ÇİDER FAALIYETLERI

Embriyolar Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar. Emb.Turan Aksoy

Embriyolar Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar Emb. Turan Aksoy Soru: Embriyo kalitesi yalnızca kadına mı bağlıdır? Cevap: Embriyo kalitesinin yalnızca kadına bağlı olduğunu söylemek doğru değildir. Embriyoyu oluşturan faktörlerden biri yumurta, diğeri spermdir. Ayrıca embriyonun...

yonetimİçerik yazarı

17 Ekim 2026 18 dk okuma

f X

Embriyolar Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar

Emb. Turan Aksoy

Soru: Embriyo kalitesi yalnızca kadına mı bağlıdır?

Cevap: Embriyo kalitesinin yalnızca kadına bağlı olduğunu söylemek doğru değildir. Embriyoyu oluşturan faktörlerden biri yumurta, diğeri spermdir. Ayrıca embriyonun gelişimini sürdüreceği laboratuvar koşullarının ve kültür ortamlarının da uygun olması gerekir. Bu üç faktör birlikte embriyo kalitesini etkiler.

Yumurta kalitesinin iyi olması ve kadın yaşının genç olması süreci kolaylaştırır. Yumurta önemli bir faktör olmakla birlikte sperm, laboratuvar koşulları ve kültür ortamları da göz ardı edilmemelidir.

Soru: Çok sayıda yumurta elde edilmesi, çok sayıda kaliteli embriyo elde edileceği anlamına mı gelir?

Cevap: Hayır. Çok sayıda yumurta elde edilen hastalarda her zaman çok sayıda kaliteli embriyo gelişmeyebilir. Buna karşılık, iki veya üç yumurta elde edilen bazı hastalarda embriyolar kaliteli biçimde gelişerek blastokist aşamasına ulaşabilir. Yumurta sayısının fazla olması, embriyo sayısının ve kalitesinin mutlaka yüksek olacağı anlamına gelmez.

Soru: İyi görünen her embriyo genetik olarak sağlıklı mıdır?

Cevap: Hayır. Embriyonun dış görünümünün iyi olması, genetik olarak sağlıklı olduğunu göstermez. Bir insanın dış görünümüne bakılarak tansiyon, şeker veya kalp damar hastalığının anlaşılamaması gibi, embriyonun da yalnızca görünümü üzerinden genetik durumu değerlendirilemez.

Genetik test yapılmamış bir embriyo için morfolojik olarak, yani dış görünüm bakımından iyi olduğu söylenebilir. Ancak genetik inceleme yapılmadığında genetik olarak sağlıklı olup olmadığına bakılmış değildir.

Soru: Yüksek kaliteli bir embriyo kesinlikle tutunur mu?

Cevap: Kesinlikle tutunacağını söylemek doğru değildir. Gebelik potansiyelinin yüksek olduğu söylenebilir; ancak gebeliği etkileyen tek unsur embriyo değildir. Rahim ortamı da çok önemlidir.

Soru: Düşük kaliteli embriyodan sağlıklı gebelik oluşmaz mı?

Cevap: Düşük kaliteli embriyodan da sağlıklı gebelik oluşabilir. Bunun birçok örneği bulunmaktadır. İki düşük kaliteli embriyo transferi sonrasında ikiz doğumla sonuçlanan örnekler de vardır.

Soru: Derecelendirmesinde C harfi bulunan embriyolar kullanılmaz mı?

Cevap: Kullanılabilir. Blastokist aşamasına ulaşan her embriyonun tutunma ve gebelik potansiyeli vardır. Derecelendirmesinde C harfi bulunan embriyoların da tutunma potansiyeli bulunur. Bu potansiyel yüksek kaliteli embriyolarla aynı düzeyde olmasa da tamamen yok değildir.

Soru: Embriyo ne kadar hızlı gelişirse o kadar sağlıklı mı olur?

Cevap: Hayır. Embriyonun doğal bir gelişim döngüsü vardır ve belirli zaman aralıklarında belirli gelişim aşamalarına ulaşması beklenir. Döllenmenin 16–19. saatler arasında görülmesi beklenir. İkinci gün, 42–46. saatler arasında iki ila dört hücre görülmesi, ideal olarak dört hücreye ulaşılması beklenir. Üçüncü gün, 66–68. saatlerde altı ila sekiz hücre veya kompaksiyon aşaması; beşinci gün ise blastokist oluşumu beklenir.

