Embriyolar Neden Tutunmaz? Sorunlar ve Çözüm Yolları.

Embriyolar Neden Tutunmaz? Sorunlar ve Çözüm Yolları.Op. Dr. Aziz İhsan Tavuz

Embriyonun tutunması, kimyasal gebelik ve düşük arasındaki farklar

Soru: Embriyonun tutunmaması, kimyasal gebelik ve düşük aynı şey midir?

Cevap: Hayır, bunlar birbirinden farklı durumlardır. Embriyo transferinden yaklaşık 12 gün sonra yapılan gebelik testinin negatif çıkması, embriyonun tutunmadığını düşündüğümüz durumdur.

Gebelik testi başlangıçta pozitif çıkabilir. Örneğin beta HCG değeri 20 iken iki gün sonra 40’a yükselebilir. Ancak daha sonra düşüşe geçerek sıfırlanabilir. Gebelik kesesinin hiç görülmediği bu duruma biyokimyasal gebelik diyoruz. Burada embriyo tutunmaya çalışmış ancak gebelik devam edememiştir.

Gebelik kesesinin görüldüğü durumlarda ise embriyo artık tutunmuştur. Kese görüldükten sonra kalp atışı izlenemeden gebeliğin sonlanması düşük olarak değerlendirilir. Bu nedenle embriyonun hiç tutunmaması ile tutunduktan sonra gebeliğin sonlanmasını ayrı değerlendirmek gerekir.

Soru: Embriyo normal şartlarda rahme nasıl tutunur?

Cevap: Doğal yolla oluşan gebelikte yumurta ve sperm tüplerde bir araya gelir ve embriyo oluşur. Embriyo yaklaşık iki ila üç günlük bir yolculuktan sonra rahim içerisine ulaşır.

Rahim içerisinde, endometriyum tabakasında embriyoyu besleyen özel bir sıvı bulunur. Embriyo, kendisine kan damarları oluşturup anneden beslenmeye başlayana kadar bu ortamdan yararlanır.

Daha sonra rahim dokusuna yerleşir, kendisine uygun bir alan oluşturur ve kan damarlarıyla bağlantı kurarak gelişimini sürdürür. Bu süreç embriyonun tutunmasıdır.

Soru: Embriyo transferinden kaç gün sonra tutunma gerçekleşir?

Cevap: Embriyo transferinden sonraki ilk üç gün içerisinde tutunma gerçekleşir. Doğal gebeliklerde de embriyo rahim içerisine ulaştıktan sonraki yaklaşık üç gün içerisinde tutunur.

Bu dönemde rahim içi ortamın uygun olması son derece önemlidir. Özellikle endometriyumla ilgili sorunlar tutunmayı engelleyebilir.

Rahim kaynaklı tutunma sorunları

Soru: Rahimde hangi sorunlar embriyonun tutunmasını engelleyebilir?

Cevap: Rahim içerisinde embriyonun yerleşeceği bölgede polip bulunması tutunmayı olumsuz etkileyebilir.

Kronik endometrit olarak adlandırdığımız, belirgin şikâyet vermeden devam edebilen rahim içi iltihaplanma da önemli nedenlerden biridir.

Ayrıca tüplerde hidrosalpenks dediğimiz sıvı birikimi varsa bu sıvı rahim içerisine geçerek embriyonun gelişmesi için gerekli mikroortamı bozabilir.

Rahim içi yapışıklıklar, rahim iç tabakasına yakın miyomlar ve adenomiyozis de embriyonun tutunmasını zorlaştırabilen durumlardır.

Soru: Rahim içindeki yapışıklıklar embriyo transferini nasıl etkiler?

Cevap: Rahim içerisindeki yapışıklıklar embriyonun yerleşeceği bölgeyi doğrudan etkileyebilir.

İleri derecede yapışıklık bulunan hastalarda rahim iç tabakası istediğimiz kalınlığa ulaşmayabilir. Ultrasonda görmek istediğimiz üç çizgi görüntüsü oluşmayabilir.

Böyle durumlarda transferi gerçekleştirmek yerine ertelemeyi tercih edebiliriz. Çünkü uygun olmayan rahim ortamında transfer yaparak gereksiz risk almak istemeyiz.

Soru: Miyomlar ve adenomiyozis embriyonun tutunmasını engeller mi?

Cevap: Özellikle rahim iç tabakasına komşu olan, endometriyumla yakın ilişkide bulunan miyomlar embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebilir.

Rahmin kas tabakası içerisinde bulunan adenomiyozis de erken dönemde tutunma sorunları yaşama riskini artırabilen bir durumdur.

Bu nedenle yalnızca embriyonun kalitesine değil, rahmin yapısına ve embriyonun yerleşeceği bölgenin durumuna da dikkat edilmelidir.

Pıhtılaşma ve bağışıklık sistemi

Soru: Embriyonun tutunmaması yalnızca rahimle mi ilgilidir?

Cevap: Hayır. Kadının genel sağlık durumunu da değerlendirmemiz gerekir.

Embriyo rahme yerleşirken kendisini besleyecek yeni kan damarlarının oluşması gerekir. Kadında pıhtılaşmaya veya kanamaya yatkınlık varsa bu damar ağının sağlıklı oluşması olumsuz etkilenebilir.

Embriyo yeterli şekilde beslenemediğinde tutunma gerçekleşmeyebilir. Bu nedenle kanama ve pıhtılaşma eğilimleri de değerlendirdiğimiz konular arasındadır.

Soru: Bağışıklık sistemi embriyonun tutunmasını nasıl etkileyebilir?

Cevap: Embriyo, babadan gelen genetik materyali de içerdiği için annenin bağışıklık sistemi tarafından yabancı olarak algılanabilir.

Normal bir gebelikte bağışıklık sistemi bu duruma uyum sağlar. Ancak bağışıklık sistemi aşırı aktif olan bazı kadınlarda embriyoya karşı daha güçlü bir yanıt gelişebileceğini düşünüyoruz.

Özellikle kişinin kendi dokularına karşı antikor oluşturduğu otoimmün hastalıklar bu açıdan değerlendirilir.

