Sperm DNA hasarı nedir ?Düzelir mi?

Sperm DNA hasarı nedir ? Düzelir mi?

Soru: Sperm DNA hasarı nedir? Tüp bebek tedavilerinde neden araştırılması gerekir?

Cevap – Op. Dr. Tansel Kaplancan:

Sperm DNA hasarı uzun zamandır bilinen ve gerekli durumlarda araştırılması gereken bir konudur. Ancak ne yazık ki özellikle tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında bu testin yeterince gündeme gelmediğini görüyoruz.

Bazı hastalar üç, dört, beş, hatta altı tüp bebek denemesi geçirmelerine rağmen sperm DNA hasarı açısından değerlendirilmemiş olabiliyor.

Sperm DNA hasarı, spermin iç yapısını ve genetik materyalindeki kırıkları değerlendiren bir testtir. Fragmentasyon olarak adlandırdığımız bu kırıkların oranı yüzde olarak belirlenir.

Normal sperm analizinde spermin sayısını, hareketliliğini ve şeklini değerlendirebiliriz. Ancak bu değerlendirme spermin içindeki DNA hasarını doğrudan göstermez.

Sperm DNA hasarı testi nasıl yapılır?

Soru: Sperm DNA hasarı testi nasıl uygulanır? Sperm sayısı düşük olan erkeklerde de yapılabilir mi?

Cevap – Op. Dr. Tansel Kaplancan:

Test için normal sperm analizi verir gibi sperm örneği verilir. Sonuçların çıkması genellikle 10 gün, bazen 15 günü bulabilir.

Eskiden bu testin yapılabilmesi için sperm sayısının 2 milyonun üzerinde olması gerektiği söyleniyordu. Ancak günümüzde daha düşük sperm sayılarında da DNA hasarı testi yapılabiliyor.

Testte belirli sayıda sperm incelenerek DNA parçalanma oranı hesaplanır. İncelenen sperm sayısına göre yüzde olarak sonuç elde edilir.

Sperm DNA hasarı testi ilk tüp bebek denemesinden önce yapılmalı mı?

Soru: Tüp bebek tedavisine başlayacak her erkekten sperm DNA hasarı testi istenmeli midir?

Cevap – Op. Dr. Tansel Kaplancan:

Hayır. Her hastadan tedaviye başlamadan önce sperm DNA hasarı testi istemek gerekli değildir.

Öncelikle hastanın geçmişini ve mevcut durumunu değerlendirmek gerekir. Herhangi bir sorun görülmeyen hastadan başlangıçta bu testi istemek doğru olmayabilir.

Çünkü sperm DNA hasarı testi maliyetli ve sonuçlanması zaman alan bir incelemedir.

Ancak bazı hastalarda ilk tüp bebek denemesinden önce bile yapılması gerekebilir.

Örneğin erkekte varikosel varsa, kadın ileri yaştaysa ve yumurta rezervi açısından zaman kaybetme riski bulunuyorsa sperm DNA hasarını önceden değerlendirmek önem kazanabilir.

Burada testin ne zaman isteneceğine karar vermek doktorun tecrübesiyle ilgilidir.

Hangi tüp bebek başarısızlıklarında sperm DNA hasarı araştırılmalıdır?

Soru: Tekrarlayan başarısız tüp bebek tedavilerinde sperm DNA hasarı hangi durumlarda araştırılmalıdır?

Cevap

Özellikle şu durumlarda sperm DNA hasarı mutlaka akla gelmelidir:

• Yumurta ve sperm birleştirildiği halde embriyo gelişmemişse,

• Embriyo üçüncü güne ulaşamamışsa,

• Üçüncü güne gelen embriyo beşinci güne ilerleyememişse,

• Beşinci gün embriyosu transfer edildiği halde gebelik oluşmamışsa,

• Embriyo transferi sonrasında gebelik oluşmuş ancak düşükle sonuçlanmışsa,

• Beşinci gün embriyosuna yapılan genetik incelemede olumsuz sonuç alınmışsa.

Bu durumlarda özellikle ikinci ve üçüncü başarısız denemelerden sonra sperm DNA hasarının araştırılması gerektiğini düşünüyorum.

Aynı işlemleri tekrar tekrar yaparak farklı bir sonuç beklemek doğru değildir.

Embriyologların, ürologların ve tüp bebek doktorlarının bu konuda birlikte değerlendirme yapması gerekir.

Varikosel bulunan hastalarda sperm DNA hasarı neden önemlidir?

Soru: Varikoseli olan ve daha önce başarısız tüp bebek denemeleri geçiren bir hastada nasıl bir yol izlenmelidir?

