetik problemi olan embriyolar

Ayrıca sperm DNA testi ile FISH testinin birbirinden farklı testler olduğunu vurguladı:

• FISH testi → Spermin kromozom yapısını inceler.
• DNA hasar testi → Spermin iç yapısındaki DNA bozukluğunu değerlendirir.

Laboratuvar Kalitesi ve Kişiye Özel Tedavi

Op. Dr. Tansel Kaplancan: başarılı tüp bebek tedavisinin sadece doktorla ilgili olmadığını, laboratuvarın çok büyük önem taşıdığını söyledi.

Merkezlerinde hastaların ayrıntılı değerlendirildiğini, hemen tüp bebek tedavisine başlanmadığını belirtti. Önce eksiklerin araştırıldığını, gerekirse aylar süren ön tedaviler uygulandığını anlattı.

Op. Dr. Tansel Kaplancan “Hasta geldi diye hemen tüp bebek yapmıyoruz. Önce inceleme yapıyoruz. Tedavi gerekiyorsa onu uyguluyoruz. Acele etmiyoruz.”

Özellikle Almanya’dan gelen bazı hastalarda aylarca ön tedavi uyguladıklarını ve ancak gerekli olduğunda ameliyat veya tüp bebek planladıklarını söyledi.

Prolistem İlacı Hakkında Açıklamalar

Canlı yayında son dönemde kullanılan “Prolistem” isimli ilaç hakkında da bilgi verildi.

Doktor, başlangıçta ilaca kendisinin de temkinli yaklaştığını ancak bazı hastalarda sperm çıkışı gördüklerini anlattı.

“Şu ana kadar 16 hastamda sperm çıkışı oldu. Ancak elimizde henüz yeterli veri yok. Daha net konuşabilmek için daha geniş hasta grupları lazım.” dedi.

İlacın hangi hasta grubunda daha etkili olduğunu söylemek için henüz erken olduğunu, ancak bazı hastalarda olumlu sonuçlar gördüklerini ifade etti.

Kruger Morfoloji Testi ve Morfoloji Bozukluğu

Canlı yayında sperm şekil bozuklukları da detaylı şekilde ele alındı.

Soru:

“Kruger morfoloji testi düşük çıkan erkeklerde tedavi uygulanabilir mi?”

Cevap:

“Morfoloji sıfırsa bu ciddi bir problemdir. Tüp bebekte bile zorlanabiliriz.”

Doktor, Kruger değerlendirmesinde:

• %4 ve üzerinin iyi,
• %3’ün kabul edilebilir,
• %2’nin sınırda,
• %1 ve %0’ın ise ciddi sorun olarak değerlendirildiğini anlattı.

Morfoloji bozukluğunda şu tedavilerin uygulanabileceğini belirtti:

• Sigaranın bırakılması
• Alkolün kesilmesi
• Antioksidan tedaviler
• Anabolik steroidlerin bırakılması
• Varikosel tedavisi
• Beslenme düzenlenmesi

Bazı hastalarda mikroskobik varikosel ameliyatı sonrası morfolojinin düzeldiğini söyledi.

Tekrarlayan Düşüklerde Erkek Faktörü

Soru:

“İki gebelik kaybı yaşadım. Embriyolar A kaliteydi. Sebep erkek faktörü olabilir mi?”

Cevap:

“A kalite embriyo olması genetik olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmez.”

Doktor, genetik inceleme yapılmadan sadece embriyo görüntüsüne bakılarak sağlıklı denemeyeceğini söyledi.

Özellikle sperm DNA hasarı ve FISH testi bozuk olan erkeklerde:

• Embriyo gelişim problemleri,
• Tekrarlayan düşükler,
• Kalp durması,
• Tutunma problemleri görülebileceğini anlattı.

Varikosel ve DNA Hasarı İlişkisi

Bir başka hasta sorusunda 3.5 mm varikosel ve normal sayılabilecek sperm değerleri paylaşıldı.

Kaplancan, her varikoselin ameliyat gerektirmediğini ancak uzun süre gebelik oluşmayan çiftlerde ileri testlerin gerekli olabileceğini söyledi.

Op. Dr. Tansel Kaplancan:“Varikosel DNA hasarını ve anöploidiyi artırabilir. Bu da düşüklerin ve embriyo problemlerinin sebebi olabilir.”dedi.

Bu nedenle uzun süredir gebelik oluşmayan çiftlerde yalnızca standart sperm testiyle yetinilmemesi gerektiğini vurguladı.

Soru:

“DNA fragmentasyonu yüksekse transfer yerine embriyo dondurmak daha mı doğru olur?”

Cevap:

“Hayır. DNA fragmentasyonu yüksekse onunla oluşan embriyoların da sağlıklı olma ihtimali düşer.”

Doktor, DNA hasarı yüksek spermlerle bazen çok güzel görünen embriyolar oluşabileceğini ancak bu embriyolarda:

• Genetik bozukluk,
• Tutunmama,
• Erken düşük,
• Gelişim durması

gibi sorunların görülebileceğini anlattı.

Bu nedenle yalnızca embriyonun görüntüsünün yeterli olmadığını, genetik sağlığının da değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Erkek Kaynaklı Genetik Bozukluklar ve Embriyo Genetiği

Kaplancan, özellikle erkekte kromozom bozukluğu olan durumlarda genetik incelemenin şart olduğunu söyledi.