Böyle durumlarda bağışıklık sisteminin aşırı aktivitesini düzenlemeye yönelik ilaçlar veya serum tedavileri gündeme gelebilir.

Soru: Hashimoto hastalığı embriyonun tutunmasını etkileyebilir mi?

Cevap: Hashimoto, bağışıklık sisteminin kişinin kendi tiroit dokusuna karşı antikor oluşturduğu bir hastalıktır.

Bu durumda bağışıklık sisteminin normalden daha fazla yanıt verebildiğini görüyoruz. Bu nedenle embriyoya karşı da daha güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşabileceğini ve tutunmanın etkilenebileceğini düşünüyoruz.

Hashimoto bu konuda değerlendirdiğimiz örneklerden biridir. Ancak bağışıklık sistemiyle ilgili sorunlar yalnızca tiroit hastalıklarından ibaret değildir.

Soru: Bağışıklık sistemiyle ilgili hangi testler yapılabilir?

Cevap: Tiroit testlerinin dışında antinükleer antikor (ANA), anti-dsDNA ve lupus antikoagülanı gibi testler isteyebiliyoruz.

Bu testlerle bağışıklık sistemindeki bazı aşırı yanıtları araştırabiliyoruz. Lupus antikoagülanı gibi testler pıhtılaşmayla ilgili değerlendirmelerde de önem taşıyor.

Soru: Bu testleri tüp bebek tedavisine başlamadan önce mi yaptırmak gerekir?

Cevap: Tiroit sorunları sık görüldüğü için tiroit değerlendirmesini tedaviye başlamadan önce her hastamızda yapıyoruz.

Ancak bağışıklık sistemiyle ilgili daha ayrıntılı testleri her hastada başlangıçta istemeyebiliyoruz.

Daha önce tüp bebek tedavisi negatif sonuçlanmış veya düşük yaşamış hastalarda bu araştırmaları daha kapsamlı yapmayı tercih ediyorum.

Bu değerlendirmeleri yapmak için hastanın iki ya da üç kez düşük yaşamasını beklemek gerektiğini düşünmüyorum. Bir başarısız tedavi veya yaşanmış bir düşük sonrasında da ayrıntılı araştırma yapılmasını uygun buluyorum.

Embriyo kalitesi ve genetik sorunlar

Soru: Oluşan her embriyo sağlıklı bir bebeğe dönüşebilir mi?

Cevap: Hayır. Her oluşan embriyonun sağlıklı olduğu ve mutlaka gebelikle sonuçlanacağı düşünülmemelidir.

Sağlıklı kadınlar ve erkekler de belirli oranlarda kromozom yapısı anormal olan yumurta ve sperm üretebilirler.

Kadınlarda yaş ilerledikçe kromozom anomalisi bulunan yumurtaların oranı artar. Erkeklerde ise sigara, alkol, obezite, kolesterol yüksekliği ve çevresel etkenler sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Embriyoda kromozom anomalisi bulunması, gebelik testinin negatif çıkmasına, biyokimyasal gebeliğe veya düşüğe neden olabilir.

Soru: Üç embriyo transfer edildiği halde neden hiç gebelik oluşmayabilir?

Cevap: Üç embriyonun bulunması, üç gebelik elde edileceği anlamına gelmez.

Örneğin bir hastamızın ilk transferinde bir, ikinci transferinde iki embriyo kullanılmış olabilir. Buna rağmen gebelik oluşmayabilir.

Çünkü her embriyonun genetik yapısı ve gelişim kapasitesi aynı değildir. Embriyonun oluşmuş olması, sağlıklı şekilde gelişeceğini ve tutunacağını garanti etmez.

Soru: Erkeklerde sperm DNA hasarını artırabilecek etkenler nelerdir?

Cevap: Sigara ve alkol kullanımı, obezite, bel çevresinin geniş olması, kolesterol yüksekliği ve çevresel etkenler sperm DNA hasarını artırabilir.

Son yıllarda mikroplastiklerin etkileri de üzerinde durduğumuz konular arasında bulunuyor.

Plastik kullanımını azaltmak ve özellikle sıcak yiyeceklerin plastiklerle temasından kaçınmak, dikkat edilebilecek önlemler arasında yer alıyor.

Sperm DNA’sındaki hasarlar embriyonun genetik yapısını ve gelişimini olumsuz etkileyebilir.

Soru: Embriyo neden hiç oluşmayabilir?

Cevap: Embriyonun oluşabilmesi için yumurta ve spermin bir araya gelmesi ve döllenmenin gerçekleşmesi gerekir.

Sperm yumurtaya genetik materyalini aktarır. Yumurta ve spermin kromozomları birleşerek yeni bir hücre oluşturur. Embriyonun gelişimi bu hücreyle başlar.

Ancak yumurta veya sperm kalitesinde sorun varsa döllenme ve sonrasındaki gelişim olumsuz etkilenebilir.

Soru: Embriyo döllendikten sonra nasıl gelişir?

Cevap: Döllenmeyle oluşan ilk hücre bölünmeye başlar. Önce iki, ardından dört, sekiz ve daha fazla hücre oluşur.

Üçüncü gün embriyoda genellikle altı ila sekiz hücre görürüz. Beşinci güne gelindiğinde ise yaklaşık 120–150 hücreden oluşan blastokist yapısı gelişebilir.

Bu süreçte hücrelerin düzenli bölünmesi ve enerji üretiminin sağlıklı olması gerekir.

Soru: Embriyonun genetik yapısı sağlıklı olsa bile gelişimi neden durabilir?

Cevap: Embriyonun yalnızca kromozomlarının sağlıklı olması yeterli değildir.

Yumurta hücresindeki mitokondrilerin, ribozomların, diğer hücresel yapıların ve enerji metabolizmasının da sağlıklı çalışması gerekir.

Çünkü hücre bölünmesi çok yüksek enerji gerektiren bir süreçtir.

Yumurta veya sperm kalitesinde sorun bulunması, embriyonun genetik yapısı sağlıklı olsa bile gelişimin durmasına neden olabilir.

Soru: Günlük hayatımızda kullandığımız plastikler yumurta ve sperm kalitesini etkileyebilir mi?