İkinci günde yedi veya sekiz hücreye ulaşılması gibi beklenenden hızlı gelişim durumları şüphe uyandırabilir. Böyle bir embriyonun gelişimini sürdürüp sürdürmeyeceği, hangi aşamaya ulaşacağı ve genetik inceleme gerekip gerekmediği değerlendirilebilir. Gelişimin beklenen zaman aralıklarında ilerlemesi tercih edilir.

Soru: Embriyo gelişimi yavaşladığında mutlaka durur mu?

Cevap: Hayır. Hücrenin kendine ait bir tamir mekanizması vardır. Gelişimin yavaşlaması, bu tamir sürecinde hücre büyümesinin ve bölünmesinin gecikmesiyle ilişkili olabilir.

Hücre hatalarını onarır ve bölünmesini tamamlarsa embriyo gelişimine devam edebilir. Hatalarını onaramazsa gelişim yavaşlayarak durabilir ve hücre ölümü meydana gelebilir.

Soru: Üçüncü gün iyi görünen her embriyo blastokist aşamasına ulaşır mı?

Cevap: Hayır. Üçüncü gün iyi görünmesi, embriyonun mutlaka blastokist aşamasına ulaşacağı anlamına gelmez. Üçüncü günden sonra sperm faktörünün etkisi daha belirgin görülür. Spermin iyi olması, iyi seçilmiş olması ve ortam koşullarının uygunluğu gelişimi etkiler. Ancak her embriyo blastokist aşamasına ulaşmayabilir.

Soru: Altıncı gün gelişen embriyodan gebelik oluşmaz mı?

Cevap: Bu ifade yanlıştır. Altıncı gün gelişen embriyolarla yalnızca gebelik elde edilen değil, doğum yapan birçok hasta da bulunmaktadır.

Soru: Beşinci gün aşamasına ulaşamayan embriyolar nasıl değerlendirilir?

Cevap: Gelişimini sürdüremeyen ve beşinci gün aşamasına kadar büyümeyen embriyodan gebelik beklenmez; bu embriyo transfer edilmez ve dondurulmaz.

Ancak embriyonun neden bu aşamaya ulaşamadığının araştırılması gerekir. Laboratuvar koşulları, sperm ve yumurta faktörleri değerlendirilmelidir. Kaç embriyonun gelişimini sürdüremediğine ve üçüncü günden beşinci güne devam etme kararının neden verildiğine de bakılmalıdır.

Soru: Beşinci gün transferi her hasta için en doğru seçenek midir?

Cevap: Hayır. Bazı hastalarda ikinci, üçüncü veya dördüncü gün transferi de yapılabilir. Karar, embriyo sayısına ve hastanın durumuna göre değişir.

Örneğin, daha önce tedavi denemesi bulunmayan, 34 yaşında ve tek embriyosu olan bir hastada embriyoyu beşinci güne kadar takip etmek bir seçenektir. Üçüncü gün dondurup daha sonra transfer etmek de bir seçenek olabilir.

Tek embriyonun beşinci güne kadar takibinde gelişimin durması veya iyi bir embriyo aşamasına ulaşılması olasılıkları hastayla paylaşılmalıdır. Hastalar, embriyo gelişmediğinde daha erken rahme transfer edilseydi gebelik oluşup oluşmayacağını sorabilmektedir. Bu nedenle hekim ve embriyoloji ekibinin bilgileri paylaşması, seçenekleri hastaya açıklaması ve hastanın görüşünü alması önemlidir. Beşinci güne devam etmek de üçüncü gün dondurmak da hastanın durumuna göre değerlendirilebilir.

Soru: Embriyoda parçalanma görülürse transfer yapılmaz mı?

Cevap: Burada çözülme sonrasında canlılığını yeterince koruyamayan bir embriyodan söz ediliyorsa, canlılık oranı yüzde 50–60’ın altındayken transfer önerilmez. Çok düşük de olsa şans bulunabilir; ancak bu değerlendirme hastayla paylaşılır. Geri dönüşün en az yüzde 60’ın üzerinde olması beklenir.

Günümüzde laboratuvarımızda, yumurtalar da dâhil olmak üzere, dondurma ve çözme sonrasında yüksek geri dönüş oranları elde edilmektedir. İyi kalitede embriyo, uygun dondurma medyumları ve deneyimli bir ekiple yüzde 97–98 düzeyinde geri dönüş sağlanabilmektedir. Yaklaşık yüzde 2 kayıp görülebilir. Bu kayıp hücrenin dayanıklılığıyla veya işlemle ilişkili olabilir.

Soru: Dondurma ve çözme tekniklerindeki gelişmeler geri dönüş oranlarını nasıl etkiliyor?