Cevap

Örneğin iki tüp bebek denemesi yapılmış, beşinci gün embriyoları elde edilmiş ancak transferlerden gebelik oluşmamış bir hasta düşünelim.

Bu hastada aynı zamanda varikosel bulunuyorsa üçüncü denemeye geçmeden önce sperm DNA hasarını değerlendirmek gerekir.

Çünkü önceki denemelerde beşinci gün embriyosu elde edilmiş olması spermin DNA yapısının sağlıklı olduğunu göstermez.

Üçüncü denemede de aynı başarısızlığı yaşamak yerine farklı bir değerlendirme yapılmalıdır.

Burada amaç önceki denemelerden farklı olarak sorunun nedenini araştırmaktır.

Sperm DNA hasarında hangi yüzdeler önemlidir?

Soru: Sperm DNA hasarının belli bir sınır değeri var mıdır? Hangi yüzdeden sonra tedavi gerekir?

Cevap

Eskiden sperm DNA hasarında yüzde 30’un üzerindeki değerler bozuk kabul edilir ve tedavi edilirdi.

Zaman içerisinde bu değerlendirmeler değişti. Yüzde 20 seviyeleri de önem kazandı.

Bazı araştırmacılar yüzde 7’nin altını, bazıları ise yüzde 10’un altını normal kabul ediyor. Biz de yüzde 10’un altındaki değerleri normal kabul ediyoruz.

Ancak burada önemli olan yalnızca testte çıkan rakam değildir.

Örneğin sperm DNA hasarı yüzde 13, yüzde 16 veya yüzde 18 çıkabilir.

Bu değerler çok yüksek görünmeyebilir. Fakat hastanın daha önce iki başarısız tüp bebek denemesi varsa, embriyo gelişiminde sorun yaşanmışsa, transfer başarısız olmuşsa veya düşük gerçekleşmişse yüzde 18 bile bizim için önemlidir.

Bu nedenle sonuçları hastanın geçmiş tedavileriyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Sperm DNA hasarı yüzde 35 olduğunda ne yapılmalıdır?

Soru: Sperm DNA hasarı yüzde 35 çıkan bir hastada bu sonuç ne anlama gelir?

Cevap

Yüzde 35 yüksek bir değerdir.

Tüp bebek laboratuvarında spermi seçerken hareketine ve şekline bakabiliyoruz. Ancak spermin iç yapısını doğrudan göremiyoruz.

En iyi hareket eden, şekli düzgün görünen spermin bile DNA yapısında hasar bulunabilir.

Dolayısıyla yumurtanın içine yerleştirdiğimiz spermin DNA yapısının sağlıklı olup olmadığını yalnızca dış görünümünden anlayamayız.

DNA hasarı bulunan spermle döllenme gerçekleştiğinde embriyo gelişiminde sorunlar yaşanabilir.

Biz laboratuvarımızda yapay zekâ kullanarak spermin iç yapısını değerlendirmeye yönelik çalışmalar da yapıyoruz.

Sperm DNA hasarı tedavi edilebilir mi?

Soru: Sperm DNA hasarı yüksek çıkan hastalarda nasıl bir tedavi uygulanır?

Cevap

Sperm DNA hasarının tedavisi kişiye özeldir.

Öncelikle hasarın nedenini araştırmak gerekir. Tedavide antioksidanlardan yararlanıyoruz.

Bunun yanında vücutta sperme zarar verebilecek etkenleri azaltmaya ve ısı artışına neden olan durumları ortadan kaldırmaya çalışıyoruz.

Antioksidan tedaviler tablet, kapsül veya suda karıştırılarak içilen toz şeklinde uygulanabilir.

Gerekli hastalarda hormon tedavileri de kullanıyoruz. Bazı durumlarda iğne tedavisine geçebiliyoruz.

Ancak tedavinin etkisini değerlendirmek için yeterli süre tanımak gerekir.

Sperm DNA hasarı tedavisi ne kadar sürmelidir?

Soru: Sperm DNA hasarı için ilaç tedavisine başlandıktan bir ay sonra tüp bebek tedavisine geçilebilir mi?

Cevap

Bir aylık tedavi süresi yeterli değildir.

Sperm DNA hasarı yüksek olan bir hastaya ilaç verip bir ay sonra tüp bebek tedavisine başlamak doğru bir yaklaşım değildir.

Tedavinin etkilerini görmek için en az üç ay beklemek gerekir.

Örneğin sigarayı bırakan hastalarda da düzelmelerin üç ay sonra başladığını görüyoruz.