Cevap: Artık tüp bebek tedavilerinde çok daha ayrıntılı konuları değerlendiriyoruz. Yıllardır sigaranın bırakılması gerektiğini söylüyoruz. Önümüzdeki yıllarda plastik kullanımını azaltmanın da tedavi öncesi önerilerimiz arasında daha fazla yer alacağını düşünüyorum.

Özellikle plastik şişelerde uzun süre bekleyen, güneşe maruz kalan sularda plastik parçacıklarının suya karışması söz konusu olabilir. BPA içermediği belirtilen plastiklere karşı da dikkatli olmak gerektiğini düşünüyorum.

Tüp bebek tedavisine hazırlanan çiftlerin plastik kullanımını mümkün olduğunca azaltmalarını öneriyorum. Özellikle tedavi öncesindeki aylarda bu konuya daha fazla dikkat edilmesi gerektiği kanaatindeyim.

Uzun süre gebelik oluşmaması ve tekrarlayan kimyasal gebelikler

Soru: Yedi yıldır doktora gidiyorum ancak hamile kalamıyorum. İlaç mı kullanmalıyım, yoksa stres yapmadığımda kendiliğinden hamile kalabilir miyim?

Cevap: Yedi yıl oldukça uzun bir süre. Bu süre içerisinde mutlaka stresli olmadığınız dönemler de olmuştur. Gebelik yalnızca stres yapmamakla oluşacak olsaydı bu süre içerisinde gerçekleşebilirdi.

Öncelikle eşinizle birlikte ayrıntılı değerlendirilmeniz gerekiyor. Yedi yıldır gebeliğin neden oluşmadığını araştırmalıyız.

Daha önce hangi tetkiklerin yapıldığını, hangi tedavilerin uygulandığını ve sonuçlarını incelemeliyiz. Sorunları belirledikten sonra bunlara yönelik tedavileri planlayabiliriz.

Bazı durumlarda sorunlar giderildikten sonra doğal yolla gebelik şansı artabilir. Bazı durumlarda ise tüp bebek tedavisi gerekebilir.

Önemli olan daha fazla zaman kaybetmeden gebeliğin neden oluşmadığını belirlemek ve buna uygun bir yol izlemektir.

Soru: Daha önce doğal yolla çocuk sahibi oldum. Ancak son yedi yıldır yeniden hamile kalamıyorum. Sonradan bir sorun gelişmiş olabilir mi?

Cevap: Evet, olabilir. Daha önce doğal yolla gebelik oluşmuş olması, sonraki yıllarda herhangi bir sorun gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Rahim içerisinde sonradan problemler ortaya çıkabilir. Gebeliği engelleyen farklı nedenler gelişebilir.

Bu nedenle daha önce çocuk sahibi olmuş olsanız bile uzun süredir yeniden gebelik oluşmuyorsa hem kadının hem erkeğin değerlendirilmesi gerekir.

Soru: Üç kez tüp bebek denedim. İki denemem kimyasal gebelikle sonuçlandı. Genetik bir problem olabilir mi?

Cevap: Evet, genetik bir problem olabilir. Ancak yalnızca genetik nedenlere odaklanmamak gerekir.

Hem sperm hem de yumurta kalitesini değerlendirmeliyiz. Biyokimyasal gebelik yaşanması, embriyonun tutunmaya çalıştığını ancak gelişimini sürdüremediğini gösterir.

Bunun nedeni spermle ilgili bir problem, yumurta kalitesindeki bir sorun veya embriyonun genetik yapısındaki bir anormallik olabilir.

Sizi ve eşinizi birlikte değerlendirdiğimizde bu sonuçların hangi nedenlerle ortaya çıkmış olabileceğini araştırabiliriz.

Üç kez tedavi görmüş olmanız nedeniyle yeni bir denemeye başlamadan önce bu sorunların araştırılmasını öneriyorum. Burada önemli olan daha fazla zaman kaybetmemektir.

Tiroit sorunları ve rahim iç tabakasının kalınlaşmaması

Soru: İki yıldır tüp bebek tedavisi görüyorum. Transfer sürecine kadar TSH değerim normaldi. Ancak transfer hazırlığında 6,73’e yükseldi. Bunun nedeni ne olabilir?

Cevap: Transfer hazırlığında östrojen içeren ilaçlar kullanıyorsanız TSH değerinizin yükselmesi bu ilaçlarla ilişkili olabilir.

Östrojen içeren ilaçların kullanıldığı dönemde tiroit hormon düzeyleri değişebilir ve TSH yükselebilir.

Eğer tiroit ilacı kullanıyorsanız dozunun artırılması gerekebilir. Kullanmıyorsanız tiroit tedavisine başlanması gündeme gelebilir.

Ben östrojen tedavisine başladığım hastalarda TSH düzeyini mutlaka kontrol ediyorum.

Gebelik öncesinde ve gebelik sırasında TSH değerinin 2,5’in altında olmasını istiyoruz. Bu nedenle tiroit değerlerinin yakın takip edilmesi ve gerekli ilaç düzenlemelerinin yapılması önemlidir.

Bu durum geçici olabilir. Ancak gebelik süresince tiroit fonksiyonlarının takip edilmesi gerekir.

Soru: Rahim duvarım ince olduğu için embriyo transferi yapılamıyor. İlaç kullanmama rağmen kalınlaşmıyor. 44 yaşındayım ve daha önce üç kez kürtaj oldum. Ne yapılabilir?

Cevap: Kürtaj işlemlerinden sonra karşılaşmak istemediğimiz sorunlardan biri rahim içerisinde yapışıklık oluşmasıdır.

Bu yapışıklıklar endometriyum tabakasının yeterince kalınlaşmasını engelleyebilir.

Öncelikle histeroskopi ile rahim içerisinin değerlendirilmesi gerekir. Yapışıklık varsa bunların açılması önemlidir.

Ardından endometriyum tabakasının yenilenmesini ve canlanmasını sağlamak amacıyla bazı uygulamalar yapabiliyoruz.