Cevap: Çok hızlı dondurma tekniklerinin ve kullanılan medyumların gelişmesiyle geri dönüş oranları yükselmiştir. Ekibin bu tekniklere uyumu ve deneyimi de önemlidir.

Geçmişte yumurtaların iyi biçimde dondurulup çözülebilmesinin önemli sonuçlar sağlayacağı konuşulurken, zaman içinde medyumların gelişmesi ve deneyimin artmasıyla bu işlemler daha başarılı biçimde uygulanabilir hâle gelmiştir.

Soru: Bir dakikada dondurulan yumurta bir dakikada çözülebilir mi? Embriyolarda da aynı süreler geçerli midir?

Cevap: Yumurtalarda kullanılan çok hızlı teknikle dondurma ve çözme işlemleri bir dakika içinde gerçekleştirilebilmektedir. Embriyolarda da çözme işlemi bir dakika içinde yapılabilmektedir. Ancak embriyoların bir dakikada dondurulmasına henüz geçilmemiştir; bunun üzerinde çalışmalar sürmektedir.

Dondurma işlemi yaklaşık 15 dakika sürebilir. İşlemin öncesinde ise dondurma veya çözme solüsyonlarının hazırlanması ve gereken sıcaklığa ulaşması için yaklaşık 30–40 dakikalık hazırlık gerekebilir. Kullanılan solüsyonun işlemine göre oda sıcaklığına veya 37 dereceye gelmesi gerekir.

Soru: Döllenen her yumurta kaliteli embriyoya dönüşür mü?

Cevap: Hayır. Her embriyo iyi gelişmeyebilir. Yumurtanın döllenmiş olması, mutlaka kaliteli bir embriyoya dönüşeceği anlamına gelmez.

Soru: Embriyolar laboratuvarda uzun süre bekledikçe güçlenir mi?

Cevap: Bu ifade doğru değildir. Gelişimini sürdüren ve blastokist aşamasına ulaşan bir embriyonun gebelik potansiyelinden söz edilebilir. Ancak embriyoların altıncı veya yedinci güne kadar bekletilmesinin onları mutlaka güçlendireceği ya da daha iyi sonuç sağlayacağı söylenemez.

Soru: Dondurulan embriyolar kalitesini mutlaka kaybeder mi?

Cevap: Hayır. Embriyonun dondurulduğu kalitede geri dönmesi beklenir. Örneğin, 4A olarak dondurulan bir embriyonun çözülme sonrasında da aynı kalitede olması beklenir; 4C hâline gelmesi beklenmez. Aynı şekilde, 4C olarak dondurulan bir embriyo da çözülmeyle 4A kalitesine dönüşmez.

Çok nadir kalite kaybı görülebilmekle birlikte, belirtilen yaklaşık yüzde 98’lik geri dönüş oranında embriyonun dondurulduğu hâline dönmesi beklenir.

Soru: Dondurulan embriyolar zamanla yaşlanır mı?

Cevap: Hayır. Dondurulmuş embriyo için zaman durdurulmuş olur. Örneğin, 2010 yılında dondurulan bir embriyo 2020 yılında çözüldüğünde dondurulduğu hâliyle korunmuş olur.

Aynı dönemde oluşturulup dondurulan embriyoların yıllar sonra kullanılmasıyla çocuk sahibi olan hastalar bulunmaktadır. Bir hastamızın üçüncü çocuğu, büyük kardeşi 15 yaşındayken, aynı dönemde dondurulmuş embriyonun transferiyle dünyaya gelmiştir.

Soru: Taze embriyo transferi her zaman daha mı başarılıdır?

Cevap: Her zaman daha başarılı olduğunu söylemek doğru değildir. Rahim transfer için hazırlanmış ve uygun durumdaysa taze embriyo transferiyle de başarı elde edilebilir.

Günümüzde uygulamalarımızda embriyoları dondurup daha sonra transfer etmeyi daha sık tercih ediyoruz. Taze transfer daha az uygulandığından, dondurulmuş embriyo transferlerinin başarısı daha yüksek görünebilmektedir. Transfer öncesinde rahmin hazırlanması da önemlidir.

Soru:PGD yapılan her embriyo genetik olarak sağlıklı mıdır?

Cevap: Hayır. Embriyodan biyopsi alınmış olması, genetik yapısının normal olduğu anlamına gelmez. Genetik incelemeye gönderilen embriyoların sonuçları normal veya anormal gelebilir. Değerlendirme, gelen genetik rapora göre yapılır.

Genetik incelemenin amacı, sağlıksız embriyoların belirlenmesidir. Bu embriyolar transfer edildiğinde gebelik oluşmayabilir veya oluşan gebelik düşükle sonuçlanabilir.