Bazı hastalarda tedaviyi üç ay, bazı hastalarda altı ay sürdürüyoruz.

Bu süreçte yalnızca ilaç kullanmak yeterli değildir. Beslenme, egzersiz, kilo kontrolü ve zararlı alışkanlıkların bırakılması da tedavinin önemli parçalarıdır.

Tedaviye rağmen sperm DNA hasarı neden yükselebilir?

Soru: Sperm DNA hasarı tedaviye rağmen düşmeyebilir mi? Hatta daha da yükselebilir mi?

Cevap

Evet, böyle hastalarımız oluyor.

Örneğin sperm DNA hasarı yüzde 30 olan bir hastada tedaviye başlıyoruz. Ancak sonraki değerlendirmede sonuç yüzde 60’a kadar yükselebiliyor.

Bu durumu özellikle kronik prostatit, prostat enfeksiyonu veya geçirilmiş epididim enfeksiyonu bulunan hastalarda görebiliyoruz.

Böyle durumlarda tedaviyi yeniden değerlendiriyoruz.

Tablet tedavisi yeterli olmadığında iğne tedavisine geçebiliyoruz. Gerekli olduğunda daha yoğun tedaviler uyguluyoruz.

Bütün bunlara rağmen DNA hasarı düşmüyorsa testisten sperm elde edilmesi seçeneğini değerlendiriyoruz.

Testisten sperm alınması tüp bebek başarısını artırabilir mi?

Soru: Sperm DNA hasarı tedaviyle düşürülemeyen hastalarda testisten sperm alınması bir çözüm olabilir mi?

Cevap

Evet. Özellikle tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları olan ve DNA hasarı tedaviyle düşürülemeyen hastalarda testisten sperm alınması önemli bir seçenektir.

Bizim kendi hasta kayıtlarımızda bu yöntemi uyguladığımız iki hastadan birinde gebelik elde ettiğimiz sonuçlar bulunuyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bu yöntem herkese uygulanmaz.

Normal koşullarda öncelikle ejakülatla elde edilen spermler kullanılarak tüp bebek tedavisi yapılmalıdır.

Fakat birden fazla başarısız deneme yaşanmışsa, embriyolar gelişmiyorsa, transferler tutmuyorsa veya düşükler yaşanıyorsa farklı yöntemleri değerlendirmek gerekir.

Hastaların sürekli aynı başarısızlıkları yaşaması zaman, para, moral ve psikolojik açıdan kayıplara neden oluyor. Ayrıca kadınlar bu süreçte yumurtalarını da kaybedebiliyor.

Bu nedenle doğru zamanda doğru kararı vermek çok önemlidir.

Varikosel ve sigara olmadığı halde sperm DNA hasarı neden yüksek çıkar?

Soru: Eşimde varikosel yok, sigara kullanmıyor ve bilinen bir hastalığı bulunmuyor. Buna rağmen sperm DNA hasarı neden yüksek olabilir?

Cevap

Sperm DNA hasarının tek nedeni varikosel veya sigara değildir.

Hormon bozuklukları olabilir. Geçmişte testisin inip çıkmasıyla ilgili bir sorun yaşanmış olabilir. Bunun araştırılması gerekir.

Prostat enfeksiyonları veya epididim enfeksiyonları da DNA hasarına neden olabilir.

Ayrıca yalnızca kilo fazlalığı nedeniyle sperm DNA hasarı yüksek olan çok sayıda hastamız var.

Dolayısıyla hastanın bütün geçmişini incelemek gerekir. Mutlaka altta yatan nedenleri araştırmalıyız.

Sperm DNA hasarı tedavisinde beslenmenin önemi nedir?

Soru: Sperm DNA hasarını azaltmak için hastalar nasıl beslenmelidir? Hangi gıdaları öneriyorsunuz?

Cevap

Beslenme tedavinin önemli bir parçasıdır.

Öncelikle paketlenmiş gıdalardan, abur cuburdan ve aşırı yağlı yiyeceklerden uzak durulmasını istiyoruz.

Mümkün olduğunca doğal beslenmek gerekiyor.

Badem ve ceviz gibi kuruyemişler tüketilebilir ancak miktarına dikkat edilmelidir. Faydalı diye aşırı miktarda tüketmek doğru değildir.

Beslenmede özellikle yeşilliklere önem veriyoruz.

Akşamları büyük bir salata tüketilmesini öneriyorum. Yeşil sebzeler, sebze yemekleri ve doğal besinlerle antioksidan alımını artırmaya çalışıyoruz.