Sonrasında ilaç tedavileriyle belirli bir süre takip ederek rahim iç tabakasının kalınlaşmasını sağlamaya çalışıyoruz.

Bu şekilde endometriyumun 7 milimetreye, hatta daha yüksek değerlere ulaşabileceğini düşünüyorum.

Öncelikle sorunun nedenini belirlemek ve buna yönelik tedavi uygulamak gerekiyor.

Soru: İki kez embriyo transferi yaptırdım ancak tutunma olmadı. TSH değerim 2,41. Rahim dışında miyomum var ve rahim içerisinde iltihaplanma oluyor. Histeroskopi ile bu sorunlar görülebilir mi?

Cevap: Evet, histeroskopi ile rahim içerisini değerlendirmekte fayda var.

Rahim içerisinde gerçekten iltihabi bir görünüm varsa buna yönelik tedavi planlanabilir. Böyle bir durumda 14 gün süren antibiyotik tedavisi uygulayabiliyoruz.

Ancak öncelikle iltihabın varlığını ortaya koymak gerekir. Gereksiz yere antibiyotik kullanılmasını istemeyiz.

Miyom açısından ise bulunduğu yer ve büyüklüğü önemlidir. Miyomun endometriyuma ne kadar yakın olduğu, rahim duvarını ne ölçüde etkilediği değerlendirilmelidir.

Her miyomun alınması gerektiğini düşünmüyoruz. Ancak embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebilecek bir miyom varsa çıkarılmasını önerebiliriz.

Bu nedenle önce ayrıntılı muayene, ardından gerekli görülürse histeroskopi ile rahim içinin değerlendirilmesi ve tespit edilen soruna yönelik tedavi uygulanması gerekir.

Mikro-TESE ile elde edilen sperm ve embriyo kalitesi

Soru: Mikro-TESE yöntemiyle elde edilen spermlerden oluşan embriyoların tutunma olasılığı daha mı düşüktür?

Cevap: Mikro-TESE ile sperm elde edilmesi, erkekte ciddi bir sperm sorunu bulunduğunu gösterir.

Normalde menide sperm bulunmayan bir erkekte mikro-TESE ile sperm elde etmiş olmamız, spermle ilgili temel sorunun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Bu yöntemle elde edilen spermlerle oluşan embriyoların gelişimi daha olumsuz olabilir veya bu embriyoların gebelik oluşturma oranları daha düşük olabilir.

Ancak elimizde bulunan sperm bu olduğu için tedaviyi onunla gerçekleştirmemiz gerekir.

Bu nedenle sperm dışındaki bütün koşulları mümkün olduğunca iyi hale getirmeye çalışıyoruz. Yumurta kalitesi, rahim ortamı ve tedaviye hazırlık bu noktada daha da önem kazanıyor.

İyi kalite embriyo neden tutunmaz?

Soru: 35 yaşındayım, 13 yıldır çocuk sahibi olmaya çalışıyorum. İki embriyo transferim oldu. Doktorum embriyo kalitesinin ve rahmimin çok iyi olduğunu söyledi. Ancak gebelik testim negatif çıktı. Bundan sonra ne yapmalıyım?

Cevap: Öncelikle embriyo kalitesinin ne anlama geldiğini doğru değerlendirmek gerekiyor.

Embriyoya mikroskop altında baktığımızda belirli özelliklerine göre kalite sınıflaması yapıyoruz.

Üçüncü gün embriyosunda hücre sayısına, hücrelerin birbirine yakın büyüklükte olup olmadığına ve fragmantasyon dediğimiz hücresel parçalanmaların bulunup bulunmadığına bakıyoruz.

Beşinci gün embriyosunda ise blastokistin büyüklüğünü, içerisindeki sıvı boşluğunu, bebeği oluşturacak iç hücre kitlesini ve plasentayı oluşturacak hücrelerin yapısını değerlendiriyoruz.

Bu özelliklere göre embriyoları sınıflandırıyoruz.

Ancak mikroskop altında iyi görünen her embriyo mutlaka tutunacak diye bir kural yoktur.

Bazen düşük kalite olarak sınıflandırılan bir embriyodan sağlıklı bir çocuk doğabilirken, çok iyi kalite olarak değerlendirilen bir embriyonun transferi negatif sonuçlanabilir.

Çünkü embriyonun dış görünüşü her şeyi göstermez.

Embriyonun kromozom yapısı, onu oluşturan yumurtanın ve spermin sağlığı, kadının ve erkeğin genel sağlık durumu da önemlidir.

Bu nedenle iki iyi kalite embriyo transfer edilmiş olmasına rağmen gebelik oluşmadıysa yalnızca embriyonun görüntüsüne bakmak yeterli değildir. Hem kadını hem erkeği yeniden değerlendirmek gerekir.

Soru: Embriyonun mikroskop altında iyi kalite olarak değerlendirilmesi, genetik açıdan da sağlıklı olduğu anlamına gelir mi?

Cevap: Hayır. Morfolojik kalite, embriyonun mikroskop altında görülen yapısal özelliklerine göre yapılan değerlendirmedir.

Ancak embriyonun kromozomlarının sağlıklı olup olmadığını yalnızca dış görünüşüne bakarak söyleyemeyiz.

İyi kalite olarak sınıflandırılmış bir embriyoda da kromozomal sorunlar bulunabilir.

Bu nedenle embriyonun görünümü kadar genetik yapısı ve onu oluşturan yumurta ile spermin özellikleri de önemlidir.

Soru: Tüp bebek tedavisine başlamadan önce kadın ve erkek nasıl hazırlanmalıdır?

Cevap: Tüp bebek tedavisine başlamadan önce hem kadının hem erkeğin hazırlanmasını önemli buluyorum.

Sigaranın bırakılması, fazla kiloların verilmesi, sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, yeterli su tüketimi ve plastik kullanımının azaltılması üzerinde durduğumuz konulardır.

Ayrıca gerekli vitaminlerin kullanılması, tiroit fonksiyonlarının ve B12 vitamini düzeyinin değerlendirilmesi gerekir.

Bu hazırlıkların en az üç ay boyunca sürdürülmesini öneriyorum.