Şu hasta gruplarını örnek verdi:

• İnversiyon taşıyan hastalar
• Translokasyon taşıyan hastalar
• Klinefelter sendromu
• Gen delesyonu olan hastalar

Bu gruplarda 5. gün embriyolarına mutlaka genetik inceleme yapılması gerektiğini anlattı.

Op. Dr. Tansel Kaplancan:“Genetik inceleme yapılmadan transfer edilirse düşük olabilir veya doğacak çocukta benzer genetik problemler görülebilir.”

Doktor ayrıca, bazı çiftlerde düşük yaşandıktan sonra genetik testlerin istendiğini ancak bu testlerin aslında tedavi başlamadan önce yapılması gerektiğini vurguladı.

Tekrarlayan Başarısızlıklarda Varikosel Gözden Kaçabiliyor

Canlı yayında varikoselin erkek infertilitesindeki etkisi tekrar gündeme geldi.

Kaplancan, bazı çiftlerde sperm sayısı yüksek ve hareketlilik iyi görünse bile DNA hasarı veya varikosel nedeniyle gebelik oluşamayabildiğini anlattı.

Op. Dr. Tansel Kaplancan:“Varikosel ciddi bir sorundur. Bazen sperm çıkıyor diye önemsenmiyor ama hasta yıllarca başarısız denemeler yaşıyor.”

Doktor, bazı hastalarda:

• 3–4 başarısız tüp bebek denemesi sonrası,
• Varikosel ameliyatı yapıldığını,
• Sonrasında doğal gebelik oluştuğunu

anlattı.

Ayrıca bazı çiftlerde tüp bebek planlanırken varikosel ameliyatı sonrası doğal gebelik geliştiğini ifade etti.

Hipogonadizm Türleri Arasındaki Fark

Soru:

“Azospermide hiperhipogonadizm ile hipohipogonadizm arasındaki fark nedir?”

Cevap:

“Birisi Ağrı Dağı ise diğeri Konya Ovası kadar farklıdır.”

Doktor, hipohipogonadizmin beyinden hormon üretilememesi durumu olduğunu anlattı. Bu hastalarda:

• Sakal-bıyık gelişimi az olabilir,
• Testisler küçük olabilir,
• FSH, LH ve testosteron çok düşük olabilir.

Ancak hormon tedavisiyle sperm üretiminin başlayabildiğini ve bazı hastalarda doğal gebelik bile görülebildiğini söyledi.

Hiperhipogonadizmde ise:

• Beyinden hormon sinyali olduğunu,
• Ancak testisin cevap vermediğini,
• Bu grubun daha zor hasta grubu olduğunu ifade etti.

Morfoloji “Eksi” veya “Çizgi” Ne Demek?

Soru:

“Sperm testinde morfoloji bölümünde eksi işareti var. Bu ne demek?”

Cevap:

“Bu, morfolojinin sıfır olduğu anlamına gelir.”

Doktor, normal yapıda sperm görülmemesinin ciddi bir sorun olduğunu söyledi. Böyle durumlarda:

• Boşa zaman kaybedilmemesi,
• Ayrıntılı inceleme yapılması,
• Gerekirse tedavi sonrası tekrar değerlendirme yapılması gerektiğini anlattı.

Ayrıca şu uyarıyı yaptı:

• “Morfoloji sıfır olan hastalarda tüp bebekte bile zorlanabiliriz.”

Her Hastaya Aynı Tedavi Uygulanmaz

Canlı yayında standart tedavi yaklaşımlarının yanlışlığı da vurgulandı.

Op.Dr. Tansel Kaplancan, bazı merkezlerde her hastaya aynı ilaçların verildiğini ancak erkek infertilitesinin kişiye özel değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“Herkese aynı ilaç verilmez. Her hasta farklıdır.”dedi. Bazı hastalarda tedavi sırasında bile sperm çıkışı görülebildiğini, bazı hastalarda ise ikinci ameliyatla sperm bulunabildiğini anlattı.

Çok Sayıda TESE veya MikroTESE Zararlı mı?

Soru:

“Çok kez TESE ameliyatı olmak sıkıntılı mı?”

Cevap:

“Bu, ameliyatı kimin yaptığına ve testis boyutuna bağlıdır.”

Doktor, bazı hastalarda bir ameliyattan sonra tekrar girişim yapılamayabileceğini, bazı hastalarda ise dördüncü veya beşinci ameliyatta sperm bulunabildiğini anlattı.

Ancak özellikle küçük testislerde tekrarlayan operasyonların:

• Testosteron düşüklüğü,
• Cinsel isteksizlik,
• Sertleşme problemleri

gibi riskler oluşturabileceğini söyledi.

Bu nedenle tekrar ameliyat kararının kişiye özel verilmesi gerektiğini vurguladı.

Hastalara Yaklaşım ve Bilgilendirme

Canlı yayının son bölümünde Kaplancan, hastaların testlerini ücretsiz değerlendirmeye çalıştığını ve doğru yönlendirme yapmayı önemsediklerini ifade etti.

“İlla bize gelmek zorunda değilsiniz. Önemli olan doğru bilgiyi almak.” dedi.

Ayrıca tedavi sürecinde amaçlarının yalnızca işlem yapmak değil, gerçekten başarı elde etmek olduğunu söyledi.

Canlı yayın “Bir çocuk daha” sloganıyla sona erdi. Doktor, bilgi paylaşımının önemini vurgulayarak hastaların moralini kaybetmemesi gerektiğini belirtti.

Vermiş olduğu değerli bilgiler için çok teşekkür ederiz.

******