Meyvelerde ise özellikle dışı kırmızı olan meyvelere önem veriyoruz.

Bunu hastalara şöyle anlatıyorum:

Yeşil sebze, kırmızı meyve.

Sağlıklı beslenme, ilaç tedavisi, egzersiz ve kilo verme birlikte yürütülmelidir.

Kendi hastalarım arasında sperm DNA hasarı yüzde 68’den yüzde 3’e düşen bir hastam da oldu.

Ancak burada değişmeyen iki önemli kuralımız var: Sigara ve alkol bırakılmalıdır.

Sperm DNA hasarında egzersiz neden önemlidir?

Soru: Sperm DNA hasarı tedavisinde egzersiz yapmanın nasıl bir faydası vardır?

Cevap

Egzersiz metabolizmanın hızlanmasına yardımcı olur.

Hastalarımızın bir kısmı gün boyunca işe gidip geliyor ancak bunun dışında hiçbir fiziksel aktivite yapmıyor.

Akşamları yürüyüş yapmalarını öneriyorum.

Egzersizle birlikte kalori harcaması artar, kilo verme süreci desteklenir. Kilo kaybıyla birlikte östradiol ve testosteron arasındaki hormonal dengede değişiklikler olabilir.

Bunların sperm parametrelerine olumlu yansıdığını hastalarımızda görüyoruz.

Bu nedenle egzersizi tedavinin önemli bir parçası olarak değerlendiriyoruz.

Yürüyüş mü, ağırlık çalışması mı daha faydalıdır?

Soru: Sperm DNA hasarını azaltmak için yürüyüş mü yapılmalı, yoksa ağırlık kaldırmak gibi egzersizler mi tercih edilmelidir?

Cevap

Ağırlık çalışmaları kalori harcaması açısından etkili olabilir. Ancak herkesin ağırlık kaldırmasını bekleyemeyiz.

Herkesin yapabileceği en kolay egzersiz yürüyüştür.

Ben hastalarıma en az 40 dakika tempolu yürüyüş öneriyorum.

20 dakikalık yürüyüşü yeterli bulmuyorum. İlk 20 dakikayı vücudun hazırlanma süreci olarak değerlendiriyorum.

40 dakika yürüdüğünüzde egzersizin etkisini daha fazla görmeye başlıyorsunuz.

Ancak yürüyüşün mutlaka tempolu olması gerekiyor.

Telefonla ilgilenerek, mesaj yazarak, çok yavaş adımlarla yapılan yürüyüşü egzersiz olarak değerlendirmiyorum.

Yürüyüş bandında da yürüyebilirsiniz. Önemli olan 40 dakika boyunca tempoyu korumaktır.

Bir saat yürüyebiliyorsanız daha da iyi olur.

Burada vurguladığım nokta, ilaç tedavisiyle birlikte beslenme, egzersiz, kilo kontrolü ve zararlı alışkanlıkların bırakılmasının bir bütün olarak değerlendirilmesidir.

Genetik testi normal çıkan embriyoda sperm DNA hasarı olabilir mi?

Soru: PGD testinden sağlıklı gelen embriyo artık sperm DNA hasarından etkilenmez mi? Genetik olarak normal bulunan embriyonun gebelik oluşturması garanti midir?

Cevap

Hayır, bunun garantisi yoktur. PGD veya NGS testinin normal gelmesi gebeliğin yüzde 100 gerçekleşeceği anlamına gelmez.

Kadın doğum ve tüp bebek doktorları da genetik sonucu normal gelen bir embriyo için yüzde 100 gebelik garantisi vermezler. Yüzde 70, yüzde 80 veya yüzde 85 gibi başarı oranlarından söz edilebilir.

Genetik incelemesi normal gelen embriyoda da bazı sorunlar bulunabilir. Bu nedenle hastalarımızın kesin gebelik oluşacağı düşüncesine kapılmaması gerekir.

Genetik sonucu olumlu gelen embriyo transfer edilebilir. Ancak transfer sonrasında gebelik oluşmazsa sperm DNA hasarının araştırılması gerekir.

Daha önce bu test yapılmadıysa mutlaka değerlendirilmelidir. Çünkü sperm DNA hasarı yüksek çıkabilir.

Varikosel ameliyatı sperm DNA hasarını düzeltebilir mi?

Soru: Varikosel ameliyatının başarı oranı nedir? DNA hasarı bulunan bir hastada ameliyat sonrasında hasar tamamen ortadan kalkabilir mi? Düzelme olmazsa nasıl bir tedavi uygulanır?