Çünkü sperm ve yumurta gelişimi belirli bir zaman gerektirir. Tedaviden önceki üç aylık dönemde yapılan olumlu yaşam tarzı değişikliklerinin daha kaliteli yumurta ve sperm elde edilmesine katkı sağlayabileceğini düşünüyorum.

Soru: Embriyonun kromozomları sağlıklıysa gebelik şansı ne kadar yükselir?

Cevap: Kadını ve erkeği ayrıntılı değerlendirdiğimiz, tedavi öncesi hazırlıkları yaptığımız ve oluşan embriyoda kromozom testiyle sağlıklı olduğunu gördüğümüz ideal koşullarda gebelik oluşma ihtimalinin %80’e ulaşabildiğini ifade ediyorum.

Oluşan gebeliğin sağlıklı bir çocuk doğumuyla sonuçlanma olasılığını ise bu koşullarda %95 olarak değerlendiriyorum.

Buna karşılık bütün bu hazırlıkların yapılmadığı koşullarda iki embriyo ile gebelik testi pozitifliği olasılığını yaklaşık %55, sağlıklı çocuk doğumuyla sonuçlanma olasılığını ise %40–45 olarak ifade ediyorum.

Bu nedenle her oluşan embriyoyu sırayla transfer ederek deneme yanılma yöntemiyle ilerlemek yerine, tedavi öncesi değerlendirme ve hazırlıkların yapılmasını daha doğru buluyorum.

Tekrarlayan kimyasal gebelikler ve bebek kaybı sonrası tedavi

Soru: 11 yıllık evliyim. Dört tüp bebek tedavisi gördüm, üçü kimyasal gebelikle sonuçlandı. Bir bebeğim doğdu ancak hipoplastik kalp sendromu nedeniyle iki aylıkken kaybettik. Eşimle 28 ve 33 yaşlarındayız. Yeniden tüp bebek tedavisi yaptırmak istiyoruz. Nasıl ilerlemeliyiz?

Cevap: Öncelikle yaşadığınız kayıp nedeniyle çok üzgünüm.

Böyle bir durumda ilk araştırmamız gereken konu, bebeğinizde görülen kalp hastalığının genetik bir yatkınlıkla ilişkili olup olmadığıdır.

Bu tür kalp sorunları çoğu zaman yapısal olabilir ve mutlaka genetik bir nedene dayanmayabilir.

Ancak yine de hem sizin hem eşinizin genetik açıdan değerlendirilmesini isterim.

Bir tıbbi genetik uzmanıyla görüşerek gerekli testlerin yapılması uygun olacaktır.

Kaybettiğiniz bebeğinize genetik test yapılıp yapılmadığını, herhangi bir genetik sorun saptanıp saptanmadığını ve sonraki gebelikler için size özel bir uyarıda bulunulup bulunulmadığını öğrenmek isterim.

Ayrıca ailede akraba evliliği veya eşlik eden başka bulguların bulunup bulunmadığını da değerlendirmek gerekir.

Bu araştırmalardan sonra hem kadının hem erkeğin tedaviye hazırlanması ve elde edilen embriyoların genetik açıdan değerlendirilmesi üzerinde durulabilir.

Yaşadığınız kayıplar nedeniyle yeni tedaviye başlamadan önce kapsamlı bir hazırlık yapılmasını önemli buluyorum.

Soru: Hipoplastik kalp sendromu genetik testlerle tespit edilebilir mi?

Cevap: Bu durumun çoğunlukla yapısal olduğunu düşünüyorum. Ancak bazı hastalarda eşlik eden farklı bulgular bulunabilir.

Bu bulgular bir sendromun parçası olabilir ve bazı sendromlar genetik bozukluklarla ilişkili olabilir.

Dolayısıyla yalnızca kalp hastalığının adına bakarak kesin bir değerlendirme yapmak doğru olmaz.

Bebeğin diğer bulgularını, aile öyküsünü ve daha önce yapılmış testleri birlikte değerlendirmek gerekir. Bu nedenle tıbbi genetik uzmanıyla görüşülmesini öneriyorum.

Düşük yumurta rezervi ve ikinci çocuk isteği

Soru: 29 yaşındayım, 11 yaşında bir çocuğum var. On yıldır yeniden hamile kalamıyorum. Tüplerim açık, adetlerim düzenli. AMH değerim 0,429. İlaçla yumurta geliştirdim ancak çatlama olmadı. Ne yapmalıyım?

Cevap: Verdiğiniz değerlere baktığımızda durumunuzun tamamen olumsuz olduğunu düşünmüyorum. Yumurta gelişiminiz var.

Ancak yalnızca yumurta gelişimine bakarak karar vermemeliyiz. Diğer koşulların da uygun olup olmadığını değerlendirmemiz gerekiyor.

Özellikle eşinizin sperm testi sonuçlarını görmek isterim. Sizin daha önce yapılmış tahlillerinizle birlikte bunları incelemeliyiz.

Doğal yolla gebelik şansınızın olabileceğini düşünüyorum. Ancak öncelikle sizi gebeliğe hazırlamak gerekiyor.

Her hastada hemen tüp bebek tedavisine başlamak doğru yaklaşım değildir.

Önce sorunu belirlemeli, gerekiyorsa ön tedavileri uygulamalı ve sonrasında doğal gebelik veya tüp bebek seçeneklerini değerlendirmeliyiz.

Altıncı gün embriyosu ve biyokimyasal gebelik

Soru: 30 yaşındayım. Altıncı gün 6AA kalite embriyom transfer edildi. Beta HCG değerim önce 150, sonra 172 oldu. Son testte 111’e düştü. Kanamam yok ancak düşük olduğu söylendi. İlaçlarımı bıraktım. Embriyom çok iyi kalite olmasına rağmen neden böyle oldu?

Cevap: Yaşadığınız durum biyokimyasal gebelik olarak değerlendiriliyor.

Gebelik testiniz önce yükselmiş ancak gebelik kesesi görülmeden düşüşe geçmiş.

Altıncı gün 6AA embriyonuz morfolojik açıdan iyi kalite olarak değerlendirilen bir embriyo. Yaşınız da genç olduğu için gebelik beklentimiz yüksek olabilir.