Soru: Genetik sonucu normal olan embriyo kesinlikle tutunur mu?

Cevap: Kesin olarak tutunacağı söylenemez; ancak tutunma potansiyeli yüksektir. Rahim ortamı ve hormonal denge uygunsa gebelik şansı yüzde 70–75, hatta yüzde 80 düzeyine ulaşabilir. Buna rağmen kesin gebelik garantisi verilemez.

Soru:PGD sonrasında genetik olarak sağlıklı embriyo transfer edilen hastada düşük yaşanmaz mı?

Cevap: Nadir de olsa düşük yaşanabilir. Bunun nedeni embriyo dışında başka faktörler olabilir. Bu nedenlerin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Genetik olarak sağlıklı bir embriyonun transfer edilmiş olması, her zaman tutunacağı veya gebeliğin mutlaka devam edeceği anlamına gelmez.

Soru: Düşük kaliteli ikinci bir embriyo, iyi kaliteli embriyonun tutunmasına yardımcı olur mu?

Cevap: Embriyoloji açısından böyle bir katkısının olduğunu düşünmüyorum. İki embriyo birbirinden bağımsızdır. Düşük kaliteli embriyonun diğer embriyoya destek olduğu görüşüne katılmıyorum. Konunun kadın hastalıkları ve doğum açısından değerlendirilmesi de gerekir.

Soru: Mozaik embriyodan sağlıklı doğum gerçekleşebilir mi?

Cevap: Gerçekleşebilir; ancak mozaiklik oranı önemlidir. Bu durumları genetik uzmanlarıyla birlikte değerlendiriyoruz. Genetik uzmanının uygun görmesi ve hastanın onamının alınması durumunda transfer yapılabilmektedir.

Nadir olarak uyguladığımız bu transferlerde, transfer sonrasında ve gebelik süresince hastanın sıkı takip altında olması gerekir.

Soru: Transferden sonra yürümek, merdiven çıkmak veya yolculuk sırasında sarsılmak embriyonun düşmesine neden olur mu?

Cevap: Hayır. Bu hareketlerle embriyonun rahimden düşmesi söz konusu değildir. Geçmişte transfer sonrasında hastaların üç veya dört saat yatırıldığı uygulamalar vardı. Kendi rutinimizde ise transfer sonrasında hasta yaklaşık yarım saat dinlenip kendini toparladığında çıkabilmektedir.

Hastalardan aşırı hareketlerden ve ağır kaldırmaktan kaçınmalarını istiyoruz. Ancak günlük hareketler nedeniyle embriyonun düşeceği düşünülmemelidir.

Soru: Transferden sonra belirti olmaması, embriyonun tutunmadığını mı gösterir?

Cevap: Hayır. Transferden birkaç gün sonra hiçbir belirti hissedilmemesi olağandır. Embriyo çok küçüktür; laboratuvarda yüzlerce kat büyütülerek görülebilmektedir. Bu kadar kısa sürede etkisinin hissedilmesi beklenmez.

Gebelikle ilişkili değişikliklerin birkaç gün içinde ortaya çıkması gerekmez. Belirtiler daha sonraki dönemlerde yavaş yavaş hissedilmeye başlayabilir.

Soru: Kasık ağrısı ve lekelenme kesin tutunma belirtisi midir?

Cevap: Tutunma sırasında küçük lekelenmeler görülebilir. Böyle bir olasılık vardır.

Soru: Embriyo tutunmadığında sorun mutlaka embriyoda mıdır?

Cevap: Hayır. Tutunmama her zaman embriyo kaynaklı olmayabilir. Rahimle veya hormonal durumla ilişkili nedenler de bulunabilir.

Embriyoya ilişkin değerlendirme genetik incelemeyle yapılabilir. Diğer faktörlerin ise hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Soru: Embriyo tutunmadığında sorun mutlaka rahimde midir?

Cevap: Böyle kesin bir değerlendirme yapılamaz. Genetik olarak sağlıklı bir embriyo transfer edilmişse rahimle ilgili faktörlerin incelenmesi düşünülebilir.

Soru:Embryo Glue embriyonun rahme tutunmasını destekler mi?

Cevap: Tutunmayı artırmaya yardımcı olduğunu düşünüyorum. Yapılan bilimsel çalışmalar ve testlerde de faydalı olduğu belirtilmektedir. Özellikle daha önce transfer yapılmış ancak gebelik elde edilememiş hastalarda kullanmaya çalışıyoruz.

Soru: Embriyo kalitesi tek başına tedavinin sonucunu belirler mi?