Cevap

Varikosel ameliyatlarında genel başarı oranını yaklaşık yüzde 75 olarak değerlendiriyoruz. Bazı yerlerde yüzde 60, bazı yerlerde yüzde 80 oranları veriliyor.

Ameliyatın doğru teknikle, mikroskop kullanılarak ve damarlar atlanmadan yapılması çok önemlidir.

Ancak varikosel ameliyatı yapıldıktan sonra her şeyin düzeldiğini düşünmemek gerekir. Hastanın takip edilmesi şarttır.

Öncelikle ameliyat kararının doğru verilmesi gerekir. Çünkü her varikosel hastasının ameliyat olması gerekmez.

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında sperm DNA hasarının yüksek olmasına neden olan ve tedaviyle düzeltilebilen önemli sorunlardan biri varikoseldir.

Ameliyat sonrasında sperm sayısında artış, hareketlilikte iyileşme ve şekil bozukluklarında düzelme bekleriz. Bunun yanında sperm DNA hasarının da azalmasını isteriz.

Bu nedenle ameliyat sonrasında üç ayda bir kontroller yapılmalıdır.

Yumurta rezervi zayıf olan hastalar tüp bebek yaptırabilir mi?

Soru: Yumurtalıklarımın zayıf olduğu söylendi. Bu durumda tüp bebek tedavisi yaptırabilir miyim?

Cevap

Öncelikle yumurtalıkların zayıf olmasından ne kastedildiğini anlamamız gerekiyor.

Kadında yumurtalık rezervinin düşük olması mı söz konusu, yoksa erkekte sperm üretimiyle ilgili bir sorun mu var? Bunun netleştirilmesi gerekir.

Eğer kadın yumurtalık rezervinden söz ediyorsak AMH değerini ve diğer incelemeleri değerlendirmeliyiz.

Erkekte sperm üretimiyle ilgili bir sorun varsa onun da ayrıca araştırılması gerekir.

Hastanın tahlillerini görmeden kesin bir değerlendirme yapmak doğru olmaz. Öncelikle sonuçların incelenmesi ve buna göre tedavi seçeneklerinin belirlenmesi gerekir.

Genetik olarak sağlıklı embriyo transferine rağmen bebeğin kalp atışı neden görülmez?

Soru: Embriyomuza genetik test yapıldı ve sağlıklı olduğu söylendi. Transfer sonrasında gebelik oluştu, gebelik kesesi görüldü ancak bebeğin kalp atışı görülmedi. Bunun nedeni ne olabilir?

Cevap

Öncelikle burada bir ayrıntıyı netleştirmek gerekiyor. Kalp atışı henüz mi görülmedi, yoksa gebelik gelişimi tamamen mi durdu?

Gebelik kesesi var ancak içerisinde embriyo bulunmuyorsa anembriyonik gebelikten söz ediyor olabiliriz.

Genetik incelemesi olumlu gelen embriyo transfer edilmiş, gebelik oluşmuş ancak gelişim devam etmemiş olabilir.

Böyle durumlarda sperm DNA hasarının araştırılması gerektiğini düşünüyorum.

Daha önce DNA hasarı testi yapılmadıysa mutlaka yapılmalıdır. Ayrıca sperm kromozomlarını değerlendirdiğimiz FISH testini de incelemeye ekliyoruz. Bu testte beş farklı parametre değerlendiriliyor.

Tekrarlayan düşüklerde, embriyo gelişiminin durduğu gebeliklerde ve kalp atışının durduğu durumlarda bu incelemeler önemlidir.

Genetik sonucu olumsuz gelen bir embriyonun transfer edilmemesi hastalarımızı üzebiliyor. Ancak transfer sonrasında gebelik oluşup daha sonra düşük yaşanması kadın açısından çok daha travmatik olabiliyor.

Bu nedenle sonraki tedavide aynı sorunların yaşanmaması için gerekli incelemeleri yapmalıyız.

Hastanın ve eşinin bütün tahlillerini birlikte değerlendirerek daha doğru bir sonuca ulaşabiliriz.

Beş kez kimyasal gebelik yaşanmasının nedeni sperm DNA hasarı olabilir mi?

Soru: Beş kez kimyasal gebelik yaşadım. Sağlıklı bir gebelik elde edebilmek için nasıl bir yol izlemeliyim? Bu durum sperm DNA hasarıyla ilişkili olabilir mi?

Cevap

Öncelikle bu kimyasal gebeliklerin nasıl oluştuğunu bilmek gerekiyor.