Ancak iyi kalite embriyo transfer edilmesi, gebeliğin mutlaka devam edeceği anlamına gelmez.

Bu sonucun yumurtayla, spermle, embriyonun genetik yapısıyla veya kadının genel sağlık durumuyla ilgili nedenleri olabilir.

Öncelikle bu biyokimyasal gebeliğin neden yaşandığını araştırmamız gerekiyor.

Size daha önce herhangi bir sorununuz olmadığı söylenmiş olabilir. Ancak yaşanan bu sonuç nedeniyle yeniden değerlendirme yapılmasını uygun buluyorum.

Yaşınızın genç olması, yumurta ve sperm bulunması olumlu özelliklerdir.

Bu nedenle araştırmalar sonucunda belirlenen sorunlara yönelik tedaviler uygulandıktan sonra doğal yolla gebelik veya yeniden tüp bebek tedavisi seçenekleri değerlendirilebilir.

İleri yaş, embriyo genetiği ve pıhtılaşma sorunları

Soru: 40 yaşındayım ve dokuz yıldır gebelik oluşmadı. Tüp bebek tedavisinde embriyoya genetik test yapılması gerekli mi? Ayrıca bacağımda pıhtı var. Bu durum tüp bebek tedavisine engel olur mu?

Cevap: Özellikle 40 yaşında embriyolara genetik test yapılmasını mantıklı buluyorum. Çünkü yaş ilerledikçe embriyolarda kromozomal sorunların görülme olasılığı artıyor. Bu nedenle oluşan embriyoların tutunmama ihtimali, tutunma ihtimalinden daha yüksek olabiliyor.

Embriyolara genetik test yaparak tutunma olasılığı daha yüksek olan embriyoyu belirleyebilir ve transfer için seçebiliriz.

Bacakta pıhtı bulunması, derin ven trombozu veya varis gibi sorunlar tüp bebek tedavisine doğrudan engel değildir. Ancak bu hastalarda bazı önlemler almamız gerekir.

Tedavinin belirli dönemlerinde kan sulandırıcı ilaç kullanılması veya varis çorabı giyilmesi gerekebilir. Bunlar hastanın hayati risklerini azaltmak amacıyla uyguladığımız önlemlerdir.

Önemli olan pıhtılaşma sorununun bilinmesi ve tedavi sürecinin buna uygun şekilde planlanmasıdır.

Beta HCG değerleri ve embriyonun tutunması

Soru: İlk tüp bebek denememde beta HCG değerim 0,6 çıktı. Doktorum embriyonun tutunduğunu ancak sonradan bıraktığını söyledi. Daha önce yaptırdığım gebelik testlerinde de benzer sonuçlar almıştım. Bu değer embriyonun tutunmaya çalıştığını gösterir mi?

Cevap: Beta HCG değerinin 5’in altında olması gebelik testinin negatif olduğu anlamına gelir.

Dolayısıyla 0,6 değerini gördüğümüzde embriyonun tutunup sonradan gelişimini durdurduğunu kesin olarak söyleyemeyiz.

Belki beta HCG değeri önce 20’ye yükselmiş, ardından 10’a ve daha sonra sıfıra düşmüş olabilir. Biz testi yaptığımızda 0,6 değerini görmüş olabiliriz.

Ancak beta HCG hiç yükselmemiş de olabilir. Bunu kesin olarak bilemeyiz.

Transferden sonra her iki günde bir gebelik testi yaparak bu süreci takip etmiyoruz. Amacımız transferden yaklaşık 12 gün sonra yaptığımız testte pozitif sonuç almaktır.

Embriyo ilk günlerde tutunmaya çalışmış ancak gelişimini sürdürememiş olabilir.

Burada asıl önemli olan, gebeliğin neden oluşmadığını araştırmaktır. Negatif sonucu yalnızca kader veya kısmet olarak değerlendirmek yerine, buna yol açabilecek nedenleri belirlemeye çalışmalıyız.

Sorunları tespit edip gerekli tedavileri uyguladığımızda sonraki denemelerde farklı sonuçlar elde edebiliriz.

Düşük sonrası uzun süren kanama

Soru: Rahim ameliyatından bir yıl sonra hamile kaldım ancak dört haftalıkken düşük yaptım. Yaklaşık bir aydır kanamam devam ediyor. Bu normal mi?

Cevap: Düşük sonrasında kanamanın bir aydır devam etmesi normal kabul edeceğimiz bir durum değildir.

Mutlaka ultrasonla değerlendirme yapılması gerekir. Gerekli görülürse histeroskopi ile rahim içerisini incelemek de uygun olabilir.

Rahim içerisinde gebeliğe ait doku kalmış olabilir veya kanamanın başka bir nedeni bulunabilir.

Öncelikle bu kanamanın neden devam ettiğini belirlemeliyiz. Bunun için ayrıntılı bir jinekolojik muayene yapılması gerekiyor.

Tekrarlayan başarısız transferler ve genetik inceleme

Soru: 42 yaşındayım. İki kez beşinci gün embriyosu transfer edildi ancak hiç gebelik oluşmadı. Histeroskopi yapıldı, poliplerim alındı, çikolata kistim baskılandı ve bağışıklık testlerim yapıldı. Buna rağmen embriyolar neden tutunmadı?

Cevap: Yapılan işlemler önemli ancak yalnızca bunların yapılmış olması bütün olası nedenlerin araştırıldığı anlamına gelmez.

Başka sorunlar da bulunabilir. Bu nedenle hem eşinizin sperm değerlerini hem de sizin bütün kan tahlillerinizi ayrıntılı değerlendirmek gerekir.

Ayrıca 42 yaşında olduğunuz için embriyolardaki genetik sorunların da başarısız transferlerde rol oynayabileceğini biliyoruz.

Bu nedenle embriyolara genetik test yapılması seçeneğini değerlendirebiliriz.

Genetik test yaptırmak zorunda değilsiniz. Ancak iki kez transfer yapılmış ve sonuç alınamamış. Üçüncü kez aynı sonucu yaşamak istemiyorsanız genetik açıdan değerlendirilmiş embriyolar arasından seçim yapma seçeneğini konuşabiliriz.