Cevap: Hayır. Tedavinin sonucu yalnızca embriyoya bağlanamaz. Rahmin yapısı, hormonal denge, tiroid, şeker ve psikolojik durum gibi faktörler de değerlendirilmelidir. Psikolojinin ve stresin önemli olduğunu düşünüyorum.

Soru: Yirmi sekiz yaşındayım. AMH değerim 0,296. Kimyasal gebelik ve başarısız tüp bebek denemelerim var. Ne önerirsiniz?

Cevap: Önceki denemelerde transfer edilen embriyolara genetik inceleme yapılıp yapılmadığına ve embriyoların kalitesine bakılması gerekir. Eşin sperm sonuçları da değerlendirilmelidir. Bu bilgiler gönderilirse daha iyi yönlendirme yapılabilir.

Yaşınız genç. Önceki tedavilerde kullanılan ilaçlar, ilaç dozları, elde edilen yumurta sayıları ve embriyoların gelişimiyle ilgili bilgilerin birlikte incelenmesi önemlidir. AMH değeri ile elde edilen yumurta sayısı her zaman tam olarak örtüşmeyebilir; beklenenden fazla yumurta da elde edilebilir. Bu nedenle yalnızca AMH üzerinden değerlendirme yapılmamalıdır. Gerekli incelemeler ve değerlendirmeler sonrasında gebelik elde edilebileceğine inanıyorum.

Soru: Genetik olarak sağlıklı embriyo, rahim de sağlıklı görünmesine rağmen neden tutunmaz?

Cevap: Böyle bir durumda normalde tutunma beklenir; ancak başka faktörlerin de değerlendirilmesi gerekir. Hormonal dengeler farklı olabilir veya o dönemdeki hormonal durum gözden kaçmış olabilir.

Bazen rahmin embriyoyu yabancı bir madde olarak kabul etmesiyle ilişkili durumlar düşünülebilir. Bu nedenle bağışıklık sistemiyle ilgili destekler ve transfer öncesinde uygulanan serumlar da değerlendirilebilmektedir. Genetik olarak sağlıklı embriyo ve iyi görünen rahim, tek başına kesin tutunma anlamına gelmez.

Soru:Embryo Glue kullanımını öneriyor musunuz?

Cevap: Hastalarıma öneriyorum. Faydalı olduğunu ve zararının bulunmadığını düşünüyorum. Bütün kliniklerin kullanabilmesini isterim.

Ancak ek bir işlem olduğu için tedaviye maliyet eklemektedir. Bu nedenle hastanın maddi koşulları da kullanım kararında etkili olabilmektedir. Kendi yakınıma transfer yapılacak olsa kullanmayı tercih ederim.

Soru: 5AA ile 5BB embriyo arasındaki fark nedir?

Cevap: Her ikisinin de 5 aşamasında olması, gelişim aşamalarının birbirine yakın olduğunu gösterir. İlk harf, bebeği oluşturacak iç hücre kitlesinin değerlendirmesini ifade eder. A, hücrelerin daha dolgun ve sıkı paketlenmiş görünümünü belirtir. B ise bunun bir alt derecesidir.

Bununla birlikte 5AA ile 5BB arasında çok büyük bir fark olduğunu söylemek doğru değildir. Her ikisi de bu gelişim aşamasına ulaşmış embriyolardır ve tutunma potansiyelleri birbirine yakındır. Aradaki fark yaklaşık yüzde 5 olabilir veya bu kadar bile olmayabilir.

Soru: 5BB embriyomun genetik sonucu normal geldi. 5AA embriyodan daha düşük kalitede görünmesi olumsuz bir durum mudur?

Cevap: Genetik sonucunun normal gelmesi olumlu bir durumdur. Dış görünüm tek başına genetik sağlığı göstermez.

Örneğin, genetik inceleme yapılmamış 5AA ve 5BB iki embriyo bulunduğunda, görünümüne göre önce 5AA tercih edilebilir. Ancak 5AA embriyo genetik olarak anormal, 5BB embriyo normal olabilir. Böyle bir durumda 5AA transferiyle gebelik oluşmazken, genetik olarak normal olan 5BB embriyoyla gebelik elde edilebilir.

5BC veya C derecesi bulunan embriyoların da genetik sonuçları normal gelebilir ve transferleri doğumla sonuçlanabilir. Bu nedenle yalnızca dış görünüme göre değerlendirme yapılmamalıdır.

Soru: Gebelik elde edilebilmesi için embriyonun mutlaka 5AA olması mı gerekir?

Cevap: Hayır. Embriyonun mutlaka 5AA olması gerekmez. Örneğin, 5BC embriyo transferleriyle de gebelik elde edebiliyoruz. Blastokist aşamasına ulaşmış olması başlı başına önemlidir.