Doğal yoldan mı gebelik oluştu, aşılama sonrasında mı, yoksa tüp bebek tedavileriyle mi gerçekleşti?

Gebelik hormonu yükselip daha sonra düşüyorsa ve gebelik devam etmiyorsa bunun araştırılması gerekir.

Özellikle üçüncü, dördüncü ve beşinci kez aynı sorun yaşanıyorsa artık daha ayrıntılı inceleme yapılmalıdır.

Bu hastalarda sperm DNA hasarı ve FISH testinin değerlendirilmesini öneriyorum.

Tekrarlayan başarısızlıklarda hastaların aynı tedavilere devam etmesi doğru değildir. Her denemede aynı sonuç alınıyorsa nedenlerin araştırılması gerekir.

Hastalar bu süreçte yalnızca maddi kayıp yaşamıyor. Moralleri bozuluyor, psikolojik olarak yıpranıyor ve kadınlar yumurtalarını kaybedebiliyor.

Bir süre sonra hastalarımızda “Tüp bebekle bile çocuğum olmayacak mı?” düşüncesi oluşuyor.

Bu nedenle bütün gerekli incelemelerin yapılması ve eksik kalan noktaların araştırılması çok önemlidir.

Polikistik over sendromu beş başarısız tüp bebek denemesinin nedeni olabilir mi?

Soru: Beş kez tüp bebek tedavisi yaptırdım ancak gebelik oluşmadı. Polikistik over sendromum var. Başarısızlıkların nedeni bu olabilir mi?

Cevap

Polikistik over sendromu tüp bebek tedavilerinde yumurta gelişimini etkileyebilir.

Bu hastalarda toplanan yumurtaların yarısı veya daha fazlası olgun, yani M2 aşamasında olmayabilir. M1 veya GV aşamasında yumurtalar elde edilebilir.

Dolayısıyla polikistik over sendromunun tedavi başarısıyla bağlantısı olabilir.

Ancak beş başarısız tüp bebek denemesinin nedeninin yalnızca polikistik over olduğunu söylemek doğru değildir.

Sperm kaynaklı sorunlar da bulunabilir.

Bu nedenle hem kadının hem erkeğin testlerinin incelenmesi gerekir. Özellikle sperm analizlerinin değerlendirilmesi önemlidir.

Tahlilleri görmeden başarısızlıkların yalnızca polikistik overden kaynaklandığını söyleyemeyiz.

Mikro-TESE ile sperm bulunmasına rağmen gebelik neden oluşmaz?

Soru: Eşim azospermi hastası. Mikro-TESE ameliyatıyla sperm bulundu. Tedavilerim her seferinde iyi ilerledi ancak üç başarısız transfer, iki kimyasal gebelik ve bir düşük yaşadım. Şimdi nasıl bir yol izlemeliyiz?

Cevap

Azospermi hastalarında menide sperm bulunmadığı için ameliyatla testis içerisinden sperm elde etmeye çalışıyoruz.

Ancak ameliyatla sperm bulunmuş olması, bu spermlerle mutlaka gebelik oluşacağı ve çocuk sahibi olunacağı anlamına gelmez.

Bulunan spermler arasından en iyileri seçilerek tüp bebek tedavisi yapılır.

Bu spermler yumurtaları dölleyebilir, iyi embriyolar oluşabilir ve transfer gerçekleştirilebilir. Ancak buna rağmen gebelik oluşmayabilir veya gebelik kaybı yaşanabilir.

Bazı hastalarda farklı bir yaklaşım gerekebiliyor.

Örneğin daha önce mikro-TESE ameliyatında sağ testisten sperm bulunmuş ve dondurulmuş olabilir. Ancak bu spermlerle yapılan denemeler başarısız sonuçlanabilir.

Benim dört veya beş yıl sonra diğer testisten yeniden sperm elde ederek gebelik sağladığım hastalarım oldu.

Bu nedenle daha önce dondurulmuş spermlerle mutlaka başarılı sonuç alınacağını düşünmemek gerekir.

Dondurulmuş testis dokuları çözüldüğünde bazen çok iyi sperm elde edilebilir. Bazen sperm kalitesi düşük olabilir, bazen de hiç sperm bulunamayabilir.

Bu durum dondurulmuş dokunun özelliklerine bağlı olarak değişebilir.

Hastanın önceki mikro-TESE ameliyat raporunu ve embriyoloji laboratuvarı kayıtlarını incelemek gerekir.

Eğer ameliyatta yalnızca tek testis değerlendirilmişse diğer testiste sperm bulunma ihtimali olabilir.