Burada önemli olan, sizinle birlikte karar vermek ve yeni tedaviyi önceki sonuçlara göre planlamaktır.

Düşük vücut ağırlığı ve ince rahim duvarı

Soru: 29 yaşındayım, 170 santimetre boyunda ve 48 kiloyum. Vücut kitle indeksim düşük. Rahim duvarım da ince. Bu nedenle embriyo tutunmuyor olabilir mi? İlaç tedavisiyle hamile kalabilir miyim?

Cevap: Düşük vücut ağırlığının tek başına rahim iç tabakasının ince olmasına neden olduğunu düşünmüyorum.

Rahim duvarının yeterince kalınlaşmamasının başka bir nedeni olabilir. Bunu araştırmak gerekiyor.

Histeroskopi ile rahim içerisini değerlendirmek faydalı olabilir. Rahim iç tabakasının neden ince kaldığını belirledikten sonra buna yönelik tedaviler uygulayabiliyoruz.

Zayıf olmak da tek başına gebeliğe engel değildir.

Burada önemli olan sağlıklı beslenip beslenmediğiniz, yeterli protein, vitamin ve diğer besin öğelerini alıp almadığınızdır.

Gerekli değerlendirmeler yapıldıktan sonra ilaç tedavileriyle gebelik elde edilmesi mümkün olabilir.

İleri yaşta miyomlar ve rahmin korunması

Soru: 45 yaşındayım ve beş kez tüp bebek denedim. Bir kez daha denemek istiyorum. Ancak miyomlarım var ve rahmimin alınması gerektiği söylendi. Rahmimi aldırmak istemiyorum. Başka bir seçenek olabilir mi?

Cevap: Öncelikle miyomların size nasıl bir zarar verdiğini değerlendirmemiz gerekiyor.

Miyomların büyüklüğü, yerleşimi, kanamaya neden olup olmadığı ve rahmin yapısını ne ölçüde etkilediği önemlidir.

Eğer ciddi kanamalara veya başka önemli sağlık sorunlarına yol açmıyorsa yeniden tüp bebek tedavisi denenmesi değerlendirilebilir.

Önceliğimiz embriyo oluşturmak olabilir. Daha sonra rahmi transfer için hazırlarken miyomların çıkarılması gündeme gelebilir.

Miyom ameliyatı yapılması mutlaka rahmin alınacağı anlamına gelmez.

Çok sayıda miyomu çıkardığımız, rahmini koruduğumuz ve sonrasında embriyo transferiyle gebelik elde ettiğimiz hastalarımız oldu.

Bu nedenle doğrudan rahmin alınması gerektiğini düşünmeden önce miyomların durumunu ayrıntılı değerlendirmek gerekir.

Embriyo transferinden sonra ağrı ve lekelenme

Soru: Beşinci gün embriyosu transfer edildi. Transferden beş gün sonra sırtımda ağrı başladı. Bu durum normal mi? Embriyonun tutunduğunu gösterir mi?

Cevap: Embriyo transferinden sonra sırt ağrısı, bel ağrısı, kasık ağrısı veya lekelenme görülebilir.

Ancak bunların hiçbiri embriyonun tutunduğunu ya da tutunmadığını gösteren kesin bir belirti değildir.

Ağrı olması embriyonun tutunduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde ağrı olmaması da tutunmadığını göstermez.

Kahverengi veya kırmızı lekelenmeler olabilir. Hiçbir belirti yaşamadan da gebelik oluşabilir.

Bu nedenle transferden sonraki belirtilere bakarak gebelik sonucunu tahmin etmeye çalışmamak gerekir.

Önerimiz, transferden sonra yaklaşık 10–12 gün bekleyerek gebelik testini yaptırmanızdır.

Düşük yumurta rezervi ve ikinci çocuk isteği

Soru: 42 yaşındayım, üç yaşında bir oğlum var. İkinci çocuğumu istiyorum. Sağ yumurtalığımda dört, sol yumurtalığımda iki folikül var. AMH değerim 0,02. Doğal yolla hamile kalabilir miyim?

Cevap: Doğal yolla gebelik şansınız elbette var. Ancak 30 yaşındaki bir kadına göre bu şansınız azalmış durumda.

Örneğin 30 yaşında aylık gebelik olasılığını yaklaşık %15 olarak değerlendirirken, 42 yaşında bu oranı yaklaşık %3–5 olarak ifade edebiliriz.

Bu nedenle daha fazla zaman kaybetmeden gebelik planınızı değerlendirmenizi öneriyorum.

Tüp bebek tedavisiyle yumurtaları topluyor, spermle laboratuvar ortamında döllenmelerini sağlıyor ve gelişen embriyoyu rahme transfer ediyoruz. Böylece gebelik şansını artırmayı hedefliyoruz.

42 yaşında birkaç yıl daha doğal yolla gebelik beklemek önemli bir zaman kaybına neden olabilir.

Üç yıl sonra 45 yaşına geldiğinizde gebelik elde etmek bugünkünden daha zor olabilir.

Bu nedenle ikinci çocuk sahibi olmayı gerçekten istiyorsanız gerekli değerlendirmeleri geciktirmeden yaptırmanız önemlidir.

Başarısız tedavi sonrası yeniden başlamak

Soru: Aylarca tedaviye hazırlandım. TSH değerime, D vitaminime ve önerilen bütün konulara dikkat ettim. TSH değerim şu anda 1,83. Ancak sonuç alamadım. Bundan sonra nereden başlamalıyım?

Cevap: Öncelikle şimdiye kadar yapılanları birlikte değerlendirmemiz gerekiyor.

Tedaviye hazırlanmış olmanız ve önerilere dikkat etmeniz önemli. Ancak sonuç alınamadığında sonraki aşamada ne yapılacağını belirlemek için bütün tedavi geçmişinizi incelemeliyiz.

Hangi işlemlerin yapıldığını, hangi sonuçların alındığını ve bundan sonra nelerin değiştirilmesi gerektiğini konuşmalıyız.