Soru: Embriyo derecelendirmesinde değerlendiren kişiye veya yapay zekâya göre farklılık olabilir mi?

Cevap: Evet. Derecelendirme görsel değerlendirmeye dayandığı için değerlendiren kişilerin verdiği notlar arasında farklılıklar olabilir. Kendi değerlendirmelerimi zaman zaman yapay zekânın verdiği puanlarla karşılaştırıyorum. Bazen ben daha yüksek not verirken bazen yapay zekâ daha yüksek not verebiliyor.

Yapay zekâ sistemlerinde çok sayıda deneyimli embriyoloğun değerlendirmelerine dayanan veriler bulunmaktadır. Ancak yine de değerlendirmeler arasında farklılık görülebilmektedir. AA ile BB arasında çok büyük fark bulunduğunu söylemek doğru değildir; bunlar birbirine yakın embriyolar olabilir.

Soru: Embriyonun blastokist aşamasına ulaşması neden önemlidir?

Cevap: Embriyonun blastokist aşamasına ulaşması çok önemlidir ve değerlidir. Bir laboratuvar ne kadar çok embriyoyu blastokist aşamasına ulaştırabiliyorsa gebelik yüzdesi de o kadar yüksek olmaktadır.

Soru: Otuz bir yaşındayım, eşim 39 yaşında ve varikoseli var. Doğal gebelikte düşük veya sperm DNA hasarı problemi yaşar mıyız?

Cevap: Sperm değerlerini ve gerekli incelemeleri görmeden yorum yapmak doğru değildir. DNA hasarı olup olmadığının testle değerlendirilmesi gerekir. Ne kadar süredir gebelik beklendiği de önemlidir. Sonuçlar bir üroloji uzmanı tarafından incelenmelidir.

Yakınım olan bir hastada tüp bebek tedavisine başlamadan önce varikosel ameliyatı yapıldı. Ameliyat sonrasında üç ila altı aylık bir süre bekleneceği, gebelik oluşmazsa tüp bebeğe başlanacağı söylendi. Bu süreçte doğal gebelik oluştu. Ancak her hastanın durumu farklıdır; sperm değerleri ve takip sonuçları önemlidir. Ameliyat gerekiyorsa deneyimli bir üroloji uzmanıyla ilerlenmesi faydalıdır.

Soru: Kırk yaşındayım. Dört kez yumurta toplama işlemi yapıldı. İlkinde yumurta elde edilemedi. İkincisinde bir adet 4AC embriyo oluştu. Üçüncü denemede embriyolar beşinci güne ulaşmadı. Dördüncü denemede bir adet 3BB embriyo elde edildi. Genetik test yapılmadı. Gebelik şansım var mı?

Cevap: Gebelik şansınız vardır. 4AC embriyonun iç hücre kitlesi iyi durumdadır; trofoektoderm olarak adlandırılan hücre grubunun değerlendirmesi daha düşüktür. 3BB embriyo da azımsanacak bir embriyo değildir. Her ikisi de değerlidir.

Embriyolar tek tek transfer edilebilir. Hastanın isteği ve ikiz gebelikle ilgili değerlendirme doğrultusunda iki embriyonun birlikte transferi de düşünülebilir. Yaşınız 40 olduğu için bu seçenek değerlendirilebilir. Mevcut embriyolar nedeniyle moralinizi bozmamalısınız.

Soru: On üç haftalık gebeyim. Ultrason ölçümlerinde gebelik haftası bazen iki veya üç gün ileri, bazen geri çıkıyor. Bunun nedeni nedir?

Cevap: Bu konu uzmanlık alanım olmadığı için yorum yapmam doğru olmaz. Yanlış bilgi vermemek adına kadın hastalıkları ve doğum uzmanının değerlendirmesi gerekir.

Soru: Kırk beş yaşındayım. Üçüncü gün embriyolarımdan ikisi yedi hücreli ve iyi kaliteli, biri beş hücreli ve orta kaliteli olarak donduruldu. Hücre sayılarının tek sayı olması ne anlama gelir? Gebelik şansım var mı?

Cevap: Hücre sayılarının tek sayı olması, embriyoların değerlendirildiği zamana bağlı olabilir. Embriyolara iki saat sonra bakıldığında yedi hücreli embriyo sekiz veya dokuz hücreye ulaşmış olabilir. Beş hücreli embriyo da altı, yedi veya sekiz hücreye ilerleyebilir. Bu nedenle değerlendirme anı önemlidir.