Ancak her iki testis de değerlendirilmişse ve başka seçenek kalmamışsa durum farklıdır.

Bu nedenle yeni bir karar vermeden önce ameliyat raporlarını ve embriyoloji notlarını mutlaka görmek isterim.

Sperm hareketi ve morfolojisi bozuk olduğu halde DNA hasarı normal olabilir mi?

Soru: Sperm testinde ileri hareketlilik yüzde 0, morfoloji yüzde 1 çıktı. Buna rağmen sperm DNA hasarı normal olabilir mi?

Cevap

Evet, olabilir.

Sperm ileri hareketliliğinin sıfır olması veya morfolojinin yüzde 1 çıkması DNA hasarının mutlaka yüksek olacağı anlamına gelmez.

İleri hareketlilik sıfır olsa bile yavaş hareket eden spermler bulunabilir. Spermin şekli bozuk olabilir ancak DNA yapısı normal olabilir.

Ancak özellikle morfolojinin sıfır olduğu ve dirençli şekil bozukluklarının bulunduğu hastalarda DNA hasarının normal gelme ihtimalini çok düşük görüyoruz.

Örneğin pinhead olarak adlandırdığımız sperm başı bozuklukları bulunan hastalarımız var. Bazı hastalarda spermlerin yüzde 97-99’unda baş bölgesi bozukluğu görülebiliyor.

Bir başka durum da globozoospermidir. Bu hastalarda tedavi oldukça zor olabiliyor.

Buna rağmen globozoospermi bulunan ve tüp bebek tedavisi sonrasında çocuk sahibi olan hastalarım da var.

Özellikle sperm başı bozukluklarının yoğun olduğu hastalarda DNA hasarının da yüksek olduğunu görebiliyoruz.

Ancak yalnızca hareketlilik veya morfoloji sonucuna bakarak DNA hasarının yüksek olduğunu kesin olarak söyleyemeyiz.

Mutlaka test yapılarak değerlendirilmelidir.

AMH 0,01, prolaktin yüksekliği ve Hashimoto hastalığında nasıl bir yol izlenmelidir?

Soru: 27 yaşındayım. AMH değerim 0,01, prolaktinim yüksek ve Hashimoto hastalığım var. Nasıl bir yol izlemeliyim?

Cevap

27 yaşında AMH değeri 0,01 olan bir hastaya hemen tüp bebek tedavisi önerilebilir.

Ancak öncelikle iyi bir kadın doğum ve tüp bebek doktoru tarafından değerlendirilmesi gerekir.

İlk olarak yumurtalıklarda yumurta bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.

Eğer yumurta varsa paniğe kapılmadan diğer sorunları da değerlendirmek gerekir.

Çünkü bu hastada yüksek prolaktin ve Hashimoto hastalığı da bulunuyor.

Bunların tedavi edilmesi ve kontrol altına alınması önemlidir.

Yalnızca AMH değeri düşük diye diğer sorunları değerlendirmeden tüp bebek tedavisine başlamak doğru olmayabilir.

Öncelikle Hashimoto ve prolaktin yüksekliği kontrol altına alınmalı, yumurtalıkların durumu değerlendirilmeli ve ardından tedavi planlanmalıdır.

Grade 2 varikosel ve yüzde 2 DNA hasarında ameliyat gerekli midir?

Soru: Eşimde Grade 2 varikosel var. Sperm DNA hasarı yüzde 2 çıktı. Tüp bebek doktorları ameliyata gerek olmadığını, üroloji doktoru ise ameliyat gerektiğini söylüyor. Nasıl karar vermeliyiz?

Cevap

Grade 2 varikosel bulunuyor ve sperm DNA hasarı yüzde 2 ise DNA hasarı açısından sonuç normaldir.

Ancak ameliyat gerekip gerekmediğine karar vermek için hastanın geçmişini bilmemiz gerekir.

Daha önce tüp bebek denemesi yapılmadıysa varikosel ameliyatı yapılmadan tüp bebek tedavisi denenebilir.

Ancak daha önce başarısız tüp bebek denemeleri varsa durum değişir.

Embriyolar beşinci güne ulaşamamışsa, beşinci gün transferi yapılmış ancak gebelik oluşmamışsa DNA hasarı yüzde 2 olsa bile varikoselin tedavi edilmesi gerekebilir.

Bu nedenle hastanın kaç tüp bebek denemesi yaptığını, embriyoların hangi güne kadar geliştiğini ve transfer sonuçlarını bilmek isterim.

Varikosel ameliyatı konusunda doktorlar arasında farklı görüşler olabiliyor.