Bu süreçte doğru bir yol haritasına ve sizi yönlendirecek bir uzmana ihtiyacınız var.

Tedavinin her aşamasında ne yapacağımızı birlikte planlamak ve belirlediğimiz adımları takip etmek gerekiyor.

Böbrek yetmezliği ve tüp bebek tedavisi

Soru: Böbrek yetmezliği hastasıyım. Tüp bebek tedavisi yaptırabilir miyim?

Cevap: Böbrek yetmezliği bulunan hastalarda öncelikle hastayı takip eden nefroloji uzmanının değerlendirmesini istiyoruz.

Nefroloji uzmanından tüp bebek tedavisine engel bir durum bulunmadığını belirten yazılı bir görüş alınması gerekiyor.

Bu değerlendirme sonucunda tedaviye engel bir durum olmadığı belirtilirse tüp bebek tedavisine başlayabiliyoruz.

Tüp bebek tedavisinde yaş sınırı

Soru: Kadınlara kaç yaşına kadar tüp bebek tedavisi yapılabilir?

Cevap: Teknik olarak kadının yumurtası bulunduğu sürece tüp bebek tedavisi yapılabilir.

Ancak yaş ilerledikçe sağlıklı bir çocuk sahibi olma olasılığı azalıyor. Özellikle 45 yaşından sonra bu olasılığın oldukça düştüğünü biliyoruz.

Bu nedenle çocuk sahibi olmayı planlayan kadınların zamanı iyi değerlendirmelerini öneriyorum.

Gebelik planlarını ileri yaşlara bırakacak kadınlarda yumurta dondurma seçeneğini gündeme getiriyoruz.

Çünkü yaş ilerledikçe yumurta sayısı ve kalitesi açısından geri döndürülemeyen kayıplar yaşanabiliyor.

Genç yaşta yumurta dondurmak, ilerleyen yıllarda gebelik planlandığında kullanılabilecek bir seçenek oluşturuyor.

Rahim duvarı ince olmasına rağmen gebelik oluşabilir mi?

Soru: Rahim iç tabakam kalınlaşmıyor. Histeroskopide yapışıklık görülmedi. Çizik işlemi yapıldı, östrojen içeren ilaçlar kullandım. Beş kez embriyo transferi oldum ancak gebelik oluşmadı. Rahim duvarım ince olduğu için mi embriyolar tutunmuyor?

Cevap: Rahim iç tabakasının ince olması önemli bir konu ancak bütün başarısız transferleri yalnızca buna bağlamak doğru değildir.

Örneğin endometriyum kalınlığı 5 milimetre olan hastalarda da sağlıklı gebelikler elde ettiğimiz oldu.

Elbette 5 milimetrelik endometriyum ince kabul edilir. Ancak embriyo sağlıklıysa ve diğer koşullar uygunsa gebelik oluşabilir.

Bu nedenle yalnızca rahim iç tabakasının kalınlığına odaklanmak yerine değerlendirmeyi genişletmemiz gerekiyor.

Belki de rahim iç tabakanız 10 milimetre olsaydı bile aynı negatif sonuçları yaşayacaktınız.

Önemli olan diğer olası nedenleri de araştırmak.

Önceki transferlerde farklı neler yapılabilirdi? Embriyoların özellikleri nasıldı? Sperm ve yumurta açısından başka sorunlar olabilir mi?

Bu soruların cevaplarını araştırmak gerekiyor.

Bazen bütün dikkatimizi tek bir soruna yönelttiğimizde başka önemli nedenleri gözden kaçırabiliyoruz.

Mozaik embriyo transferi ve gebelik takibi

Soru: %75 mozaik olduğu belirtilen embriyomun tutunma olasılığı %10 denildi. Ancak transferden sonra gebelik oluştu. On ikinci gün beta HCG değerim 600 çıktı ve bebeğin kalp atışını gördük. Yedinci haftada gelişiminin beş-altı gün geriden geldiği söylendi. Bu normal mi?

Cevap: %75 mozaik olarak değerlendirilen bir embriyodan gebelik oluşması oldukça sıra dışı bir durum.

Gebeliğin sağlıklı şekilde devam etmesini diliyorum.

Ancak burada özellikle dikkat edilmesi gereken konu bebeğin kromozomal yapısının değerlendirilmesidir.

Bu nedenle perinatoloji uzmanı tarafından takip edilmenizi öneriyorum.

Gebelikte CVS veya amniyosentez gibi prenatal tanı yöntemleriyle bebeğin kromozomlarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Çünkü mozaik embriyo transferi sonrasında gebelik oluştuğunda, bebekte kromozomal bir sorun bulunup bulunmadığının araştırılması önemlidir.

Bu nedenle perinatoloji uzmanıyla görüşerek uygun tanı yönteminin belirlenmesini öneriyorum.

46 yaşında tekrarlayan başarısız tedaviler

Soru: Üç kez aşılama, üç kez tüp bebek tedavisi gördüm. Bir kimyasal gebelik yaşadım. Eksozom uygulaması yapıldı. AMH değerim 0,552. İki ay sonra 46 yaşında olacağım. Eşimde sperm hareketsizliği var. Hâlâ çocuk sahibi olma umudum var mı?

Cevap: Öncelikle oldukça fazla tedavi denemesi yaşamışsınız.

Üç aşılama, üç tüp bebek tedavisi ve eksozom uygulaması yapılmış. Bu nedenle bundan sonra nasıl ilerleyeceğimizi çok dikkatli değerlendirmemiz gerekiyor.

Yumurtanızın bulunması önemli. Ancak yaşınız, daha önceki tedavi sonuçlarınız ve eşinizdeki sperm hareketsizliği birlikte ele alınmalı.

Eksozom uygulamasının neden yapıldığını da değerlendirmek isterim.

Hâlâ umut var mı sorunuza evet, var diyorum. Ancak sizin durumunuzda yeni bir tedaviye başlamadan önce bütün geçmişinizi ayrıntılı konuşmak ve sonraki adımları dikkatle planlamak gerekiyor.

Vermiş olduğu değerli bilgiler için Op.Dr.Aziz İhsan Tavuz’a teşekkür ederiz.
************************