Yedi hücreli olmaları tek başına bir anormallik değildir. Üçüncü günde beş hücreli olan embriyo biraz daha yavaş gelişmiştir. Yaş faktörüyle birlikte böyle bir durum görülebilir. Yedi hücreli embriyolar transfer edilebilir.

Soru: Altıncı gün gelişen ve genetik sonucu öploid olan embriyolarımız var. İki embriyo transfer ettirmeli miyiz?

Cevap: Öncelikle kadın yaşı da bilinmelidir. Genetik incelemeyle sağlıklı embriyo belirlenmişse genel yaklaşımımız tek embriyo transferidir. İleri yaşlarda da tek embriyo transferini öneriyorum; çünkü genetik olarak sağlıklı embriyonun tutunma potansiyeli yüksektir.

İki sağlıklı embriyo transfer edildiğinde ikiz gebelik oluşabilir. Embriyoların kendi içinde bölünmesiyle üçüz veya dördüz gebelik de meydana gelebilir. Çoğul gebeliklerin riskleri vardır. Embriyonun altıncı gün gelişmiş olmasından çok, genetik sonucunun normal olması önemlidir. Ben tek embriyo transferini tercih ederim.

Soru: Kırk yedi yaşındayım. Son adetim 31 Ağustos’taydı. 16 Eylül’de ultrasonda 4 milimetrelik folikül görüldü. Henüz adet olmadım. Yumurtamın ne durumda olduğu anlaşılabilir mi?

Cevap: Güncel durumun anlaşılması için bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanının muayenesi ve ultrason değerlendirmesi gerekir. Önceki ölçüme bakarak bugünkü durum hakkında karar verilemez.

Soru: Kırk yedi yaşındayım. Sol yumurtalıkta altı, sağ yumurtalıkta dört yumurta görüldü. Gebelik elde edilebilir mi?

Cevap: Gebelik şansı olabilir; ancak burada önemli olan genetik olarak sağlıklı embriyoyu elde etmektir. İleri yaşta genetik olarak anormal embriyo görülme olasılığı yükseldiği için genetik test yapılmadan transfer önermem.

Embriyoların gelişerek blastokist aşamasına ulaşması, ardından genetik olarak sağlıklı embriyonun belirlenmesi gerekir. Sağlıklı embriyo elde edilirse gebelik şansı vardır. Yaklaşık on yumurtanın görülmesi de değerlidir; bu sayıya her hastada ulaşılamamaktadır.

Soru: Genetik inceleme sonucu uygun olan beşinci gün embriyosu mu, altıncı gün embriyosu mu öncelikle tercih edilir?

Cevap: Elimde her ikisi de varsa öncelikle beşinci gün embriyosunu tercih ederim. Beşinci gün, embriyonun bu aşamaya ulaşması için beklediğimiz zamandır.

Soru: Otuz iki yaşındayım. Altıncı gün embriyom bir hastalık, beşinci gün embriyom iki hastalık taşıyıcısı olarak bildirildi. Transfer için hangisi tercih edilir?

Cevap: Öncelikle hangi hastalıklardan ve nasıl bir taşıyıcılıktan söz edildiğinin bilinmesi gerekir. Bu bilgiler olmadan kesin değerlendirme yapılamaz.

Yalnızca verilen bilgi üzerinden düşünürsem ve bu iki seçenek arasında tercih yapmak gerekiyorsa, altıncı gün embriyosu olsa da tek hastalık taşıyıcısı olanı tercih ederim. Ancak bu, hastalıkların ayrıntıları bilinmeden yapılan bir değerlendirmedir. Asıl karar için genetik uzmanı ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanının raporları incelemesi gerekir.

Soru:Turner sendromum var. İki tüp bebek denememden biri kimyasal gebelikle sonuçlandı. Nasıl bir yol izlenebilir?

Cevap: Embriyolara genetik inceleme yapılması ve Turner sendromu bulunmayan, genetik olarak sağlıklı embriyonun belirlenmesi gerekir. Sağlıklı embriyo bulunduğunda transfer bu embriyoyla yapılmalıdır.

Soru: Yedinci tüp bebek denememizden sonra yedi haftalık gebelik elde ettik. Kan sulandırıcı ilaç kullanırken ara sıra lekelenme ve taze kanama oluyor. İlaçları bırakıp üç veya dört gün sonra yeniden başlamalı mıyız?

Cevap: Bu soru kadın hastalıkları ve doğum uzmanının değerlendirmesini gerektirir. Yayında ilaçların bırakılması veya yeniden başlanması konusunda bir öneri verilmemiştir.