Burada önemli olan yalnızca kimin ameliyat önerdiği veya önermediği değildir. Bu kararı veren doktorun tecrübesi ve hastanın geçmiş tedavilerinin değerlendirilmesidir.

Bazı hastalarda başarısız tüp bebek denemelerinden sonra varikosel ameliyatı yapıldığını ve altı ay sonra doğal yoldan gebelik oluştuğunu da görüyoruz.

Bu nedenle karar hastaya özel verilmelidir.

Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli tedaviyle düzelebilir mi?

Soru: Bazı kadın doğum doktorları sperm sayısının ve hareketliliğinin tedaviyle artmayacağını, bu nedenle zaman kaybetmeden tüp bebek yapılması gerektiğini söylüyor. Sperm değerleri gerçekten düzelebilir mi?

Cevap

Elbette düzelebilir.

Sperm sayısı artabilir, hareketlilik iyileşebilir ve şekil bozukluklarında düzelme görülebilir.

Bunlar tedaviyle ve yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesiyle elde edebildiğimiz sonuçlardır.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Sperm sayısının ve hareketliliğinin iyileşmesi başka bir konudur. Testis içerisinde bulunan olgunlaşmamış sperm hücrelerinin ilaçlarla olgun sperme dönüştürülmesi başka bir konudur.

Azospermi hastalarında testis içerisinde spermatid olarak adlandırdığımız yuvarlak hücreler bulunabilir.

Bazı tedavilerle bu hücrelerin aşama aşama gelişerek kuyruklu, olgun spermlere dönüşeceği söyleniyor.

Ben böyle bir tedavi yönteminin olmadığını söylüyorum.

İlaçlarla spermatidlerin olgun sperm haline geleceği düşüncesine itibar edilmemelidir.

Eğer böyle bir yöntem olsaydı hastalara uzun süre ilaç vererek olgun sperm elde edebilir ve mikro-TESE ameliyatına gerek kalmadan tüp bebek yapabilirdik.

Ancak sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisi uygun hastalarda tedaviyle iyileşebilir.

 

İlaç kullanmadan sperm değerleri artırılabilir mi?

Soru: Sperm sayısını ve hareketliliğini artırmak için ilaç kullanmadan neler yapılabilir?

Cevap

Öncelikle sperm testi yaptırın ve mevcut değerlerinizi öğrenin.

Ardından üç ay boyunca yaşam alışkanlıklarınızı değiştirin.

Beslenmenizde muz, ceviz ve bademe yer verin. Akşamları roka, maydanoz, marul ve salata tüketin.

Haftada bir gün kırmızı et, diğer günlerde tavuk ve balık tüketebilirsiniz.

Düzenli egzersiz yapın.

Sigara içiyorsanız bırakın. Alkol kullanıyorsanız bırakın.

Üç ay sonra yeniden sperm testi yaptırın ve sonuçları karşılaştırın.

Ben burada herhangi bir ilaç tedavisinden söz etmiyorum. Yalnızca günlük yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesini öneriyorum.

Bu değişikliklerle sperm sayısında, hareketliliğinde ve diğer değerlerde iyileşmeler görebiliyoruz.

Bu nedenle sperm değerlerinin hiçbir şekilde artmayacağını söylemek doğru değildir.

Beş başarısız tüp bebek denemesi ve genetik bozuk embriyolarda ne yapılmalıdır?

Soru: 29 yaşındayım. AMH değerim 0,57. Beş kez tüp bebek tedavisi yaptırdık ancak başarılı olamadık. Embriyolarımızın genetik sonuçları bozuk geldi. Bundan sonra nasıl bir yol izlemeliyiz?

Cevap

Bu hastada mutlaka sperm DNA hasarı testi yapılmalıdır.

Ancak yalnızca DNA hasarı testi yeterli değildir. Sperm FISH testinin de yapılması gerekir.

Bu incelemelerin sonuçlarına göre tedavi planlanmalıdır.

Diyelim ki bütün testler yapıldı ve sonuçlar normal geldi.

Eğer daha önceki tüp bebek denemelerinde meniden elde edilen spermler kullanılmışsa bu kez testisten sperm elde ederek tüp bebek tedavisini değerlendirebilirim.

Benim bu şekilde tedavi uyguladığım ve gebelik elde ettiğim hastalarım oldu.

Ancak öncelikle bütün testleri ve geçmiş tedavi sonuçlarını görmek gerekir.

Beş başarısız denemeden sonra aynı yöntemi tekrar etmek yerine farklı bir yaklaşımın gerekli olup olmadığını değerlendirmeliyiz.