Soru: Doktorum, enfeksiyon riski bulunduğu ve yanıt alınamayacağını düşündüğü için PRP ve eksozom önermiyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Cevap: Bu konunun kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yanıtlanması daha doğru olur.

Soru: Bir embriyoda hücre bölünmesi yerine neden çekirdek bölünmesi olur?

Cevap: Soruda hangi durumun anlatıldığı tam olarak anlaşılmadığı için yanıt vermek doğru olmaz. Daha ayrıntılı bilgiyle sorunun açıklanması gerekir.

Soru: Embriyoloji laboratuvarında embriyonun görünümüne bakılarak genetik bozukluğu olup olmadığı anlaşılabilir mi?

Cevap: Hayır. Embriyo çok iyi görünebilir ancak genetik olarak anormal olabilir. Bunun değerlendirilmesi, genetik laboratuvarından gelen sonuçla yapılabilir.

Bunun tersi de mümkündür. Gelişimini sürdüren bir embriyonun morfolojik görünümü çok iyi olmayabilir ancak genetik sonucu normal gelebilir. Bu nedenle yalnızca dış görünüm üzerinden karar vermek doğru değildir.

Soru: Genetik inceleme gebeliğe ulaşma süresini nasıl etkileyebilir?

Cevap: Örneğin, üç veya dört embriyosu bulunan bir hastada embriyolar tek tek transfer edilecekse, hangisinin genetik olarak sağlıklı olduğu dış görünümle bilinemez. Sağlıklı embriyo en son transfer edilecek embriyo olabilir. Bu durumda hasta birkaç ay boyunca farklı transfer süreçlerinden geçebilir.

Genetik inceleme, sağlıklı embriyonun belirlenmesiyle gebeliğe giden süreyi kısaltabilir ve hastanın psikolojik olarak yıpranmasını azaltabilir. Ancak bu işlemlerin ek maliyeti bulunduğu için hastanın maddi koşulları da önemlidir.

Soru: Embriyoya uygulanan her ek laboratuvar işlemi başarıyı artırır mı?

Cevap: Her işlemi uygulamak yerine gerekli olan işlemleri yapmak daha doğrudur. Uygulamalar hastaya göre belirlenmelidir.

Örneğin, bir hastada piezo uygulanmış olması, başka bir hastada da aynı işlemin uygulanması gerektiği anlamına gelmez. Hastaların yumurtaları, spermleri ve özellikleri farklıdır. Doğru yöntemlerin uygun hastalarda kullanılması gerekir.

Soru: Transfer sırasında Embryo Glue kullanılmasını önerir misiniz?

Cevap: Öneririm. Birçok hastamızda kullanıyoruz. Gebelik şansını ve oranlarını yükselttiğini düşünüyorum.

Soru: İki denememde de embriyolar üçüncü güne kadar gelişti ancak beşinci güne ulaşmadı. Üçüncü günden sonraki gelişim spermle mi ilişkilidir? Bunun nedeni ne olabilir?

Cevap: Öncelikle embriyoların üçüncü gündeki kalitesinin bilinmesi gerekir. Üçüncü güne kadar iyi gelişip daha sonra mı yavaşladıkları, yoksa daha önce de gelişim sorunu bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Bazen üçüncü gün kalitesi iyi olmayan embriyoların beşinci güne kadar izlenmesi, gelişirlerse transfer edilmesi veya dondurulması önerilebilir. Bu nedenle dosyayı görmeden neden hakkında kesin yorum yapmak doğru değildir.

Laboratuvar koşulları uygunsa ve sorun üçüncü günden sonraki gelişimde ortaya çıkıyorsa sperm faktörü düşünülebilir. Üçüncü güne kadar olan gelişimde de problem varsa yumurtaya ait sorunların değerlendirilmesi gerekebilir. Epikriz ve embriyo gelişim kayıtları gönderildiğinde daha doğru bir yanıt verilebilir.

Soru:Epikriz ve embriyo gelişim raporlarını tedavi olduğumuz merkezden alabilir miyiz?

Cevap: Evet. Tedavinin yapıldığı merkezden ilaç tedavisine ve laboratuvar işlemlerine ilişkin bilgiler istenebilir. Hastanın talep etmesi durumunda merkezin bu bilgileri vermesi gerekir.

Kaç embriyonun hangi aşamaya ulaştığı, hangi gün dondurulduğu veya transfer edildiği gibi laboratuvar bilgileri de paylaşılmalıdır. Hastanın kendi tedavisine ilişkin bu bilgileri istemesi en doğal hakkıdır.

Vermiş olduğu değerli bilgiler için Emb.Turan Aksoy’a teşekkür ederiz.
*************************************************